|
Si ta beni gruan tuaj te lumtur
Kjo qė vijon ėshtė pjesa e pare e pėrmbledhjes sė librit Si ta bėni gruan tuaj tė lumtur! nga Shejh Muhammed Abdul-Halim Hamid
1. Pranim i bukur
Pas kthimit nga puna, shkolla, udhėtimi, ose ēkado qė ju ka ndarė:
Filloni me njė pėrshėndetje tė mire.
Filloni me Esselamu Alejkum dhe me buzėqeshje. Selami ėshtė sunnet dhe dua pėr ate nė tė njėjtėn kohė.
Shtrėngoni duart me te (pėrshėndetuni me dorė) dhe leni lajmet e kėqija pėr mė vonė!
2. Tė folurit e ėmbėl dhe ftesa mahnitėse
Zgjidhni fjalė tė cilat janė pozitive dhe largohuni atyre qė janė negative.
Pėrkushtoni vemendjen tuaj kur flitni ose kur ajo flet.
Flitni me qartėsi dhe pėrsėritni fjalėt nėse ka nevojė derisa ajo tė kupton.
Thėrriteni me emra tė mira tė cilat i pėlqejnė asaj, p.sh. e dashura ime, loēkė, saliha, etj.
3. Mirėdashėsia dhe rekreimi
Kaloni kohė duke biseduar sėbashku
Tregoni asaj lajme tė mira
Pėrkujtoni ēastet e mira qė keni kaluar sėbashku.
4. Lojėra dhe zbavitje
Bėrja e shakave dhe pasja e ndjenjės pėr humor.
Loja ose garimi me njėritjetrin nė sporte ose ēkado.
Dalja pėr tė parė forma tė lejuara (halal) tė zbavitjes.
Largimi prej gjėrave tė ndaluara (haram) si forma tė zbavitjes.
5. Ndihma nė shtėpi
Kryerja e asaj pune qė ndihmon dhe tė cilėn ju si individ mundeni/ pėlqeni ta kryeni nė shtėpi, sidomos kur ajo ėshtė e sėmurė ose e lodhur.
Gjėja mė e rėndėsishme ėshtė tė jetė e qartė dhe e dukshme se ai e ēmon punėn e saj tė vyeshme.
6. Konsultimi (shurah)
Specifikisht nė ēėshtjet familjare.
Dhėnia e ndjenjės se mendimi i saj ėshtė i rėndėsishėm pėr ty.
Analizimi i mendimit tė saj me kujdes.
Tė jeni tė gatshėm tė ndėrroni mendimin tuaj pėr mendimin e saj nėse ėshtė mė i mirė.
Falėnderimi pėr ndihmėn qė ka dhėnė me mendimet e veta.
7. Vizitimi i tjerėve
Zgjedhja e njerėzve tė edukuar dhe tė pjekur mirė me tė cilėt do tė ndėrtohen marrėdhėnie. Ka shpėrblim tė lartė nė vizitimin e kusherinjėve dhe njerėzve tė devotshėm. (Jo duke humbur kohė gjatė kėtyre vizitave!).
Tė ketė kujdesė pėr sjellje islame gjatė vizitave.
Mos ta detyron tė vizitojė ata me tė cilėt nuk ndjehet e rehatshme.
8. Sjellja gjatė udhėtimit
Ofroni lamtumirė tė ngrohtė dhe kėshilla tė mira.
Le ti thotė/ kėrkon qė tė lutet pėr te.
Kėrko prej kusherinjėve tė devotshėm dhe shokėve qė tė kujdesen pėr familjen gjatė mungesės sate.
Jepi tė holla tė mjaftueshme pėr gjėrat pėr tė cilat mund tė ketė nevojė.
Mundohuni qė tė mbani kontakt me te qoftė me telefon, e-mail, letra, etj.
Kthehuni sa mė shpejt.
Sjellni njė dhuratė pėr te!
Tentoni qė tė mos ktheheni nė kohė tė papritur ose gjatė natės.
Merreni me ju nėse ėshtė e mundur.
9. Mbėshtetja financiare.
Burri duhet tė jetė zemėrgjėrė brenda mundėsive tė tija finansiare. Ai nuk duhet tė jetė koprac me tė hollat e tija (por jo edhe shkapėrdar).
Ai fiton shpėrblime pėr tė gjitha shpenzimet pėr mirėmbajtjen e saj madje edhe pėr njė copė tė vogėl tė bukės me tė cilėn e ushqenė me dorėn e vet (hadith).
Ai me tė madhe nxitet qė ti jep asaj para se ajo tė kėrkon..
10. Parfumosja (erėrat e mira) dhe zbukurimi fizik
Praktikimi i sunnetit nė largimin e qimeve prej vendeve tė turpshme dhe nėnsjetullave.
Gjithmonė tė jetė i pastėr dhe i rregulluar.
Tė vėndon parfum pėr te.
11. Marrėdhenie (seksuale)
ثshtė e obligueshme qė tė kryhet zakonisht (nė mėnyrė tė rėndomtė) nėse nuk keni arėsyetim (sėmundje, etj.).
Filloni me "Bismil-lah" dhe me duanė e tė Dėrguarit.
Kryeni hyrjen vetėm nė vendin e pėrshtatshėm (jo nė anus).
Filloni me paralojė duke pėrfshirė fjalė dashurie.
Vazhdoni derisa e keni kėnaqur/ pėrmbushur dėshiren e saj.
Pas kėsaj relaksohuni dhe bėni shaka.
Largohuni marrėdhenieve gjatė menstruacioneve, pasi qė ėshtė haram.
Bėni ēka mundeni qė tė mos e dėmtoni nivelin e hajaa-sė (turpit dhe modestisė) siē ėshtė heqja e teshave sėbashku, nė vend se tė kėrkon qė ajo ti heq e para derisa ai e shiqon atė.
Gjatė marrėdhėnies shmanguni prej pozitave tė cilat mund tė jenė tė dėmshme pėr te, si pėr shembull, duke shkaktuar shtypje nė gjoksin e saj dhe duke bllokuar ajrin e saj, sidomos nėse jeni tė rėndė.
Zgjedhni kohė tė pėrshtatshme pėr marrėdhėnie dhe bėhuni tė kuptueshėm pasi qė ajo ndonjėherė mund tė jetė e sėmurė ose e stėrlodhur.
12. Mbrojtja e intimitetit (fshehtėsive)
Largohuni prej shpalljes sė informatave private siē janė fshehtėsirat nga dhoma e fjetjes, problemet e saja personale dhe ēėshtje tjera private.
13. Dhėnia e ndihmesė nė Dėgjueshmėrinė ndaj All-llahut
Zgjohuni nė pjesėn e tretė tė natės tė falni Kijam ul-Lejl (namaz nafile qė kryhet gjatė natės me suxhud tė gjatė dhe rukuu).
Mėsojani asaj atė qė e dini prej Kuranit dhe tefsirit.
Mėsojani asaj Dhikrin (mėnyra tė ndryshme pėr ta pėrkujtuar All-llahun sipas shembullit tė tė Dėrguarit) nė mėngjez dhe nė mbrėmje.
Nxiteni qė tė harxhon tė holla pėr hir tė All-llahut siē janė sadakatė (lėmosha).
Merreni nė Haxhxh ose nė Umre kur keni mundėsi finansiare pėr ta bėrė kėtė.
14. Tregimi i respektit ndaj Familjes sė saj dhe shokėve
Merreni qė ta viziton familjen e saj dhe kushėrinjėt, e sidomos prindėrit e saj.
Ftoni ata qė ta vizitojnė atė dhe mirėpritni.
Jepjuni dhurata nė raste tė veēanta.
Ndihmoni kur ka nevojė me tė holla, mund, etj..
Mbani marrėdhėnie tė mira me familjen e saj mbas vdekjes sė saj nėse ajo vdes e para. Poashtu nė kėtė rast burri nxitet qė tė vepron sipas sunnetit tė dhe tė vazhdon tė jep prej asaj qė ajo ka dhanė gjatė jetės sė saj shoqeve tė saja dhe familjes.
15. Stėrvitja dhe Kėshillimi (Islam)
Kjo pėrmbanė:
Themelet e islamit
Detyrat dhe tė drejtat e saja
Leximi dhe shkrimi
Nxitja e saj tė merr pjesė nė ligjerata dhe tubime shkencore.
Rregullat Islame (ahkam) nė lidhje me grate
Blerja e librave islame dhe kasetave pėr bibliotekėn e shtėpisė
16. Xhelozia e mire
Sigurohuni tė mbanė hixhab tė pėrshtatshėm para se tė del prej shtėpisė.
Ndaloni pėrzierjen me meshkujt jo-mahrem.
Largohuni prej xhelozisė sė tepruar. Shembuj tė kėsaj janė:
1 Duke analizuar secilėn fjalė dhe fjali qė ajo e thotė duke i mbingarkuar fjalėt e saja me kuptime tė cilat ajo nuk i ka menduar.
2 Duke ja ndaluar asaj qė tė del prej shtėpisė kur arėsyet pėr kėtė janė tė drejta.
3 Duke ja ndaluar qė ti pėrgjigjet telefonit, etj
17. Durimi dhe butėsia
Problemet priten nė ēdo martesė prandaj kjo ėshtė gjė normale. Ajo qė ėshtė e gabuar janė reagimet e tepėrta dhe zmadhimi i problemeve deri sa tė vjen nė prishjen e martesės.
Zemėrimi duhet tė tregohet vetėm atėherė kur ajo i tejkalon tė gjitha kufijtė e All-llahut (subhanehu ue teala), duke i vonuar namazet, pėrgojim, duke shiquar gjėra tė ndaluara nė TV, etj...
Faljani gabimet qė ajo i bėn ndaj juve (shif numėr 18).
Si mund qė mė sė miri tė ja pėrmirėsoni gabimet e saja?
1 Sėpari, me kėshilla qė nėnkuptohen dhe tė qarta, disa here me rradhė.
2 Mandej duke ja kėthyer shpinėn asaj nė krevat (duke i shprehur ndjenjat tuaja). Vėreni se kjo nuk don tė thotė qė ta leni dhomėn e fjetjes nė njė dhomė tjetėr, duke e braktisur shtėpinė pėr ndonjė vend tjetėr, ose tė mos bisedohet me te.
3 Zgjedhja e fundit ėshtė qė leht ti mėshohet asaj (atėherė kur lejohet). Nė kėtė rast burri duhet tė konsideron kėtė qė vijon:
- Ai duhet tė din se ėshtė sunnet qė ti largohet rrahjes sikur qė edhe i Dėrguari (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem) ka bėrė, duke mos rrahur asnjėherė ndonjė grua tė tij ose rob.
- Ai kėtė duhet ta bėn vetėm nė raste ekstreme tė mosdėgjueshmėrisė, p.sh. duke refuzuar shpeshėherė pa arėsye pasjen e marrėdhėnieve seksuale, nė mėnyrė konstante duke mos u falur nė kohė, duke e braktisur shtėpinė pėr periudha tė gjata tė kohės pa leje dhe refuzimi ti tregon atij se ku ka qenė, etj
- Nuk duhet tė bėhet pėrveē pasi ėshtė larguar nga krevati dhe pasi qė ėshtė diskutuar biseda me tė siē ėshtė pėrmendur nė Kuran.
- Ai nuk duhet ti mėshon fuqishėm me qėllim qė ta dėmton, ose ti mėshon nė fytyrė ose nė pjesėt tjera tė ndjeshme tė trupit.
- Ai nuk duhet ta turpėron siē ėshtė rasti me rrahjen me kėpucė, etj.
18. Falja dhe dėnimi i pėrshtatshėm
Mbajtja llogari vetėm pėr gabimet mė tė mėdhaja.
Faljani gabimet qė janė bėrė nė drejtim tė tij (burrit) por mbani llogari pėr gabimet e bėra nė drejtim tė Allahut, p.sh. vonimi i namazit, etj
Pėrkujtojani vetes tė gjitha tė mirat qė ajo i bėn sa here qė tė bėn ndonjė gabim.
Mbani mend se tė gjithė njerėzit gabojnė prandaj mundohuni tė gjeni arėsye pėr te, siē mund tė jetė rasti se ajo ėshtė e lodhur, e pikėlluar, e ka ciklin e saj mujor ose se pėrkushtimi i saj ndaj Islamit ėshtė nė rritje.
Shmanguni sulmeve ndaj saj pėr shkak tė ushqimit tė keq pasi qė i Dėrguari (sal-lall-llahu alejhi ue sel-lem) asnjėherė nuk ka fajėsuar asnjė prej grave tė tija pėr kėtė. Nėse e pėlqen ushqimin, ai han, dhe nėse nuk e pėlqen atėherė ai nuk han dhe nuk komenton.
Para se tė deklaron se ajo ėshtė nė gabim, tentoni prirje tjera indirekte tė cilat janė mė tė lehta sesa akuzimet direkte.
Largohuni prej pėrdorimit tė ofendimeve dhe fjalė tė cilat dėmtojnė ndjenjat e saja.
Atėherė kur bėhet e nevojshme tė diskutohet ndonjė problem pritni qė tė keni vetmi prej tė tjerėve.
Tė pritni derisa zemėrimi tė bien pak mund tė ndihmon qė tė mbani kontrolin e fjalėve tuaja.
Shejh Muhammed Abdul-Halim Hamid
|