Ndarja e atyre qe merren me hadithin dhe studimin e tij.

1) Musnidi dhe talibul hadith

Me siper ne kemi permendur se Musnidi eshte individi qe angazhohet ne transmetimin e haditheve. Kjo eshte grada me e ulet e atyre qe merren me hadithin dhe studimin e tij. El-Hamdulilah shumica e muslimaneve qe i permbahen sunetit te profetit hyjne ne kete grade. Kjo kategori perfshin gjithekend qe angazhohet me transmetimet e haditheve edhe nese nuk ka njohuri per zinxhiret e transmetimit dhe detajet e riwajetit dhe dirajetit.

Nga ana tjeter Talibul hadith (nxenesi i hadithit) eshte ne nje shkalle me te larte se musnidi dhe pervec transmetimit te haditheve ai angazhohet edhe me tej duke studiuar riwajetet dhe dirajetet e transmetimeve si edhe aspektet e tjera dhe me specifike qe lidhen me shkencat e hadithit.

2) Muhadithi (dijetari i hadithit)

Kjo eshte grada e atyre qe jane dijetare ne studimin e shkences se hadithit dhe njohin dobesite e zinxhireve te transmetimit si edhe dobesite e teksteve dhe defektet e tyre dhe jane ne nje grade te bejne diferencimin mes transmetimeve te dobeta dhe te sakta. Persa i perket dijes se tij ne hadithe si edhe numrin e transmetimeve qe ai duhet te kete memorizuar ka mendime te ndryshme por ajo qe zakonisht pritet nga keta individe eshte qe te jene familjare me 6 koleksionet e haditheve si edhe te pakten te kete memorizuar (kjo eshte shifra me e ulet qe eshte permendur) 1000 hadithe nga keto 6 koleksione.

3) Hafidhi (hafizi i hadithit)

Ky eshte ai muhadith qe ka memorizuar te gjitha hadithet e sakta dhe qe mund te citoje sipas nevojes keto transmetime nga memorja e tij. Po ashtu kjo vlen edhe per transmetimet e dobeta. Po ashtu ky dijetar njeh mire edhe individet e zinxhireve te transmetimit si edhe graden e tyre dhe njeh detajet dhe hollesite e termave te ndryshem te perdorur nga dijetaret e hadithit. Persa i perket numrit te transmetimeve qe ky individ duhet te dije eshte thene 20 000 dhe eshte thene 100 000.

4) Huxhe

Ai qe e meriton kete grade kuptohet qe jo vetem duhet te jete hafidh ne hadith por ne shtese te tij duhet te kete nje dije me te gjere se hafidhi si edhe numri i haditheve te memorizuara nga ai eshte me i madh. eshte thene se ai duhet te kete memorizuar mbi 300 000 hadithe.

5) Hakim

Ky eshte edhe rrangu me i larte ne dijen e hadithit dhe kjo kuptohet qe arrihet vetem nga ai qe eshte i perparuar ne te tera shkencat e hadithit dhe eshte i afte te kape difektet e fshehta ne hadith si edhe njeh mire jo vetem hadithet dhe transmetuesit por ka dije te detajuar per te tera keto pra eshte maksimumi qe mund te arrihet nga nje individ ne shkencen e hadithit.

Sikurse kuptohet hakimi eshte edhe huxha edhe hafidh edhe muhadith edhe talebe edhe musnid. Por e kunderta nuk ndodh.

Kjo nuk do te thote se nuk mund te perdoren edhe terma te tjere ne lidhje me dijetaret e hadithit por keto jane rrangjet ku te tere termat vertiten dhe kuptohet se secili rrang ka edhe diferencimet e tija per dallimet e individeve qe kategorizohen ne kete rrang.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Si na arrijne hadithet neve dhe cilat jane kategorite ne kete ceshtje?

Hadithet qe ne na arrijne jane dy llojesh dhe secili lloj ndahet ne nenkategori te tjera. Keshtu hadithet qe na arrijen ne jane:

1) Me zinxhir transmetimi (me sened ose isnad).

2) Pa zinxhir transmetimi (pa sened apo isnad).

Me siper kemi permendur se isnadi eshte nga feja dhe isnadi eshte dallimi mes nesh dhe umeteve te tjera ne ate qe transmetohet ne autoritetin e te derguarve te Allahut. Keshtu qe kuptohet se hadithet qe nuk kane zinxhir transmetimi nuk perbejne as obligueshmeri per tu ndjekur dhe nuk perbejne as dije qe mund te derivohet prej tyre por sikurse theniet e cdo individi merren dhe lihen pasi fjalet e secilit mund te merren dhe te lihen pervec profetit. Keshtu qe behet e nevojeshme dhe e domosdoshme verifikimi i origjines se fjaleve qe na arrijne dhe jo gjithecka qe na arrin pranohet ashtu sikurse jo gjithecka qe degjojme, transmetohet.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithet qe na arrijne me zinxhir transmetimi

Hadithet qe na arrijne me zinxhire transmetimi jane te llojeve te ndryshme por ato mund te klasifikohen ne:

1) Hadithe me numer te pa percaktuar zinxhiresh transmetimi.

2) Hadithe me me teper se dy zinxhire transmetimi.

3) Hadithe me dy zinxhire transmetimi.

4) Hadithe me nje zinxhir transmetimi.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithet me nje numer te pa percaktuar zinxhiresh transmetimi.

Kjo kategori hadithesh konsiston ne ato hadithe qe jane quajtur transmetime Mutewetir.

Hadithet Mutewetir jane ato hadithe qe na arrijne nepermjet aq shume burimeve sa qe eshte e pa imagjinueshme qe te tere keta te bashkohen ne te njejten genjeshter.

Persa i perket kushteve te tij:

1) Duhet te transmetohet nga nje numer i madh njerezish. Me e pakta qe eshte thene per kete eshte qe te mos kete me pak se 4 individe. Po ashtu eshte thene edhe 5, 7, 10, 20, 40, 70 e me teper .

2) Ky numer te jete i pranishem ne cdo nivel te isnadit. Pra ne cdo nivel te isnadit te mos kete me pak se 4 individe (apo numrat e tjere qe permendem).

3) Te jete e pamundur qe keta te kene rene dakort ne te njejten genjeshter.

4) Ata duhet te transmetojne si nga mendjet e tyre edhe nga senset e tyre. Pra jo vetem te transmetojne nga memorja e tyre por edhe te kene degjuar shikuar etj.

Hadithi mutewetir ndahet ne dy kategori:

1) Mutewetirul-Lefdhi (mutewetir ne tekst/shprehje)

2) Mutewetirul-Ma'nawi (Mutewetir ne kuptim)

Mutewetirul-Lefdhi

Kjo kategori konsiston ne ato hadithe qe si teksti edhe kuptimi i tyre jane ne perputhje me njeri-tjetrin. Keshtu si shembull mund te permendim transmetimin: "Kush genjen per mua qellimisht le te marre nje vend ne zjarr". Ky hadith eshte transmetuar nga sahaba te ndryshem duke perfshire ketu edhe Ali bin ebi Talib, Zubejr bin el-Awam, Enes ibn Melik, Salama bin el-Ekwa dhe Abu Hurrejra. Po ashtu nga secili prej tyre shume te tjere kane transmetuar kete hadith dhe prej tyre po ashtu te tjere e keshtu me rradhe.

Mutewetirul-Ma'nawi

Ky eshte ai hadith ku kuptimi eshte i njejte dhe ne perputhje me ate qe te gjithe transmetuesit e tij kane transmetuar edhe pse kane perdorur shprehje apo tekste te ndryshme per te qofte plotesisht apo pjeserisht.
Keshtu si mutewetirul-ma'nawi mund te permendim faktin se profeti i ngrinte duart e tija ne dua. Per kete deshmojne shume transmetime dhe edhe pse tekstet e tyre ndryshojne nga njeri-tjetri te gjithe perputhen ne faktin se profeti i ka ngritur duart e tija ne dua.

Kur kushtet e hadithit mutewetir plotesohen, kjo perben "el-ilm el-jakin" (dije te sigurte) dhe ky transmetim nuk mund te kontestohet nga dyshime apo pretendime por perben prove decizive dhe te pa kontestueshme.

Persa i perket mutewetirul-lafdhi, dijetaret kane dhene mendime te ndryshme me te. Keshtu Ibn Hibban el-Busti ka thene se ky hadith nuk egziston fare. Ibn Salah ka thene se ky lloj eshte i rralle. Nga ana tjeter Ibn Haxhar Askalani, Ibn Hazm edh-Dhahiri, Kadi Ijad, Xhelaludin Sujuti dhe shume te tjere vec tyre kane thene se mutewetirul-lafdhi nuk eshte aspak i rralle. Madje Ibn Haxheri e ka kritikuar Ibn Salah qe tha se ky lloj hadithi eshte i rralle. Madje Sujuti ka shkruar nje liber ne lidhje me kete qe e titullon: "El-Azhar el-mutenedhira fi'l akhbar el-mutewetira". Po ashtu edhe Muhamed ibn Xhafer el-Katani ka shkruar: "Nazmul mutenedhir min el-hadithil mutewetir".

Pra ajo qe eshte e sakte eshte mendimi i shumices se dijetareve se mutewetirul-lafdhi nuk eshte aspak i rralle por eshte me i rralle se mutewetirul-ma'nawi.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithet me nje, dy, me shume se dy zinxhire transmetimi.

Hadithet qe vijne me nje, dy ose me shume se dy zinxhire transmetimi por qe nuk plotesojne kushtet e hadithit mutewetir futen ne nje kategori qe eshte quajtur hadithul-ahad ose khaberul-ahad.

Pra cdo hadith me zinxhir transmetimi qe na arrin por qe nuk ploteson kushtet e hadithit mutewetir quhet hadithul-ahad ose khaberul-ahad.

Mutekelimunet (njerezit qe i referohen filozofise) ishin te paret qe u munduan qe te bejne dallime mes dy kategorive duke thene se e para perdoret ne ceshtjet e besimit dhe te fikhut nderkohe qe e dyta nuk mund te perdoret ne ceshtjet e besimit. Kjo ndarje kuptohet qe eshte pa baze dhe e gabuar dhe si gjithmone nese individi mundohet te zgjidhe ceshtjet e fese duke u larguar nga burimet fetare dhe duke iu kthyer filozofise patjeter qe do te humbe dhe devijoje. Imam Shafi dhe Imam Darimi jane nga ata qe kane shkruar dhe debatuar ne menyre te shkelqyer filozofet ne humbjen e tyre dhe edhe sot e kesaj dite el-hamdulilah njerezit e dijes vazhdojne te ecin ne hapat e tyre dhe nje liber kontemporan qe qarteson gabimet e filozofeve ne kete ceshtje eshte edhe libri i muhadithit te famshem te shekullit tone, imamit te shkences se hadithit ne ditet tona sheikh Muhamed Nasirudin el-Albanit (Allahu e meshirofte) qe qarteson se hadithi ahad eshte i vlefshem dhe vendimtar si ne ceshtjet e besimit edhe ne ceshtjet e sheriatit. Nuk e di nese ky liber eshte i perkthyer ne shqip apo jo por nese eshte rekomandoj cilindo nga ata qe duan te studiojne hadithin qe ta lexojne dhe te mbajne shenime ne te. Po ashtu nje diskutim i fuqishem por pak me i veshtire per tu kuptuar se libri i sheikh Albanit eshte kapitulli rreth hadithit ahad ne librin er-Risalah nga Imam Shafi' (Allahu e meshirofte).

Pra si perfundim themi se hadithi ahad nese eshte vertetuar se eshte sahih dhe me te cilin punohet eshte prove e pakontestueshme si ne besim edhe ne ahkam. Po ashtu nuk diskutohet se nese hadithi ahad eshte i shoqeruar me indikues, ky konsiston ne dije te sigurte dhe decizive.

Nga keta indikues po permend sa per ilustrim: Imamet e medhenj e transmetojne dhe veprojne me kete hadith, Bukhari dhe Muslimi e kane permbledhur ne kompilimet e tyre, hadithi eshte i mirenjohur dhe nuk ka difekte te fshehta dhe nuk ka ne zinxhirin e tij transmetues te dobet....etj.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Ndarja e haditheve ne te pranueshem dhe te papranueshem.

Kuptohet se hadithet mutewetir jane te gjithe te pranueshem dhe te padiskutueshem keshtu qe kjo ceshtje i referohet haditheve ahad.

Pra hadithet ahad ndahen ne hadithe te pranueshem dhe te pa pranueshem.

Per te bere dallimin mes ketyre dy kategorive jane vendosur pese kushte qe merren si kriter per verifikimin e haditheve.

1) Vazhdimesia e zinxhirit te transmetimit.

2) Drejtesia e transmetuesve qe perbejne zinxhirin e transmetimit.

3) Aftesia per te memorizuar e ketyre transmetuesve.

4) Mos kundershtimi i asaj qe eshte me e sakte se vete hadithi qe shqyrtohet.

5) Mos pasja difekte te fshehura as ne zinxhirin e transmetimit e as ne tekst.

Duke pasur parasysh keto pese kushte qe permendem me siper themi se hadithet e pranuara jane ato qe klasifikohen si te sakta (sahih) dhe te mira (hasan) nderkohe qe ato qe nuk pranohen jane hadithet e dobeta (daif) dhe te trilluara (mewdu).

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithi ahad dhe grupet e tij sipas zinxhirit te transmetimit


Me siper permendem se hadithi ahad ose khaberul-ahad jane ato hadithe qe kane nje, dy ose me teper zinxhire transmetimi dhe nuk ploteson kushtet e hadithit mutewetir.

Hadithi ahad perbehet nga tre lloje sipas numrit te zinxhireve te transmetimit.

1) Mesh'hur (i mirenjohur)

2) Aziz (i forte)

3) Gharib (i rralle)

Hadith el-mesh'hur

Ky hadith eshte ai hadith qe ne cdo nivel (hallke) te zinxhirit te transmetimit ka tre ose me teper transmetues por nuk ploteson kushtet per tu klasifikuar si hadith mutewetir.

Po ashtu eshte edhe nje lloj tjeter qe i bashkangjitet hadithit mesh'hur. Ky quhet hadith el-Musetfid. Ne lidhje me hadithin mustefid eshte thene se eshte sinonim me hadithin mesh'hur, eshte thene se eshte me i pergjitheshem se mesh'hur, po ashtu eshte thene se eshte ai hadith mesh'hur qe ka te njejtin numer transmetuesish gjate tere zinxhirit te transmetimit.

Pra hadithi mustefid (sipas mendimit te trete) eshte patjeter mesh'hur por mesh'huri nuk eshte domosdoshmerisht mustefid. Keshtu nese hadithi ka ne secilin nivel tre transmetues eshte hadith mustefid dhe nese ne ndonje nivel te tij ka me teper se tre eshte mesh'hur. Edhe pse kjo ndarje nuk eshte e pranuar nga te tere dijetaret e hadithit eshte mire te njihet si ndarje.

Hadithi mesh'hur ka edhe kuptime te tjera pervec kuptimit qe permendem me siper keshtu shpesh mund te haset qe hadithi eshte mesh'hur por kur heton zinxhirin e transmetimit te hadithit mud te veresh qe ky hadith mund te jete me dy, me nje, madje edhe pa zinxhir transmetimi fare. Kjo ngase kur termi mesh'hur nuk perdoret ne kuptimin e tij specifik qe permendem me lart thjeshte merr kuptimin gjuhesor te tij qe eshte i mirenjohur.

Keshtu pervec kuptimit specifik te hadithit mesh'hur, mund te hasesh transmetime te ndryshme te kuptuara ndryshe nga kategori te ndryshme njerezish si per shembull:

Dijetaret e hadithit mund te permendin hadithin e Enesit qe eshte transmetuar nga Bukhari dhe Muslim si hadith mesh'hur qe profeti beri duane e kunutit pas rukuse per nje muaj rrjesht....

Njerezit ne pergjithesi mund te permendin si mesh'hur hadithin: "kush thote la ilaha ila Allah hyn ne xhenet".

Mesh'huri ne mesin e fukahave si: "Hallalli me i urryer nga Allahu eshte divorci"

Mesh'huri tek dijetaret e usulit si: "Umeti im eshte falur per gabimet, harresat dhe ate per te cilen detyrohen".

E keshtu me rradhe.

Pra hadithi mesh'hur ka shume kuptime pervec kuptimit te tij specifik. Persa i perket kuptimit te tij specifik (si mesh'huri edhe mustefidi) jane klasifikuar keshtu sipas zinxhirit te transmetimit dhe kjo nuk do te thote se ky lloj hadithi eshte patjeter sahih. Qe te jete i pranuar duhet te plotesoje te gjitha 5 kushtet qe kemi permendur me siper. Pra hadithi mesh'hur/mustefid mund te jete sahih mund edhe te mos jete sahih.

Hadith el-Aziz

Hadithi aziz eshte ai hadith qe ne cdo hallke te zinxhirit te transmetimit ka jo me pak se dy transmetues. Per shembull: Bukhari dhe Muslim transmetojne se profeti tha: "Askush nga ju nuk beson derisa une te jem me i dashur per te se i ati, i biri dhe te tere njerezit". Ky hadith ne zinxhirin e tij ka dy transmetues ne cdo nivel/hallke te zinxhirit te transmetimit.

Profeti

nga Profeti e transmetojne

Enesi-------dhe--------Abu Hurrejra

Nga Enesi e transmetojne

Katedah------dhe-------Abdul-Aziz bin Suhejb

Nga Katedah e transmetojne

Shu'bah------dhe------Sa'id

Pra ne secilen hallke te zinxhirit te transmetimit gjenden dy transmetues. Po ashtu mund te gjenden per shembull ne hallken e pare dy transmetues, ne te dyten tre transmetues, ne te treten dy transmetues, ne te katerten kater transmetues....etj. Pra ajo qe duhet pasur parasysh eshte qe ne cdo hallke te mos kete me pak se dy transmetues.

Edhe hadithi aziz nuk do te thote se eshte domosdoshmerisht sahih. Mund te jete sahih por edhe i dobet.

Disa dijetare kane thene se minimumi i hadithit sahih duhet te jete patjeter aziz por kjo nuk eshte e sakte.

Hadithi gharib

Ai transmetim qe ne hallkat e tij ka te pakten nje transmetues. Pra hadithi gharib mund te jete qe ne cdo hallke ka nje transmetues po ashtu mund te jete edhe hadithi ku te pakten ne nje hallke te tij eshte vetem nje transmetues.

Gharaba mund te jete ne themel te zinxhirit te transmetimit ose ne tjeter nga themeli i zinxhirit.

Nese gharaba eshte ne themel te zinxhirit te transmetimit domethene nese hadithi eshte transmetuar nga nje sahab i profetit hadithi quhet El-Gharib el-Mutlak ose fard el-mutlak. Nje shembull eshte hadithi i Umarit "veprat jane sipas njetit".

Nese gharaba nuk eshte ne themel te zinxhirit te transmetimit por ne tjeter vend atehere hadithi eshte Gharibun-nisbi ose fardun-nisbi.

Pra ai trensmetim qe eshte vetem nga nje sahab eshte gharibul-mutlak nderkohe qe nese gharaba (vetem nje transmetues) ndodh ne tjeter vec nivelit te sahabit eshte gharibun-nisbi.

Ibn Haxhar thekson se gharib eshte sinonim me fard pervec se zakonisht kur theksohet fard i referohesh fardul-mutlak/gharibul-mutlak nderkohe qe gharib i referohesh zakonisht gharibun-nisbi.

Llojet e gharibun-nisbi

Ne pergjithesi do te hasen 4 lloje te gharibun-nisbit

1) Kur hadithi transmetohet vetem nga nje transmetues i besueshem dhe thuhet: "Askush nga transmetuesit e besueshem nuk e transmeton kete hadith pervec filanit".

2) Kur vetem nje individ e transmeton kete hadith nga nje individ tjeter sikur te thuhet per shembull: "Vetem Katedah e transmeton kete hadith nga Enes ibn Melik".

3) Nese hadithi transmetohet vetem nga nje grup njerezish te nje lokaliteti si per shembull kur thuhet: "ky hadith eshte transmetuar vetem nga banoret e Basras".

4) Kur nje hadith transmetohet nga nje grup njerezish te nje lokaliteti nga nje grup njerezish te nje lokaliteti tjeter si per shembull te thuash: "Ky hadith transmetohet nga njerezit e Kufes prej njerezve te Medines".

Po ashtu gharaba mund te haset ne zinxhir te transmetimit por edhe ne tekstin e hadithit njekohesisht por gjitheashtu mund te haset edhe qe gharaba gjendet ne zinxhir te transmetimit por jo ne tekstin e tij. Rasti i dyte eshte permendur nga Tirmidhi si "gharib min hadhel wexh'h".

Hadithi gharib mund te jete sahih por edhe i dobet dhe vetem fakti qe ky hadith eshte gharib nuk e ben domosdoshmerisht hadithin te dobet.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

C'eshte hadithi Musned?

Ka pasur kryesisht tre mendime ne kete ceshtje.

1) Hadithi qe eshte i vazhdueshem qe nga fundi i tij deri ne piken ku perfundon ai pa marre parasysh se ku ndalon.

2) Hadithi arrin deri tek Profeti pa marre parasysh nese eshte i vazhdueshem ose jo.

3) Hadithi qe eshte i vazhdueshem nga fundi i zinxhirit deri tek profeti.

Mund te thuhet se mendimi i dyte eshte ai qe ka marre me teper kritika nderkohe qe mendimi i pare nuk eshte kritikuar aq shume ngase termi musned mund te aplikohet ne menyre te kufizuar ne varesi te grades ku perfundon.

Pra mendimi i trete eshte mendimi i sakte ne kete ceshtje dhe Hakimi ka dhene definicionin e plote te tij si:

"Hadithi qe transmetuesi transmeton nga sheikhu i tij nga i cili ai njihet se ka degjuar ne nje kohe te pershtateshme per dije (nuk ka qene aq i vogel sa te mos kuptoje cfare i thuhet), e keshtu per secilen hallke te zinxhirit te transmetimit derisa te arrije tek nje sahab i mirenjohur qe transmeton nga profeti".

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Klasifikimi i hadithit ne lidhje me autoritetin transmetues ku zinxhiri perfundon.

Ne varesi te individit ku zinxhiri i transmetimit perfundon dhe ne autoritetin e te cilit transmetohet, hadithin e ndajme ne kater grada kryesore:

1) Hadith Kudsi

2) Hadithi Merfu'

3) Hadithi Mewkuf

4) Hadithi Mektu'

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithi Kudsi.

Hadithi Kudsi eshte ai hadith ku profeti i drejtohet umetit ose tere njerezimit me ate qe Allahu ka dashur te komunikoje tek ta. Po ashtu ky lloj hadithi njihet edhe me terma te tjere si Hadith Ilahi ose Hadith Rabani.

Eshte quajtur Hadith Kudsi ngase mesazhi eshte nga Allahu nderkohe qe profeti thjeshte eshte komunikuesi i mesazhit. Dallimi mes Hadithit Kudsi dhe Kur'anit eshte se Kur'ani eshte fjala e Allahut e shpallur Muhamedit si ne tekstin e tij edhe ne kuptimin e tij nderkohe qe Hadithi Kudsi eshte kuptimi qe Allahu ka shpallur Muhamedit dhe qe Muhamedi komunikon me fjalet e tij. Po ashtu Kur'ani recitohet ne namaz nderkohe qe Hadithi kudsi nuk recitohet ne namaz. Po ashtu Kur'ani duhet prekur me abdes nderkohe qe kjo nuk eshte kusht per ate qe eshte pa abdes apo gruaja me menstruacione. Po ashtu hadithi kudsi duhet te plotesoje te tera kushtet qe te jete i pranuar nderkohe qe Kur'ani eshte i padiskutueshem ne autenticitetin e tij.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami