Keto jane ishin disa nga principet kryesore qe duhen pasur parasysh per kedo qe deshiron te filloje te pershkoje rrugen e arte te ehlul haditheve dhe wallahi shkrimi mund te ishte zgjatur me volume se nuk kane fund levdatat e ehlul haditheve nga njerezit e sunetit por inshallah kaq mjafton sa per te dhene nje shije te esences se kesaj meseleje dhe kush kerkon gjen e uji qe leviz pihet.

Pra inshallah pas ketyre principeve (e nuk diskutohet qe ka edhe te tjera), inshallah hyjme pak e nga pak ne mustalah el hadith.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Per ata qe nuk kane kohe te lexojne apo qe vetem sa duan te shuajne kureshtjen ne kete ceshtje po paraqesim inshallah el-bejkunijeh-n qe eshte nje poeme e shkruar ne lidhje me mustalahul hadithin.

El-Bajkunijah.

أَبْــدَأُ بِالحَـمْـدِ مُصَـلِّيًا عَلَ
مُحَـمَّدٍ خَــيْرِ نَبِّيٍ أُرْسِــلاَ

Me lartmadhërim dhe falenderim (ndaj Allahut) filloj duke dërguar salawate mbi Muhamedin, profetin më të mire të dërguar.

وَذِي مِنَ أَقْسَامِ الحَدِيــث عِدَّهْ
وَ كُـلُّ وَاحِـدٍ أَتَـى وَ حَــدَّهْ

Dhe këto janë disa klasifikime të hadithit, secili I përmendur sipas përkufizimit.

أَوَّلُهَا (الصَّحِيـحُ) وَ هْوَ مَا اتَّصَلْ
إِسْــنَادُهُ وَلَــمْ يُشَذّّ أَوْ يُعَلّ

I pari është sahihu që është hadithi I lidhur. Zinxhiri i tij nuk ka as difekt e as dobësi.

يَرْوِيــهِ عَدْلٌ ضَابِطٌ عَنْ مِثْلِـهِ
مُعْتَمَدٌ فِــي ضَبْطِـهِ وَنَقْلِـهِ

Dikush i drejtë dhe preçiz transmeton nga dikush tjetër i njëjtë me të duke qenë i besueshëm në të kuptuarit e tij dhe në transmetim.

وَ (الحَسَنُ) المُعْرُوفُ طُرْقًا وَ غَدَتْ
رِجَالُهُ لاَ كَالصَّحِيــحِ اشْتَهَرَتْ

Hasen është ai me zinxhir të famshëm por qe transmetuesit e tij nuk janë aq të famshëm sa të sahihut.

وَ كُلُّ مَـا عَنْ رُتْبَةِ الحُسْنِ قَصُرْ
فَهْوَ (الضَّعِيفُ) وَهْوَ أَقْسـامًا كَثُرْ

E çfarë është më pak se hasan është daif dhe ka shumë nënkategori.

وَ مَا أُضِيفُ لِـلْنَّبِيِّ (المَرْفُــوعُ
وَ مَـا لِتَـابِعٍ هُـوَ (المَقْطُـوعُ)

Çfarë I atribohet Profetit është Marfū’ dhe çfarë I atribohet ndjekësit eshte Maqtū’.

وَ (المُسْـنَدُ) المُتَّصِلُ الإِسْـنَادِ مِنْ
رَاوِيـهِ حِـتَّى المُصْطَفَى وَلَمْ يَبِنْ

Musned është I lidhuri që nga transmetuesi deri tek Mustafai dhe që nuk ka ndërprerje.

وَ مَا بِسَـمْعِ كُلِّ رَاوٍ يَتَّــصَلْ
إِسْنَـادُهُ لِلْمُصْطَفَى فَ(المُتَّصِلْ)

E çfarë I lidhet Mustafait me anë të të dëgjuarit të çdo transmetuesi është Muttasil.

(مُسَلْسَلٌ) قُلْ ما عَلَى وَصْفٍ أَتَى
مِثْـلُ أَمَا وَ اللهِ أَنْــبَانِي الفَتَى

Muselsel, thuaj: është mënyra e treguar se si të është përshkruar sikurse:- Wallahi një djalosh më informoi.

كَـذَاكَ قَـدْ حَدَّثَنِيـهِ قَـائِمًا
أَوْ بَعْـدَ أَنْ حَدَّثَنِي تَـبَسَّمَـا

Po ashtu: “ma tha duke qëndruar në këmbë” – apo: “pasi ma tha buzëqeshi”

عَزِيـزُ مَروِي اثْنَـينِ أَوْ ثَلاَثَـهْ
مَشْهُـورُ مَرْوِي فَوْقَ مَا ثَلاَثَةْ

‘Azīz transmetohet nga dy apo tre dhe Meshhūri është nga më tepër se tre.

(مُعَنْعَنٌ) كَعَنْ سَعِيدٍ عَنْ كَرَمْ
(وَ مُبْهَمٌ) ما فِيـهِ رَاوٍ لَمْ يُسَمْ

Mu’en’en është si: “nga Sa’id – nga Karam” – dhe Mubham është me një transmetuar të pa identifikuar.

وَ كُـلُّ مَا قَلَّتْ رِجَالُـهُ (عَـلاَ)
وَ ضِدُّهُ ذَاكَ الَّذِي قَــدْ نَزَلاَ

Transmetimi me pak transmetues është I ngritur – I kundërti është ai që ulet

وَ مَـا أَضَفْتَهُ إِلى الأَصْحَـابِ مِنْ
قَوْلٍ وَ فِعْلٍ فَهْوَ (مَوْقُوفٌ) زُكِنْ

Çfarë I atribohet sahabit si fjalë a vepër është mewkuf.

(وَ مُرْسَلٌ) مِنْهُ الصَّحَابِـيُّ سَقَطْ
وَ قُلْ (غَرِيبٌ) مَا رَوَى رَاوٍ فَقَطْ

Dhe Murseli është kur sahabi mungon – e thuaj: “Gharīb është çfarë vetëm një transmetues transmeton.

وَ كُلُّ مَا لَــمْ يَتَّصِلْ بِحَــلِ
إِسْـنَادُهُ (مُنْقَطِعُ) الأوْصَـالِ

E gjithëçka që nuk ka zinxhir të lidhur, isnadi I tij është munkati.

(وَ المُعْضَلُ) السَّاقِطُ مِنْـهُ اثْـنَانِ
وَ مَا أَتـَى (مُـدلَّسًا) نَوْعَـانِ

Mu’dal është ai me dy transmetues që mungojnë ndësa mudallas na vjen në dy mënyra.

الأَوَّلُ الإِســقَاطُ لِلشَّيْخِ وَ أَنْ
يَنْــقُلَ مِمَّنْ فَوْقَهُ بِعَنْ وَ أَنْ

E para është mungesa e sheikhut duke transmetuar nga kush është mbi të duke thënë nga… apo që tha…

وَ الثَّانِ لاَ يُسْـقِطُهُ لَـكِنْ يَصِفْ
أَوْ صَافَهُ بِمَا بِــهِ لاَ يَنْـعَرِفْ

E dyta kur nuk e heq sheikhun por e përshkruan me çka ai nuk njihet.

وَ مَــا يُخَالِفْ ثِقَةٌ بِـيـهِ المَلاَ
ف(الشَّاذُّ) وَ (المَقْلُوبُ) قِسْمَانِ تَلاَ

E çfarë një I besueshëm kontradikton ndaj shumicës ky është shadh. E Maklubi është dy ndarjet e mëposhtëme.

إِبْــدَالُ رِاوٍ مَا بِـرَاوٍ قِسْـمُ
وَ قَلْبُ إِسْــنَادٍ لِمَتْـنٍ قِسْمُ

I pari është zëvendësimi I një transmetuesi me një tjetër. I dyti, ndjekja e zinxhirit me një tekst hadithi tjetër.

وَ (الفَرْدُ) مَــا قَيَّدْتَهُ بِــثِقَةِ
أَو جَمْعٍ أَوْ قَصْرٍ عَلَى رِوَايَـةِ

Fard është çfarë I lidh një transmetuesi të besueshëm, një grupi apo krahine në lidhje me një transmetim.

وَ مَـــا بِعِلَّةٍ غُمُـوضٍ أَوْ خَفَا
(مُعَلَّلٌ) عَنْدَهُمُ قَـدْ عَــرِفَا

E çfarë ka një dobësi të fshehur është Mua’lel I njohur për ata që dinë.

وَ ذُو اخْـتِلاَفِ سَنَدٍ أَوْ مَــتْنِ
(مُضْطَرِبٌ) عِنْدَ أُهَـيْلِ الـفَنِّ

Çfarë ka difekt në zinxhir apo tekst të përbashkët është Mudtarib për ekspertët.

وَ (المُدْرَجَاتُ) فِي الحَدِيثِ مَا أَتَتْ
مِنْ بَعْضِ أَلفَـاظِ الرُّوَاةِ اتَّصَلَتْ

Mudraxhat janë transmetimet në të cilat fjalë të transmetuesit janë përzier.

وَ مَا رَوَى كُـلُّ قَرِيـنٍ عَنْ أَخِهْ
(مُدَبَّجٌ) فَاعْرِفْهُ حَقًا وَ انْتَخِهْ

E çfarë transmetohet nga bashkëkohësi është mudabaxh. Mësoje mire dhe krenohu.

مُتَّفِقٌ لَفْـظًا وَ خَـطًا (مُتَّفِـقْ)
وَ ضِدُّهُ فِيـمـا ذَكَرْنـَا (المُفْتَرِقْ)

Koinçidenca e një emir me një tjetër në shqiptim dhe shkruarje është Mutafik, dhe e kundërta e kësaj është muftarik

(مُؤْتَلِفٌ) مُتَّفِقُ الخَــطِّ فَـقَطْ
وَ ضِدُّهُ (مُخْتَلِفٌ) فَاخْشَ الغَلَطْ

Mů-talif është njëlloj vetëm në shkrim, e kundërta është Muķhtalif. Pra kujdes mos gabo.

(وَ المُنْـكَرُ) الـفَرْدُ بِهِ رَاوٍ غَدَا
تَعْدِيــلُهُ لاَ يَحْمِلُ الـتَّفَرُّدَا

Munker është Fardi I një transmetuesi, pranueshmëria e të cilit nuk mjafton për forcim të vetëm.

(مَتْرُوكُهُ) مَـا وَاحِدٌ بِهِ انْـفَرَد
وَ أَجْمَعُوا لِضَعْفِهِ فَـهُوَ كَرَدّ

Metrūk është transmetimi I dikujt që është I vetëm, mbi dobësinë e të cilit ka unanimitet. E pra është si çdo hadith I dobët.

وَ الكَـذِبُ المُخْتَلَقُ المَصْـنُوعُ
عَلَي النَّبِي فَـذَلِكَ (المَوْضُوعُ)

Gënjashtra e trilluar e atribuar ndaj Profetit është Mawdu’

وَ قَـدْ أَتَتْ كَالجَوْهَرِ المَـكْنُونِ
سَمَّيْـتُهَا: مَنْظُومَةَ البَيْـقُونِي

Kjo poemë ka dale si xhevahir I fshehur, e titullova atë Mandhūmat Al-Bajkūnij.

فَوْقَ الـثَّلاَثِيــنَ بِـأَرْبَعٍ أَتَتْ
أَقْسَـــامُهَا تَمَّتْ بِخَيْرٍ خُتِمَتْ

E prezantuar në katër më shumë se 30 vargje, me mirësi dhe ekselencë të vulosur.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Cilet jane disa nga librat klasike te mustalah el hadithit?

Libri i pare qe mendohet te jete shkruar ne mustalah el hadith eshte:

1) "El-muhadithul fasil bejn el-rawi wal wa'i" nga Kadi Abu Muhamed el-hasan ibn Abdurrahmen er-Ramahurmuzi (vdiq 360 H).

Megjithese eshte nga librat e pare qe kontribuan ne konsolidimin e shkencave te hadithit ai kishte mangesi ne te dhe nuk ishte gjitheperfshires ne usul el hadith sikurse Ibn Haxhar Askalani permendi.

2) "Ma'rifat ulumul-hadith" nga Abu Abdullah Muhamed ibn Abdullah el-Hakim en-Nisaburi (vdiq 405 H).

Ky liber permblodhi thuajse 50 klasifikime te hadithit por sikurse Ibn Haxhar tha, kishte mangesi ne te dhe nuk ishte i konsoliduar.

3) "El-Mustakhraxh ala Marifatil Ulumil-hadith" nga Abu Nuajm el-Isbahani (vdiq 430 H).

Ky hadith shtoi ne klasifikimet e "Ma'rifat ulumul-hadith".

4) "El-Kifajah fi marifat usul ilm er-riwajah" nga Abu Bekr Ahmed ibn Ali ibn Thebit el-Khatib el-Baghdadi (vdiq 463 H)

5) "El-Xhami li adab el-sheikh wal-semi" po nga Khatib el-Baghdadi

Keto dy libra jane nga librat me te mire te shkruar ne shkencen e ilm ul hadithit.

6) "El-ilma ila marifat usulir-riwajah wat-tekjidis-seme'a" nga Kadi Ijad ibn Musa el-Jahsibi (vdiq 544 H)

Liber i shkurter por shume i dobishem.

7) "Ma' la jesaul-muhaditha xhehluhu" nga Abu Hafs Umar ibn Abdul-Mexhid el-majanaxhi (vdiq 580 H)

Edhe ky liber ishte i shkurter por i dobishem.

8) "Ulumul hadith" nga Abu Amr Uthman ibn Abdurrahmen esh-Shahrazuri qe njihet si Ibn Salah (vdiq 643 H).

Ky liber njihet si "Mukadimah Ibnus-Salah" dhe eshte libri standart ne fushen e mustalah el hadithit.

9) "Et-Tekrib wa tejsir li-marifat sunanil-beshirin-nadhir" nga Muhijuddin Jahja ibn sharaf en-Newewi (vdiq 676 H)

Ky ne fakt ishte shkurtimi i librit te tij "el-Irshad" qe ishte bazuar ne Mukadimah-n e Ibn Salah.

10) "Tedrib er-rawi" shkruar nga Xhelaludin Abdurrahmen ibn Ebi Bekr es-Sujuti (vdiq 911 H)

Ky ishte nje komentim i librit te imam Newewit qe permendem me lart.

11) "Ikhtisar Ulum el-hadith" nga Hafidh ibn Kethir (vdiq 774)

Ky ishte shkurtim i mukadimah-s se ibn Salah

12) "El-Khulashah" nga Et-Tibi (vdiq 743)

Edhe ky po ashtu ishte shkurtim i librit te Ibn Salah

13) "El-Minhal" nga Bedrud-din ibn Xhemah (vdiq 733)

Po ashtu shurtim i Ibn Salah

14) "El-Mukni" nga Ibn Mulakin (vdiq 802)

Po ashtu edhe ky shkurtim i Mukadimah

15) "Mahasin el-Istilah" nga Balkini (vdiq 805)

Edhe ky shkurtim i mukadimah-s

16) "El-Nukat" nga Zarkashi (vdiq 794 H)

17) "El-Tekjid wal-idah" nga hafidh Zejnudin Abdurrahim Ibn el-Husejn el-Iraki (vdiq 806 H)

18) "Nazmud durar fi ilmil ether" po nga hafidh Iraki.

11) "Elfijeh el hadith" po nga hafidh el-Iraki

Ky ishte nje rishkrim i mukadimah-s se Ibn salah ne forme poezie dhe qe eshte bere shkak per komentime te ndryshme mbi te dy nga te cilat (njeri i shkurter dhe tjetri i gjate) nga vete hafidh Iraki.

12) "Fet'h el-Mughith fi sherh elfijatil hadith" nga Sakhawi (vdiq 902 H)

Ky ishte koment i elfijeh-s se hafidh Irakit

13) "Katar ed-durar" nga Sujuti

14) "Fet'h el-Baki" nga Zekerijah el-Ansari (vdiq 928 H)

15) "El-Iktirah" nga Ibn Dekik el-Idd (vdiq 702 H)

16) "Tenkih el-anzar" nga Muhamed ibn Ibrahim el-Wazir (vdiq 840 H)

17) "El-mandhumatul Bajkunijeh" nga Umar ibn Muhamed el-Bejkuni (vdiq 1080 H)

Kjo eshte poema qe kemi paraqitur me siper.

18) "Elfijeh el-hadith" nga Sujuti

Kjo eshte poema me permbledhese ne mustalah

19) "En-Nukhbatul fikr" nga hafidh Ibn Haxhar Askalani

I jane bere shume komentime nje nga vete autori, nje nga i biri i tij Muhamed, Mulla Aliu (vdiq 1014 H), Munawi (vdiq 1031 H), Muhamed ibn Abdul-Hadi es-sindi (vdiq 1138). Po ashtu eshte permbledhur ne forme poeme edhe nga Et-Tufi (vdiq 893 H) si edhe nga El-Emir Es-San'ani (1182)

Po ashtu ka edhe shume e shume libra te tjere ne kete fushe dhe kjo tregon interesin dhe kujdesin qe eshte treguar ne kete fushe nga dijetaret e hadithit (Allahu i meshirofte ata qe kane vdekur dhe i ruajte ata qe jane ende gjalle).

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Metodat e marrjes se transmetimit te hadithit para kompilimit te 6 librave kryesore te hadithit te cileve ne u referohemi sot. (El-Akhdh we'l-Tahamul)

Kryesisht ishin tete menyra te marrjes se hadithit:

1) Te degjuarit direkt (el-Sema')

Kjo menyre konsistonte ne degjimin e drejtperdrejte te hadithit nga mesuesi apo sheikhu qe e kishte transmetuar kete hadith ose nga memorja e tij ose nga shkresat qe kishte ne disponim.

Ai qe e degjoi hadithin mund ta kete shkruar hadithin sapo e degjoi ose e ka shkruar me pas. Nese ai ishte i vetmi qe ishte prezent gjate transmetimit te hadithit ka shume mundesi qe ai te perdore gjate transmetimit te ketij hadithi termin semi'tu (une degjova filanin...) ose hadathani (filani me tregoi/tha) ose akhbarani ose anba'ani (filani me informoi).

Kur transmetimi vjen ne kete menyre pritet nga ai qe te jete i formes me perfekte te marrjes se hadithit ngase ne te ka koenfidence rreth saktesise se tij. Nese trensmetuesi nuk ishte i vetem kur degjoi hadithin nga mesuesi apo sheikhu ai mund te perdore shumesin e termave te mesiperm keshtu mund te thote: Semi'na, Hadathana, Akhbarana, Anba'ana.

Dijetaret kane specifikuar se ajo qe kerkohet nga transmetuesi eshte te mos perdore shumesin nese ai ishte i vetmi qe e degjoi hadithin dhe nese nuk ishte i vetmi qe e degjoi hadithin te permende ata qe e degjuan hadithin me te.

Sipas nje mendimi tjeter, hadithana dhe akhbarana percjell kuptim me te qarte se semi'na ngase dy termat e pare indikojne qellimin e mesuesit apo sheikut ne transmetimin e hadithit ngaj degjuesit nderkohe qe termi i trete nuk tregon domosdoshmerisht qellimin e mesuesit apo sheikhut ne transmetimin e hadithit ndaj degjuesit.

Ne transmetimin ne njejes te termave kuptohet se vemendja e degjuesit dhe folesit jane te perqendruar tek njeri-tjetri dhe po ashtu ka indikim te qellimit te transmetimit te atij qe transmeton ndaj atij qe merr transmetimin prandaj kjo konsiderohet si forma me e mire e marrjes se transmetimit.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

2) Recitimi apo perseritja e transmetimit (El-Kira'a ala'l-sheikh)

Ne kete rast nxenesi i reciton sheikhut nga memorja apo nga shenimet e tija nje hadith qe ai e ka marre nga sheikhu apo dikush tjeter dhe kerkon qe sheikhu te verifikoje saktesine e tij. Kjo metode njihet edhe si el-'ard dhe konsiston ne kushtet qe duhen te plotesohen si nga nxenesi po edhe sheikhu. Keshtu nxenesi duhet te kuptoje ate qe po lexon dhe njekohesisht sheikhu e ka mendjen aty dhe eshte ne gjendje te kuptoje cfare i lexohet qe te mund te korrigjoje gabimet ne cfare i lexohet po qe se ka te tilla ne te.

Transmetues qe e kane marre transmetimin ne kete forme ka shume mundesi qe te permende ne transmetimin e tij "Kara'tu ala'l-sheikh wa hua jasma'u" (I lexova sheikhut dhe ai po me degjonte) po ashtu nese dikush tjeter ishte aty kur ky nxenes lexoi perpara sheikhut dhe ky transmeton ka shume mundesi te thote "Kuri'a ala'l-sheikh wa hua jasma'u" ose mund te perdore shprehje te tjera por qe insinuojne te njejten gje dhe qe qartesojne leximin e nxenesit ndryshe nga degjimi i tij nga sheikhu (metoda e paree qe permendem)

Ka mosmarrveshje mes dijetareve se cila menyre eshte me e mire se tjetra e para (degjimi) apo e dyta (leximi para sheikhut).

Sipas nje transmetimi qe i atribohet Imam Abu Hanifes, menyra e dyte eshte superiore ndaj te pares ngase ne te jo vetem qe kemi degjim por edhe perseritje dhe konfirmim ne te.

Imam Melik eshte transmetuar qe ti kete konsideruar te dyja metodat ne nje nivel dhe ky mendim eshte ai qe eshte preferuar mes dijetareve te Hixhazit dhe Kufes dhe nder ta edhe Imam Bukhari.

Ibn Salah thekson se degjimi direkt perseri mbetet si metoda me e forte e marrjes se hadithit.

Ka mosmarrveshje mes dijetareve nese termat Hadathana dhe akhbarana mund te perdoren ne kete lloj marrje te transmetimit ose jo. Keshtu disa i pranojne keto terma ne kete lloj marrje te transmetimit e disa nuk i pranojne. Po ashtu ka edhe nga ata qe bejne dallim mes hadathana dhe akhbarana duke pranuar hadathana por jo akhbarana ne kete lloj marrje te transmetimit.

Po ashtu eshte thene se akhbarana mund te pranohet nese transmetimi eshte marre nga shume njerez njeheresh.

Megjitheate shumica e dijetareve te hadithit nuk i pranojne keto terma per kelloj marrje transmetimi.

Por asnjelloj termi nuk vlen po qe se nuk stabilizohet se ai recitoi perpara sheikhut dhe sheikhu po degjonte dhe e kishte mendjen aty.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

3) Leja per te transmetuar. (el-Ixhazah)


Nje metode tjeter per transmetimin e haditheve eshte edhe metoda kur sheikhu i jep leje nje individi apo me teper individeve qe te transmetojne hadithe nga ai qofte kjo ne nje menyre te specifikuar qofte ne menyre te pa specifikuar. Kjo leje natyrisht u jepet vetem atyre individeve te cilet sheikhu i beson dhe ka mendim te mire per ta.

Nga llojet e ndryshme te ixhazes persa i perket shkences se usulul-hadithit dy prej tyre jane te pranueshme dhe dy te tjera nuk jane te pranueshme. Persa i perket dy llojeve te pranueshme atehere:

1) Leja per nje individ specifik per dicka specifike si per shembull kur sheikhu thote: "Une te jap leje ty qe te transmetosh kete hadith, apo kete liber apo keto libra prej meje.

2) Kur sheikhu i ka dhene leje dikujt te cilin ai e beson dhe per te cilin mendon mire qe te transmetoje hadithe nga ky sheikh por nuk e kufizon hapesiren e lejes.

Persa i perket llojeve te ixhazes qe jane te pavlefshme atehere:

1) Leja specifike per nje ceshtje specifike por qe nuk eshte specifikuar per individin apo individet si per shembull kur sheikh thote: "Une i lejoj banoret e Medines qe te transmetojne nga une kete e kete".

2) Leja e pergjitheshme per individe te specifikuar si per shembull kur sheikhu thote: "Une lejoj kedo qe ka deshire te transmetoje ne emrin tim cfaredo qe une kam thene".

Keto lloje nuk pranohen ngase jane shume te zgjeruara per te percaktuar lejen. Ne fakt ne historine e dijetareve te hadithit ajo qe eshte hasur eshte se sheikhu jepte leje ndaj nje individi te caktuar tek i cili kishte besim dhe per te cilin kishte mendim te mire qe ky te transmetonte hadithin apo hadithe nga ai pra ka qene per individe specifike per dicka specifike.

Dijetaret e medhhebit shafi nuk e kane konsideruar kete medote se te vlefshme dhe nder ta edhe vete Imam Shafi' dhe Abu'l-Hasan el-Mawardi. Ata kane theksuar se eshte e pavlefshme qe dikush te transmetoje nga sheikhu pa e patur degjuar ate sheikhu me pare pasi kjo do te ishte sikur sheikhu ti thoshte nxenesit te tij qe une te jap leje ty qe te transmetosh nga une cfare ti nuk e ke degjuar nga une.

Megjitheate ajo qe eshte praktika e perhapur tek dijetaret eshte se per aq kohe sa ka komunikim te kenaqshem mes sheikhut dhe nxenesit kjo lejohet. Madje Fekihu Meliki Abu'l-Walid el-Baxhi ka theksuar se ka ixhma' ne vlefshmerine e Ixhazes.

Po ashtu edhe lloje te tjera te ixhazes jane konsideruar si te pa vlefshme sikurse per shembull ixhazja ndaj dikujt qe nuk ka lindur akoma apo ndaj nje femije te mitur ngase sikurse wakala (mekembesia) duhet qe wakili (mekembesi) te jete nje individ kompetent dhe keshtu dikush qe nuk egziston apo nje femije i mitur nuk e plotesojne kete kusht.

Transmetohet se Imam Melik tha se ixhaza nuk eshte e vlefshme derisa personi te cilit i jepet kjo ixhaze eshte kompetent dhe subjekti i kesaj ixhaze eshte i qartesuar gjitheashtu.

Ibn Salah thekson se ixhaza me shkrim eshte me e dobet se ixhaza me goje .

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

4) Paraqitja e materialit ndaj nxenesit (el-Munawala)

Kjo forme konsiston ne ate qe sheikhu i paraqet nxenesit te tij materialin qe ai disponon dhe i thote se nga e ka marre kete material. Mund te kombinohet me ixhaza per nxenesin qe te transmetoje kete material. Keshtu sheikhu mund ti thote qe une te lejoj ty te transmetosh prej tij apo te transmetosh ate.

Po ashtu ketu perfshihet edhe ajo qe nxenesi ka shkruar nga sheikhu dhe ja prezanton sheikhut qe ta kontrolloje ate duke i bere te qarte se kjo eshte ajo qe ai ka degjuar prej tij dhe sheikhu e kontrollon ate dhe i jep leje ta transmetoje ate. Kjo njihet shpesh me termin ard el-munawala.

Te dyja format e munawala-s konsiderohen si te vlefshme si ajo qe shoqerohet me ixhaza si ajo qe nuk shoqerohet me ixhaza por ajo me ixhaze konsiderohet superiore.

Po ashtu nese nxenesi shkon tek sheikhu dhe i thote qe kjo eshte ajo qe une kam shkruar nga ty a me lejon te transmetoj nga ty dhe sheikhu i thote po pa e pare fare ceshte shkruar, kjo e ul vleren e kesaj leje pos kur dihet mire qe nxenesi eshte ne nje pozite saktesie dhe dije per te cilen sheikhu e beson tejmase.

Disa dijetare kane thene se munawala po ixhaza nuk duhet pranuar pasi kjo eshte lejimi i transmetimit pa verifikim. Ne fakt edhe pse munawala pa ixhaza eshte e nje niveli me te ulet se ajo me ixhaza, per aq kohe sa sheikhu eshte konfident tek studenti i tij dhe e beson ate dhe ka mendim te mire per te, kjo merret per baze dhe transmetimet e tija nuk lihen menjeane.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

5) Korrespondenca (El-Mukataba)

Kjo eshte kur sheikhu shkruan hadithin me doren e tij apo i thote dikujt tjeter te shkruaje per te dhe pastaj me miratimin e tij ase ja jep vete nxenesit ose ja dergon atij se bashku me lejen per te transmetuar ate. Po ashtu edhe nese nuk shoqerohet me leje per transmetim. Kuptohet qe metoda e pare eshte me superiore se e dyta por te dyja jane te vlefshme.

Nese shoqerohet me leje dhe jepet ne dore kjo eshte njelloj si munawala.

edhe pse jane ngritur dyshime rreth kesaj menyre duke u bazuar ne ngjashmerine e shkrimit mes individeve ne pergjithesi kjo eshte metode e pranueshme dhe shpesh do te ndeshesh ne shkrimet e dijetareve te hadithit qe filani me shkroi per kete kete e keshtu me rradhe.

Pra ne princip eshte metode e pranueshme dhe raste specifike mbi te cilat mund te kete faktore qe te bejne te dyshosh gjykohen individualisht por ne princip eshte metode e pranuar.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

6) Deklarimi (el-I'lam)

Kjo eshte kur sheikhu thote qe kjo eshte ajo qe kam degjuar apo marre prej filanit dhe nuk permendet aty asgje ne lidhje me lejen nga sheikhu per te transmetuar nga ai.

Ketu ka nje detaj qe duhet permendur dhe ky eshte fakti se dy qendrime jane ne lidhje me rastin kur sheikhu nuk e lejon nxenesin te transmetoje nga ai.

Mendimi 1) Ne pergjithese thjeshte transmetimi i sheikhut implikon leje per nxenesin qe te transmetoje por nese sheikhu i kerkon nxenesit te mos transmetoje nga ai atehere nxenesi nuk duhet te transmetoje.

Mendimi 2) Edhe nese sheikhu i kerkon nxenesit te mos transmetoje, kjo i perngjan riwajetit (transmetimit) ose deshmise (shehada). Kur dikush deshmon per dicka nuk mund te kontrolloje me ate qe tha.

Si kunderpergjigje i thuhet atyre te mendimit 2 se deshmija jepet perpara nje gjykatesi dhe eshte ndryshe nga thjeshte informimi. Po ashtu sheikhu mund te informoje dike rreth dickaje por nuk eshte i kenaqur me besnikerine apo integritetin e tij.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

7) Trashegimia (el-Wasije)


Kjo eshte metode e rralle marrje dhe transmetimi hadithi. Kuptohet qe kjo menyre insiston ne lenien amanet te sheikhut para se te vdese qe libri apo koleksioni per te. Kjo eshte menyra me e dobet e tahamul-it dhe shume kane denuar kete menyre. Por duhet kuptuar se ka dallim mes kesaj menyre (libri dhe leje per transmetim) nga thjeshte trashegimia e librit. Kjo ngase thjeshte trashegimia e nje libri nuk perben patje