Dy fjale te shkeputura nga "Shpjegimi i tre themeleve baze" i Enes Abdurrahim ibn Abdullah Albanit.

Sheikh ul-Islam Ibn Tejmia tha në “Kitabul-Iman”: “Di se Imani dhe Islami përbëjnë fenë në tërësi. Megjithatë ka pasur shumë diskutime, mosmarrveshje dhe konfuzion mes njerëzve rreth esencës së Imanit dhe rreth islamit dhe shumë vëllime janë shkruar rreth kësaj. Mosmarrveshja rreth kësaj çështje e ka origjinën që nga koha kur Khawarixh-t u shkëputën nga sektet e tjera”.

Une thashe: Në historinë Islame (madje edhe të Krishtere e Çifute), ka patur gjithnjë dy rrugë që janë ndjekur për të kuptuar realitetin e çështjeve.

1) Rruga e Ahlus-sunës

2) Rruga e Ahlul-bida’s

Ahlus-sunah gjithnjë është përmbajtur provave dhe fakteve të paraqitura nga Allahu dhe i Dërguari i Tij pa tejkaluar në to por duke iu përmbajtur atyre saktësisht dhe duke ndaluar aty ku Rrasuli dhe sahabat e tij ndaluan. Ahlus-sunah beson se nëse sahabat ndaluan në një pikë, ata u ndaluan aty me dije të plotë dhe se ne duhet që akoma më tepër të ndalemi tek kjo pikë. Ç’ishte mjaft për ata është akoma më e mjaftueshme për ne. Ne as nuk jemi më të zellshëm e më të devotshëm se ata e as nuk jemi më të aftë për të kuptuar fenë se ata. Allahu zgjodhi Islamin si fenë e vetme të pranuar të Tij. E perfeksionoi atë dhe zgjodhi njeriun më të mirë për të shpallur këtë fe, Rrasulin. Po ashtu, Ai zgjodhi për Rrasulin sahabat e tij. Ata po ashtu ishin njerëzit më të mirë për këtë. Sikur ndonjëri nga ne të kishte qenë vërtetë aq i zgjuar e aq i devotshëm nuk po them më tepër se ata por të paktën sa ata, patjetër që Allahu do ta kishte pozicionuar në atë kohë dhe jo në kohën tonë pasi Rrasuli ka thënë që njerëzit më të mirë janë brezi i tij pastaj ata që ndjekin ata e pastaj ata që ndjekin ata . Më pas gënjeshtra dhe mashtrime do të përhapeshin. Prandaj nuk mund të mendohet që ne mund të kemi më tepër se sahabat asgjë, përveç që kemi më tepër injorancë ashtu sikurse edhe brezat që do të vijnë pas nesh do të kenë më tepër injorancë se ne e kështu me rradhë derisa të mbeten në tokë vetëm ata që do dinë të thonë vetëm shehadetin e asgjë më shumë. Nga ana tjetër ahlul-bida’ kërkon të thellohet në çështje ku sahabat nuk janë thelluar e madje edhe të nxjerrin interpretime që jo vetëm që nuk kanë egzistuar në kohën e Rrasulit por edhe i kundërshtojnë interpretimet që egzistonin në kohën e Rrasulit madje për të njëjtën çështje. Një nga këto çështje është edhe Imani. Nga shkaqet kryesore që i çoi ata në rrugë të shtrembër ishte se ata i lakonin tekstet për të justifikuar mendimet e tyre apo atë që ata mendonin se ishte kuptimi i fjalëve në gjuhën arabe. Shkaku tjetër është se ata i dhanë përparësi llogjikës dhe filozofisë ndaj teksteve të Kur’anit dhe sunahs duke marrë vehten e tyre si sistem referimi. Përsa i përket shkakut të parë, ajo që i bëri ata të rrëshqasin ishte fakti se ata u përpoqën të nxirrnin kuptime të reja për çështjet e ndryshme duke u munduar të përdornin thëniet e gjuhëtarëve të caktuar kundër kuptimeve të stabilizuara nga Rrasuli dhe sahabat e tij. Ky patjetër që është gabim fatal pasi sikurse sheikh ul-Islam Ibn Tejmia thotë në “kitab el-Iman”: “Duhet kuptuar se nëse ndonjë term gjendet në Kur’an apo hadithe dhe kuptimi i tij është shpjeguar dhe qëllimi i përdorimit të tij është bërë i qartë nga Rrasuli atëherë nuk ka nevojë që të përdoren si evidencë thëniet e gjuhëtarëve apo të tjerëve”.
Shafi’ tha të vërtetën kur tha në “Risalah” se: “nga të gjitha gjuhët, Arabishtja është më e pasura dhe më e zgjeruara për nga fjalori. A mos njohim ndonjë njeri përveç një profeti që t’a kuptojë të tërën?” Them se Shafi’ tha të vërtetën sepse Allahu tha: “Vertetë që Ne e kemi shpallur shpalljen që ti t’ua bësh të qartë njerëzve ç’është zbritur për ta e kështu ata të mund të mendojnë”. Allahu nuk tha thjesht që t’ua paraqesësh se ç’shpallet por tha t’ua shpjegosh qartë se ç’shpallet për ta. Rrasuli po e paraqiste mesaxhin ndaj Arabëve dhe sikur vetëm gjuha të qe mjaft atëherë pse duhet të shpjegonte qartë se ç’shpallej? Ky ajet është mjaft provë për atë që sheikh ul-islam tha. Po ashtu për atë që Shafi tha se askush veç një profeti nuk e di tërë gjuhën, ka shumë raste kur sahabat mësonin fjalë të reja nga Rrasuli. Po ashtu ka edhe shumë raste kur Rrasuli kuptonte atë që sahabat e tjerë nuk kuptonin. Bukhari trasmetoi nga Abu Hurrejrah gjykimin e Dawudit dhe të Sulejmanit ndaj dy grave, foshnjen e njërës nga ata e hëngri ujku, dhe Rrasuli perdori për thikë fjalen sakin. Abu Hurrejra tha: “Wallahi! Unë kurrë nuk e kisha dëgjuar para asaj dite fjalën sakin të përdorej për thikë pasi ne e quanim atë mudja”.

Sheikh ul-islam Ibn Tejmia thotë: “ Fjalët salat, zekat, sijam dhe haxh që gjenden në fjalët e Allahut dhe të Rrasulit i kanë kuptimet e tyre të qartësuara dhe të strabilizuara nga Rrasulilahi. Ne ua dimë kuptimin nga ai. Nëse dikush mundohet të shpjegojë kuptimin e tyre në mënyrë tjetër nga ajo që Rrasuli i shpjegoi ato, një shpjegim i tillë nuk do të pranohet”.

Unë them se nëse dikush do të shpjegonte fjalët që Rrasuli ka shpjeguar në tjetër mënyrë nga ajo e Rrasulit diçka e tillë është haram për atë që e shpjegon dhe po ashtu haram për të tjerët që të përkrahin dhe marrin këtë shpjegim pasi ajeti që përmendëm më lart na e ndalon këtë. Është detyra e Rrasulit dhe vetëm e tij që të shpjegojë kuptimet e termave të sheriahs dhe askush tjetër s’ka autoritet ta bëjë këtë veç Rrasulit pasi akush veç tij nuk e di qëllimin e këtyre fjalëve. Askush veç tij nuk e di se ç’ka dashur që të na komunikojë Allahu ne me anë të këtyre fjalëve. Interpretimi i këtyre fjalëve ndryshe nga ai që i ka bërë Rrasuli do qe të thuash për Allahun atë për të cilën nuk ke dije dhe kjo është gjëja e parë me të cilën ne jemi urdhëruar që të ruhemi pas ruajtjes nga shirku. Kjo përsa i përket atyre interpretimeve që kundërshtojnë interpretimet e Rrasulit por për ato interpretime për të cilat ka argument të drejtpërdrejtë nga Kur’ani apo sunnah, atëherë patjetër që nuk hidhen poshtë. Megjithëatë shumë njerëz pretendojnë se kanë argumenta deçizivë specifikë në lidhje me këtë çështje por kjo nuk është gjithmonë ashtu. Që argumentat të pranohen duhet të plotësojnë të paktën katër kushte që duhen plotësuar plotësisht dhe njëkohesisht:

1) Të jenë argumenta dhe jo hamendje.

2) Të kenë lidhje me çështjen për të cilën po paraqiten.

3) Të plotësojnë minimumin e kushteve për tu pranuar si argumenta.

4) Të mos kundërshtojnë argumenta më të saktë e më të stabilizuar se ato.

Në lidhje me stabilizimin e qëllimit që ka patur folesi, kjo është fusha ku ka më tepër mundësi për të gabuar. Mendjet dhe intelektet e njerëzve ndryshojnë nga njëri-tjetri. Po qe se analizuesit do të marrin botkuptimin e tyre si sistem referimi atëherë vërtetë që do të ishte tepër e vështirë që të arrihej i njëjti konkluzion nga analizues të ndryshëm. Kjo edhe më teper kur bëhet fjalë për kuptime gjuhësorë dhe ndërtime gramatikore. Edhe vetë gjuhëtarët nuk bien dakort për çështje të ndryshme. Si vallë mund të përdoren ata si sistem referimi kur ata vetë kanë mosmarrveshje mes tyre? Dy vetë që përdorin sisteme referimi të ndryshme do të arrijnë në konkluzione të ndryshme për të njëjtën çështje. Për shembull: një njeri i ulur në sendile të veturës që leviz, nuk po lëviz po qe se i referohemi veturës. Ama po qe se i referohemi pikës së nisjes së veturës, ai eshtë në lëvizje të vazhdueshme per aq kohë sa vetura lëviz. Kur bëhet fjalë për kuptime fjalësh dhe ndërtime gramatikore ky ndryshim është edhe më i madh akoma. Kur bëhet fjalë për të nxjerrë gjykime nga fjalët e Allahut po qe se nuk bazohesh në udhëzimin e Rrasulit do të gabosh edhe pse mund të të duket e lehtë për tu kuptuar. Si shembull kemi rastin e ajetit të agjerimit ku Allahu përmend fijen e bardhë nga fija e zezë. Njerëz të ndryshëm e ndër ta edhe Adi ibn Hatim kujtuan se duheshin marrë dy fije dhe lejohej të hash derisa të dallohej fija e bardhë nga e zeza por në të vërtetë Allahu ka si qëllim fillin e agimit dhe të errësirës. Po ashtu edhe rasti i Aishes dhe i Urwahs rreth ajetit: “Vërtetë që Safa dhe Marwah janë nga shenjat e Allahut. Kushdo që bën haxh apo umrah nuk ka dëm nëse bën tawaf mes tyre”(2:158). Urwah tha: “Wallahi! S’ka dem nëse nuk bën tawaf mes Safa dhe Marwahs”. Aisha tha: “O nipi im! Interpretimi yt nuk është i vërtetë! Nëse do qe sikurse thua ti, fjalët e Allahut do ishin: “nuk ka dëm për të po qe se nuk bën tawaf mes tyre”, por në fakt ky ajet hyjnor zbriti në lidhje me ensarët, që hynin në ihram për të adhuruar një idhull të quajtur manat që e adhuronin në një vend të quajtur mushallal para se të pranonin Islamin dhe kushdo që hynte në ihram nuk e konsideronte të drejtë të kryente tawaf mes Safahs dhe Marwahs. Kur pranuan Islamin ata pyetën Rrasulilahin: “O Rrasulullah! Ne nuk kryenim tawaf mes Safahs dhe Marwahs. Kështu që Allahu shpalli ajetin.....”. Po ashtu sahabat e keqkuptuan ajetin që flet për bërjen zullum ndaj vehtes dhe u rënduan shumë nga ky ajet. Rrasuli u qartësoi se zullumi në këtë ajet duhej kuptuar si shirk sikurse Llukmani i tha të birit se shirku është zullum i madh. Po ashtu edhe rasti i Abu Ejub el-Ensarit dhe të tjerëve me ajetin ku Allahu thotë të mos hedhim vehtet tona në shkatërrim. Raste të tilla jane të shumta. Dhe nëse sahabat mund të gabojnë në përcaktimin e gjykimit duke u nisur thjeshtë nga ana gjuhësore, atehere si i bëhet me ata që janë inferiorë ndaj tyre si përsa i përket anës gjuhësore ashtu edhe asaj fetare? Përgjigja e saktë për këtë na është dhënë nga sheikh ul-Islam Ibn Tejmia: “ Çdo premisë, që shkon kundër qartësimit që ka bërë Allahu dhe Rrasuli është humbje e sigurtë”. Përsa i përket menyrës së dytë (ndjekjes së llogjikës dhe intelektit në kundërshtim apo duke lënë mënjëanë qartesimin e bërë nga Allahu apo Rrasuli) që ndiqet nga ahlul bida’: “Allahu na e ka bërë te qartë se çdo ndodhte sikur haku të ishte sipas dëshirave të njerezve. Ai thotë: “Sikur haku të ishte sipas dëshirave të tyre, qielli, toka dhe ç’ka në to do ishin në kaos dhe korrupsion”. Njeriu sikurse dihet është i ndikuar nga faktorë të ndryshëm dhe sikurse Ibn Uthejmin e shpjegon në “Kawaidul-muthla”: “Njeriu është vetem qenie njerezore dhe si e tillë ai ka emocione të brendeshme dhe të jashtme dhe ka gjendje që e bejnë atë të mos kete vëmendje dhe qetësi mendore rreth asaj që mund të dalë nga theniet (apo veprat) e tij. Ai mund të jete neglizhent ose mund të harrojë apo të menduarit e tij mund të shqetësohet ose ai mund të thotë diçka në mes të një debati kur është me nerva, pa menduar për përfundimin e tij”. Unë them që nga këto pozita dhe situata që Ibn Uthejmin pershkroi në mënyrë të shkëlqyer, bën përjashtim vetëm Rrasuli pasi per këtë dëshmon Allahu kur thotë: “E çdo gje qe i Dërguari u jep merreni, e çdo gje qe ai u ndalon hiqni dorë nga ajo” po ashtu “ai s’flet nga mendja e tij, s’eshtë shpallje veç shpallje që i shpallet”. Ne e kemi përmendur më parë se kur kurejshët thanë se Muhamedi eshtë veçse njeri dhe ai nxehet sikurse të tjerët nxehen, Rrasuli tregoi me gisht nga gjuha e tij dhe tha se nga ajo s’del veçse haku. Po ashtu provë se Rrasuli nuk është si të tjeret është edhe fakti se çdo profet e ka një dua të pranuar. Të gjithë e bënë ate kurse Rrasuli e ka ruajtur atë për ditën e gjykimit edhe pse ishte në vështirësi të tilla që mund ta bënte gjithëkush atë dua po të qe në vend të tij.

Ibn Tejmia na shpjegon: “Termat, Iman, Islam, nifakë dhe kufr, janë më të rëndësishme se termat e tjerë. Rrasuli i ka shpjeguar këto terma në mënyrë të atillë që s’ka nevoje që të kerkohet kuptimi i tyre apo origjina gjuhësore e se si qenë përdorur nga arabet para islamit e keshtu me rradhë. Prandaj është domosdoshmeri që, ndërsa kërkohet të gjendet kuptimi i termave të tillë, duhet parë se si Allahu dhe Rrasuli i kane shpjeguar këto terma. Shpjegimi i tyre është i qartë dhe me se i mjaftueshëm... Bidatçinjtë kane shkuar huq në këtë çeshtje. Ata ia kthejnë shpinën kesaj metode dhe fillojnë të shpjegojnë fene islame duke u bazuar në disa premisa që ata besojnë se jane korrekte, qoftë për nga ana e kuptimit gjuhësor, qoftë nga ana e mendimit rracional. Ata nuk kerkojnë dhe nuk mendojnë mbi shpjegimin që Allahu dhe Rrasuli kane dhenë. Çdo premisë qe shkon kundër qartësimit që ka bërë Allahu dhe i Dërguari i Tij është humbje e sigurtë”.

Unë them: “provë për atë që sheikhu thotë eshtë thënia e Allahut:

"Nuk i takon asnjë besimtari apo besimtarje që kur Allahu dhe i dërguari i Tij kanë vendosur për një çështje, që ata të zgjedhin ndonjë zgjidhje tjetër për atë çështje. E kush nuk i bindet Allahut dhe të dërguarit të Tij, kanë dalë në rrugë të shtrembër dhe në humbje të hapët.” (33:36).


 Imani sipas Ahlus-sunahs.

Sipas ahlus-sunnahs imani është besim me zemër, thënie dhe vepra dhe ka mbi 70 degë. Ai rritet me punë të mira dhe bie me punë të këqia. Disa nga veprat janë të domosdoshme, disa të tjera janë të nevojëshme dhe të tjera janë të rekomanduara. Persa i perket kryerjes se veprave, Imani konsiston ne kryerjen e gjithëçkaje që Allahu dhe Rrasuli i Tij urdhërojnë qofshin këto obligime apo rekomandime dhe po ashtu konsiston në të njëjtën kohë në braktisjen e ndalesave. Megjithëatë kjo nuk përjashton mundësinë që besimtarët të kryejnë mëkate. Mëkatet po qe se nuk janë kufr i madh dhe shirk i madh, nuk e nxjerrin dikë nga feja. Në botën tjetër mëkatari që ka bërë mëkate por nuk ka bërë kufr të madh apo shirk të madh mund të ndëshkohet në zjarr dhe pastaj do të falet nga Allahu. Megjithëatë të gjithë njerëzit që kanë iman sadopak do të dalin nga xhehenemi dhe do të hyjnë në xhenet përfundimisht dhe do të jenë aty sikurse të gjithë ata që hyjnë në xhenet, përgjithmonë. Po ashtu Imani ndryshon në njerëz të ndryshëm dhe nuk është i njëjtë tek të gjithë prandaj edhe Allahu i ndan njerëzit në të përparmë, të djathtë dhe të majtë. Po ashtu disa njerëz kanë iman të shkëlqyer dhe të plotë dhe disa të tjerë kanë mangësi në të kështu duke e pasur imanin e tyre jo të plotë dhe disa prej tyre kanë vetëm minimumin e Imanit për tu quajtur besimtarë. Disa të tjerë nuk arrijnë dot të quhen besimtarë por mbeten në nivelin e parë pra vetëm muslimanë, megjithëatë kjo nuk i bën ata qafira apo hipokritë pasi ata kanë një lloj imani që i përjashton ata nga kufri dhe nifaku por ky iman nuk mjafton që ata të quhen mumininë, sikurse beduinët që thanë ne besojmë. Ahlus-sunnah dallon mes Imanit dhe Islamit dhe nuk i quan ato sinonime te njeri - tjetrit dhe të njëjtën gjë. Islami është më i përgjithshëm dhe imani është më specifik. Kështu çdo mumin është edhe muslim por jo çdo muslim është mumin. Përsa i përket përkufizimeve të ndryshme të selefëve ndaj Imanit, sheikh ul-Islam Ibn Tejmia thotë: “Njëherë thanë: imani është thënie dhe vepër. Njëherë tjetër:- thënie, vepër dhe njet. Një tjetër herë thanë: thënie, vepër, njet dhe ndjekje të sunnah-s. Po ashtu: thënie e gjuhës, besimi i zemrës dhe vepra të organeve të trupit. Vërtetë që, që të gjitha këto janë korrekt. Ngase po qe se thanë se Imani është thënie dhe vepër, atëherë po qe se vepra e të folurit bëhet lirisht (pa detyrim), kjo tregon veprën e të dyjave, zemrës dhe gjuhës dhe veprat tregojnë edhe veprat e jashtme dhe të brendëshme.... Nëse thanë: Imani është thënie, vepër dhe njet, atëherë kjo thënie përbën njëkohësisht edhe besim edhe thënie me gjuhë ndërkohë që vepra mund të mos tregojë qartë njet prandaj ata i shtuan edhe njet interpretimit të tyre. Për më tepër shtesa “dhe ndjekje të sunnah-s”, ndaj interpretimit të tyre i atribohet faktit se fjala vepra dhe njeti nuk e kënaqin Allahun po qe se nuk janë sipas sunnah-s (se Rrasulit). Në fakt njeti në gjithë këtë është të refuzuarit e Murxhijave që e kufizuan imanin si vetëm thënie. Ata që e përkufizojnë imanin si katër pjesë: thënie, vepër, njet dhe ndjekje të sunnah-s e interpretojnë këtë sikurse Sahl Ibn Abdullah et-Tustari e interpretoi kur u pyet për këtë. Ai tha: “Imani është thënie, vepër njet dhe Sunnah. Ngase nëse imani është thënie pa vepra, kjo konsiderohet kufr. Nëse është thënie dhe vepër por pa njet është nifak dhe nëse është fjalë, vepër dhe njet pa sunnah, konsiderohet bidah”.

 Mendimi i Khawarixhve për Imanin.

Edhe sipas tyre imani është besim me zemër thënie e gjuhës dhe vepra të gjymtyrëve. Megjithëatë ata e shohin imanin si të njëjtë me islamin dhe nuk bëjnë diferencim mes tyre. Kështu sipas tyre kush është beimtar është musliman dhe kush nuk është besimtar nuk është musliman por kefër. Sipas tyre imani është një entitet prandaj po qe se humb diçka nga ai e ke humbur të tërin plotësisht, kështu kush dështon të kryejë ndonjë obligim apo kryen mëkate të mëdha, për ta ky person është kefër dhe do jetë në xhehenem përgjithmonë. Sikurse vërehet qartë kjo është gabim pasi së pari, islami dhe imani nuk janë një por islami është më i përgjithshëm dhe imani më specifik. Po të qe se islami dhe imani janë një, atëherë rasti i beduinëve do qe se ata meqë nuk janë besimtarë, atëherë duhet të ishin kufarë, por kjo nuk është kështu pasi Allahu i quan ata muslimanë. Po të thuhet se ishin muslimanë munafikinë, u thuhet se kjo nuk qëndron pasi Allahu na thotë në shumë vende se veprat e munafikinëve janë pa vlerë dhe nuk kanë shpërblim kurse për beduinët Allahu tha: “po qe se i bindeni Allahut dhe Rrasulit, Ai nuk do u pakësojë asgjë nga shpërblimi i veprave tuaja”. Po ashtu ka shumë transmetime të ndryshme nga Rrasuli dhe sahabat se ata që kryejnë mëkate të mëdha si zinaja, pirja e alkoholit, vjedhja, grabitja...etj nuk janë besimtarë në momentin e kryerjes së tyre. Hadithet nuk thonë se nuk janë muslimanë por nuk janë besimtarë duke bërë dallim mes imanit dhe islamit. Po ashtu disa nga këto hadithe na kanë arritur duke na shpjeguar se po qe se persona të tillë pendohen atyre u rikthehet imani. Po ashtu ndëshkimi i sheriatit ndaj kryersve të këtyre mëkateve nuk është i njëjtë me të atyre që braktisin Islamin. Sipas historisë Islame mëkatarë të tillë nuk janë ndaluar të lënë trashëgimi apo të trashëgojnë, nuk janë ndarë nga gratë e tyre, nuk janë varrosur pa iu falur xhenazja dhe janë qefinosur dhe varrosur si muslimanë dhe në varreza muslimane madje edhe gjatë kohës së Rrasulit dhe për disa nga këta Rasuli ka dëshmuar vetë për pendimin e madh të tyre. Argumentat për këtë çështje janë të shumta dhe nuk mund të ndalemi gjatë këtu pasi nuk është ky qëllimi ynë por kush dëshiron të thellohet më tej në këtë pikë mund t’i referohet librave të shkruajtur mbi imanin nga dijetarët tanë dhe në mënyrë të veçantë nga dy prej këtyre dijetarëve: Sheikh ul-Islam Ibn Tejmia dhe nxënësi i tij Ibn Kajjim el-Xhewzijah.

 Mendimi i Mu’tezilave rreth imanit.

Edhe këta thonë se Imani është besim me zemër, thënie e gjuhës dhe vepra të gjymtyrëve. Por në ndryshim me khawarixh-t ata nuk i quajtën kryerësit e mëkateve të mëdha si kufarë. Ata u munduan të qëndrojnë mes ahlus-sunnah-s dhe khawarixhve duke thënë që këta nuk janë as muslimanë e as kufarë por janë “menzilah bejn el-menziletejn” gjendje mes dy gjendjeve. Edhe këta e konsideruan islamin dhe imanin si të njëjtë. Edhe pse në ndryshim me khawarixh-t ata nuk i quajtën persona të tillë kufarë, ata dhanë të njëjtin gjykim për ta si edhe khawarixh-t. Ata thanë se kryerësit e mëkateve të mëdha do jenë në xhehenem përgjithmonë. Evidenca që ata sjellin është akoma më e dobët se e khawarixhve edhe pse ata mundohen ta shtjellojnë atë në mënyrë më elokuente se khawarixhët.

 Mendimi i Ashairave dhe shumë prej Maturidive

Sipas tyre imani është vetëm në zemër. Imani është vetëm “tasdik” afirmim në zemër. Sipas tyre imani as nuk rritet e as nuk ulet. Ata përjashtojnë të gjitha veprat madje edhe veprat e zemrës. Sipas tyre personi është besimtar perfekt edhe nëse nuk kryen asnjë vepër për aq kohë sa ka tasdik në zemër. Ata thonë se personi nuk ka pse të shprehë besimin e tij as me gjuhë edhe pse thonë ata kështu konsiderohet kefër në këtë botë ndërkohë që është besimtar në zemër.

 Mendimi i shumicës së Maturidive

Sipas tyre vendi i imanit është zemra dhe gjuha dhe veprat e trupit përjashtohen. Ata thonë se meqë imani është vetëm thënie dhe afirmim ai as nuk rritet e as nuk ulet. Ata ndryshojnë me murxhiat në atë se këta përjashtojnë edhe veprat e zemrës si pjesë e imanit.

 Mendimi i shumë murxhiave

Sipas tyre imani është vetëm në zemër dhe as nuk rritet e as nuk ulet. Shumë prej tyre i fusin edhe veprat e zemrës por përjashtojnë veprat e trupit madje edhe të gjuhës.

 Mendimi i fukahave të murxhiave

Sipas tyre imani është në zemër dhe gjuhë. Ata i përfshijnë në iman veprat e zemrës por përjashtojne veprat e trupit. Sipas tyre veprat janë vetëm frut i besimit dhe jo komponente të domosdoshme të imanit. Sipas tyre imani është në esencë afirmim në zemër kështu që është një nivel dhe as nuk mund të rritet e as të ulet.

 Mendimi i Abu Hanifës

Sipas abu Hanifës Imani është afirmim me zemër dhe shprehje me gjuhë. As nuk rritet e as nuk ulet. Këto thënie të Abu Hanifës e ndajnë atë në këtë çështje nga imamët e tjerë të sunnah’s si Melik, Shafi, Ahmed, Ishaku...etj. Megjithëatë Ibn Abdul-Barr në “Et-Temhid” dhe Ibn Abil-‘Izz el-Hanafi në “Sharh akidat et-Tahawijah”, transmetruan se Imam Abu Hanifa e ka tërhequr këtë thënie të tij. Megjithëatë Abu Hanifa dhe ndjekësit e tij kanë ndryshim nga murxhiat në atë që ndryshe nga murxhiat, ata kanë të njëjtat kushte si dijetarët e synetit për të çuar dikë në xhenet apo në xhehenem. Ndërkohë që murxhiat dhe të tjerë veç tyre quajnë besimtar atë që ka besim në zemër por megjithëatë nuk kryen asgjë nga urdhëresat, Abu Hanifa dhe ndjekësit e tij janë të prerë në këtë pozicion duke i konsideruar persona të tillë kufarë. Ibn Tejmia thotë në kitab ul-iman: “Është e pa mundur që dikush që është besimtar në zemrën e tij, të mos kryejë asgjë nga urdhëresat si faljen e namazit, dhënien e zekatës, agjerimin, haxhin në Mekë apo të përzihet në harame sikurse të falet pa avdes, apo duke mos u drejtuar nga kibla, apo të martohet me nënën e tij. Përkundrazi dikush mund të sillet kështu vetëm nëse ka mungesën e besimit në zemrën e tij. Për këtë arsye ndjekësit e Abu Hanifës i deklaronin kufarë grupe që nxirrnin pretendime të tilla....”
Po ashtu në “Maxhmu el-fatawah”, kur sheikh ul-Islam Ibn Tejmia u pyet për akidën e Shaf’it, tha: “Akidah e Shaf’it –Allahu e mëshiroftë- dhe akidah e dijetarëve të ymetit si Melik, Eth-Thewrij, Awza’i dhe Ibnul-Mubarek dhe Ahmed ibn Hanbal dhe Is’hak ibn Rahawajh është akidah e dijetarëve që ata ndoqën si Fudhejl ibn ‘Ijad dhe Ebi Sulejman ed-Darani dhe Sahl ibn Sa’d et-Tustari dhe të tjerë veç tyre. Kështu që nuk ka pasur mosmarrveshje mes këtyre imamëve dhe të tjerëve nga ata në bazat e fesë dhe po ashtu Abu Hanifa-Allahu e mëshiroftë. Vërtetë që akidah është afirmuar nga ai në tewhid dhe kadr dhe të tjera të ngjashme me to. Ai është në përputhje me akidën e atyre imamëve ai është në atë që Sahabat dhe ata që i ndoqën ata në ihsan qenë dhe ai është në atë që Kitabi dhe Sunnah flasin”.

 Mendimi i Jahmive

Sipas tyre vendi i imanit është vetëm zemra por sipas tyre në zemër nuk bëhet fjalë për tasdik por vetëm për “Marifah”, dije që Allahu është zoti. Sipas tyre kush ka dije në zemër është besimtar perfekt dhe besimi i tij është madje po aq i plotë sa edhe i profetëve pavarësisht se ç’thotë apo bën. Madje edhe nëse mallkon Allahun dhe Rrasulin, sipas tyre ky njeri është besimtar për aq kohë sa e njeh Allahun. Sipas rregullës së tyre edhe Iblisi, faraoni, Abu Xhehli, Abu Lehebi...etj janë besimtarë perfektë. Shumica e dijetarëve të synetit i kanë deklaruar xhahmitë, si kufarë.

 Mendimi i Karramitave

Sipas tyre vendi i imanit është vetëm zemra. Sipas tyre kushdo që shpreh besim me gjuhë është besimtar pavarësisht nga ç’ka në zemër. Sipas përkufizimit të tyre hipokritët janë besimtarë perfektë. Megjithëatë duke parë këtë konkluzion ata u munduan të dalin nga ky gabim duke kontradiktuar vehten dhe thanë se hipokriti edhe pse është besimtar ai do të jetë përgjithmonë në xhehenem ngase ai besoi vetëm nga jashtë dhe jo për brënda tij. Ata thanë se të vetmit besimtarë që hyjnë në xhenet janë ata që besojnë edhe nga jashtë edhe nga brenda. Megjithëatë kontradikta e tyre i shtyu ata edhe më larg së vërtetës dhe krijoi për ta edhe më tepër konfuzion.

..............

“Përsa i përket besimit në Allah, ky është ai besim tek i cili thirrën të gjithë të dërguarit e Allahut dhe i cili zë pjesën kryesore të asaj që Allahu shpalli në të gjitha shpalljet. Ai konsiston në tre çështje që duhen plotësuar plotësisht dhe njëkohësisht:

1) Njohja dhe pranimi i Egzistencës së Allahut sikurse Ai e përshkruan Vehten e Tij me Emrat e Tij, Atributet e Tij dhe Veprat e Tij duke iu përmbajtur asaj që Rrasuli na solli pa bërë krahasime, pa deformuar, pa ndryshuar, pa shtuar apo hequr asgjë nga ajo por duke iu përmbajtur me përpikmëri gjithëçkaje që Rrasuli na solli qoftë përsa i përket përmajtjes së saj po ashtu edhe sipas mënyrës. Dhe po ashtu të pranosh se në tërë këto Ai është unik dhe akush e asgjë nuk është si Ai.

2) Nënshtrimi dhe besimi i plotë ndaj kësaj njohje dhe pranimi.

3) Pozicionimi i vehtes ndaj asaj që kjo njohje, pranim, nënshtrim dhe besim kërkojnë duke plotësuar të tëra kërkesat me domosdoshmëri, pastërti dhe sinqeritet.

Përsa i përket dy çështjeve të para, sipas thirrjes së të dërguarve të Allahut kjo është përqendruar në katër çështje:

1) Besimi në egzistencën e Allahut.
2) Besimi në Zotërimin e Tij (er-Rububijah).
3) Besimi në Emrat dhe Atributet e Allahut (Esma was-sifat).
4) Besimi në atë që vetëm Allahu e meriton dhe duhet adhuruar (el-Uluhijah).

Përsa i përket çështjes së tretë, ajo konsiston në atë që meqë e di se s’ka Zot veç Allahut, dhe se vetëm Ai e meriton të adhurohet atëherë duhet ta bësh adhurimin tënd të pastër dhe vetëm për të dhe në të njëjtën kohë të qëndrosh larg asaj që idhujtarët i përshkruajnë Atij, madje të bësh kufr ndaj gjithëçkaje që adhurohet me të, pa drejtë, qoftë kjo veç Allahut, qoftë nëse i është bashkangjitur adhurimit me Allahun. Besimi në Allah është i drejtë dhe i plotë vetëm atëherë kur vihet në praktikë sikurse Rrasuli dhe sahabat e tij e vunë në praktikë atë. Pra jo vetëm që duhet të besosh në njëshmërinë e Allahut por duhet edhe të punosh me të dhe të mos i drejtosh askujt apo asgjëje veç Tij asgjë nga adhurimi në tërësi apo nga detajet e tij në veçanti. Të bësh kujdes në veçanti se mos i drejtosh tjetër veç Allahut, duatë e tua, frikën tënde, shpresën tënde, mbështetjen tënde, të dëshiruarit me ngulmim, të frikësuarit, respektin me përulje, kujdesin, të kthyerit me pendim, kërkimin e ndihmës, kërkimin strehim, kërkimit lirim dhe shpëtim, kurbanin, zotimet dhe gjithëçka tjetër që Ai kërkon ekskluzivisht nga ti. Të distancohesh nga kufri dhe shirku dhe nga gjithëçka që të çon drejt tyre qoftë kjo diçka materiale, emocionale apo prestigji e statusi, qoftë njerëz që adhurojnë tjetër veç Allahut apo që të shtyjnë drejt kësaj. Të besosh dhe ta adhurosh Allahun sikurse Rrasuli dhe sahabat e tij besuan dhe e adhuruan atë. T’i përmbahesh asaj që ata iu përmbajtën dhe të distancohesh nga gjithëçka që ata u distancuan. Vetëm atëherë do të kesh besim në Allah sikurse duhet, me tewhid dhe sipas synetit dhe i distancuar nga shirku, kufri dhe bidatet. Vetëm atëherë do të fitosh dashurinë dhe shpërblimin e Allahut dhe do të shmangësh hidhërimin dhe ndëshkimin e Tij.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami