Hadithi Merfu'

Ky eshte ai hadith qe transmetohet ne autoritetin e profetit. Pra eshte hadithi qe thuhet se profeti tha/beri/aprovoi/kishte karakteristike.

Pra hadithi merfu' eshte ai hadith qe transmetohet ne autoritetin e profetit rreth fjaleve te profetit, veprave te tij, aprovimit te tij apo karakteristikave te tija. Mund te jete me zinxhir transmetimi te vazhdueshem ose jo. Nese ehste me transmetim te vazhdueshem eshte i njejte me musnedin por nese nuk eshte me zinxhir te vazhdueshem nuk eshte i njejte me musnedin.

Pra hadithi merfu' eshte me i pergjitheshem se musnedi ngase cdo hadith musned eshte merfu' por jo cdo hadith merfu' eshte musned.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithi Mewkuf.

Ky eshte ai hadith, zinxhiri i tansmetimit te tij ndalet tek sahabi pa dhene qartesisht nese kjo eshte thjeshte fjale e sahabit apo e profetit. Po ashtu edhe ky transmetim mund ti referohet fjaleve, veprave apo aprovimeve apo karakteristikave si edhe mund te jete me zinxhir te vazhdueshem ose jo.

Nese termi mewkuf perdoret i pakushtezuar, zakonisht i referohet asaj qe eshte transmetuar ne autoritetin e sahabit. Po ashtu termi mewkuf mund te perdoret edhe ne menyre te kufizuar per dike me pas sahabave si per shembull te thuhet se transmetohet si mewkuf nga Tawusi apo Zuhri apo Ata (tabiine) se .....

Fukahate e Khurasanit kane dhene nje percaktim te tyre duke theksuar se merfu' eshte sinonim me khaber nderkohe qe mewkuf eshte sinonim me etherin. Megjitheate dijetaret e hadithit e perdorin termin ether ne menyre me te pergjitheshme duke iu referuar tere asaj qe transmetohet ne pergjithesi nga tjeter vec profetit.

Disa transmetime ne pamje te pare jane mewkuf por pasi analizohen mund tu jepet statusi i merfu'.

Keshtu nese nje transmetim mbetet tek thenia e nje sahabi por eshte dicka per te cilen nuk mund te arrihet thjeshte me deduktim (ixhtihad) si per shembull cfare ka ndodhur ne umetet para nesh apo cfare do te ndodhe ne te ardhmen apo cfare ndodh ne diten e gjykimit apo ne varr etj...

Ne kete rast mund te ngrihet ne merfu' por ka nje kusht qe duhet plotesuar: Sahabi duhet te jete nga ata qe nuk mbeshteten ne israelijatet (transmetimet nga ehlul kitabet). Nese sahabi njihet se transmeton nga israelijatet atehere fjalet e tij mbeten te statusit mewkuf.

Po ashtu rastet kur sahabi thote: "ne ishim urdheruar...." apo "ne ishim ndaluar...." apo "ne kohen e profetit ne benim/thonim...." apo "eshte prej sunetit...." ngrihen ne statusin e merfu'-se.

Persa i perket te njejtave raste kur transmetohen nga nje tabii, transmetimi i tyre mund te ngrihet ne mewkuf dhe edhe pse ka disa mendime qe mund te ngrihet deri ne merfu' ajo qe eshte pranuar unanimisht eshte se hadithi i tabiinit ngrihet ne mewkuf.

Ky lloj hadithi po ashtu i referohet rregullave te autenticitetit dhe duhet te plotesoje po ato kushte gjate analizimit te tij.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithi Mektu'

Ky hadith eshte ai hadith qe i referohet fjaleve, veprave, aprovimeve apo karakteristikave te tabiineve. Ato hadithe mektu' qe jane me me vlere jane hadithet qe transmetohen ne autoritetin e tabiineve te famshem per dijen e tyre apo shoqerimin e tyre me sahabat si per shembull: Said ibn el-Musajib, Muhamed ibn Sirin, Ibrahim en-Nakhai, Mesruk e te tjere vec tyre.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Shkeputjet ne zinxhirin e transmetimit te hadithit.

Ne pese kushtet per pranimin e nje hadithi permendem si kushtin e pare vazhdueshmerine e zinxhirit te transmetimit. Po ashtu permendem edhe hadithin musned dhe qe kushti i pare te plotesohet duhet qe hadithi te jete musned.

Mirepo jo te gjitha hadithet qe na arrijne jane musned dhe ne varesi te gjendjes se zinxhirit te transmetimit te tyre shkeputjet e zinxhirit mund te jene te ndryshme ndaj edhe duhet permendur terminiologjia e zinxhireve me shkeputje.

Zinxhiri i transmetimit te hadithit me shkeputje bie ne dy kategori:

1) Shkeputje e dukeshme (Saktun dhahirun)

2) Shkeputje e fshehte (Saktun Khafijun)

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Shkeputjet e dukeshme (Saktun dhahirun)

Hadithet qe bien ne kete kategori jane ato qe jane me te lehtat per tu dalluar nga studiuesit e hadithit ngase shkeputja e zinxhirit ne keto raste eshte qartesisht e dukeshme. Me shkeputje te zinxhirit kihet parasysh cdo lloj shkeputje e tij qofte kjo ne fillim ne mes apo ne fund te zinxhirit te transmetimit.

Kryesisht jane percaktuar 4 kategori te shkeputjeve te dukeshme ne zinxhirin e transmetimit:

1) Hadithi Mursel

2) Hadithit Mualak

3) Hadithi Mu'dal

4) Hadithi Munkati'

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

C'eshte hadithit Mursel.

Ky eshte ai hadith, ne zinxhirin e te transmetimit te se cilit mungon hallka mes atij qe eshte tabii' dhe profetit. Po ashtu ketu futet edhe transmetimi i sahabit qe transmeton ne autoritetin e profetit ate te cilen nuk e ka degjuar nga profeti . Keshtu ne kete kategori futen dy lloje ne varesi te transmetuesit te fundit qe transmeton direkt nga profeti.

1) Murseli i tabiinit

2) Murseli i sahabit

Murseli i tabiinit eshte ai hadith, zinxhiri i transmetimit te te cilit arrin deri tek tabiini qe transmeton direkt nga profeti. Persa i perket tabiineve ata jane kryesisht ne dy grupe.

1) Tabiinet e vjeter

2) Tabiinet e rinj.

Me tabiine te vjeter do te kihet parasysh individi qe ka takuar shume sahaba dhe ka mesuar prej tyre sikurse Ubejdullah bin Adi bin Khajar, Ata bin Ebi Rabah apo Said ibn el-Musejib a te tjere si keta.

Persa i perket tabiineve te rinj jane ata qe kane takuar nje apo dy nga sahabat sikurse Zuhri, Abu Hazim, Jahja ibn Said el-Ensari e te tjere si keta.

Duhet theksuar se ka edhe nje mendim qe nuk ben dallim mes tabiineve dhe i trajton ata te gjithe ne te njejten shkalle por me mire eshte qe te behet dallim mes tyre dhe ky duket mendimi me i sakte per shume arsye disa nga te cilat do te permenden me pas inshallah.

Ne lidhje me hadithin mursel mbahen qendrime te ndryshme nga dijetaret dhe disa e mohojne plotesisht hadithin mursel nderkohe qe disa te tjere e pranojne ate. Nga ata qe e mohojne plotesisht hadithin mursel eshte edhe Ibn Hazm edh-Dhahiri.

Nga ana tjeter dijetaret e Kufes e pranojne hadithin mursel ne menyre apsolute dhe per kete jane kritikuar ashper nga dijetaret e tjere.

Persa i perket shumices se atyre qe e pranojne hadithin mursel ata e pranojne kete hadith veten nese ai ploteson disa kushte. Dijetare te ndryshem kane vendosur kushte te ndryshme per hadithin mursel qe te jete i pranuar dhe disa kane vene me pak kushte nderkohe qe disa te tjere kane vene me teper kushte per te.

E tere mosmarrveshja rreth kesaj ceshtje kthehet ne faktin se ky transmetim mund te kete si hallke qe mungon ose nje sahab ose me teper se nje individ ku tabiini qe transmeton hadithin nga profeti mund te kete lene menjeane sahabin por mund te kete lene menjeane me teper se vetem sahabin per shembull mund te kete lene pa permendur nje tabii tjeter qe i ka transmetuar atij hadithin nga sahabi qe e transmeton nga profeti.

Nese tabii-ni ka lene menjejane vetem sahabin, vlera e hadithit nuk bie dhe hadithi eshte ne fakt i pranuar ngase te tere sahabat jane besnike dhe te devotshem pa perjashtim. Problemi qendron nese mungon me teper se sahabi ne zinxhir.

Nese ka lene edhe dike tjeter vec sahabit atehere:

Imam Melik dhe Abu Hanifa e pranojne hadithin mursel si argument per aq kohe sa transmetuesi te jete dikush i besueshem.

Imam Ahmed preferon hadithin mursel mbi perdorimin e analogjise (kijasit).

Imam Abu Dawud e pranon hadithin mursel nese plotesohen dy kushte: Nuk ka hadith musned ne kete ceshtje qe hadithi mursel trajton dhe nese gjendet nje hadith musned ky hadith mursel nuk eshte ne kundershtim me hadithin musned.

Po ashtu Ibn Salah nuk e pranon hadithin mursel pervec nese vjen edhe me nje rruge musned.

Sheikh ul-Islam Ibn Tejmia ka theksuar duke qartesuar se hadithet mursel jane ne tre kategori:

1) Ato qe jane sahih

2) Ato qe jane daif

3) Ato qe kane nevoje per tu egzaminuar me tej

Kjo thenie i permbledh te tera mendimet ne menyren me te mire dhe Imam Shafi' na ka dhene kriteret qe duhet qe hadithi mursel te permbushe qe te jete i pranuar. Keshtu ai e pranon hadithin mursel duke egzaminuar dy fusha:

1) Gjendja e hadithit

2) Gjendja e transmetuesit te hadithit

Persa i perket vete hadithit, atehere Imam Shafi' kerkon qe hadithi mursel:

1) Te jete transmetuar si musned nepermjet nje zinxhiri tjeter, ose

2) Te jete transmetuar si mursel nepermjet nje zinxhiri tjeter, ose

3) Kuptimi i tij te jete i mbeshtetur nga theniet e nje apo disa sahabave ose

4) Shumica e dijetareve mbajne qendrim te njejte ne kete mesele si edhe ai qe transmetohet nepermjet hadithit mursel.

Persa i perket transmetuesit te hadithit, Imam Shafi' kerkon qe:

1) Transmetuesi te jete nje tabii i vjeter

2) Nese ky transmetues permend diku tjeter individin (qe mungon), nuk permend zakonisht dike qe nuk eshte i njohur apo dike te pa pranueshem ne transmetimin e haditheve.

3) Ky transmetues nuk kontradikton dike te besueshem po qe se gjendet me te ne transmetim.

Persa i perket murseleve te Said ibn el-Musajib dhe te Ata ibn Ebi Rabah keto konsiderohen te pranueshem ngase pasi murselet e tyre jane egzaminuar eshte pare se te tere murselet e tyre jane nga sahabat.

Imam Dhahabi ka permendur se murselet e tabiineve te rinj si Hasan el-Basri, Zuhri, Katedah dhe Humejd el-Tewil si murselet me te dobeta.

Murseli i sahabit eshte ai hadith qe sahabi transmeton nga profeti pa e patur degjuar kete hadith nga profeti qofte kjo per shkak te moshes se re te tyre, apo pranimit te vone te islamit apo mungeses se tyre. Ne fakt ka shume transmetime te tilla nga Ibn Abas dhe Ibn Ez-Zubejr. Kuptohet qe edhe ketu ka pasur disa mosmarrveshje megjitheate mendimi i sakte eshte se ky hadith eshte i pranueshem ngase sahabat ne pergjithesi transmetojne nga sahabat dhe te tere sahabat jane te pranueshem ne transmetim. Nese sahabi ka transmetuar nga nje tabii, e keto jane raste te rralla, ai e cileson se nga cili e ka transmetuar ate.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithi Mualak

Ky eshte ai lloj hadithi tek i cili fillimi i zinxhirit te transmetimit mungon ose tere zinxhiri i tij mungon. Ky hadith njihet gjitheashtu edhe si Balaghah (i arritur ngase shpesh transmetuesi thote se me arriti mua se profeti....).

Haset ne dy gjendje:

1) Tere isnedi mungon dhe transmetohet direkt nga profeti

2) Isnedi (zinxhiri i transmetimit) mungon deri tek tabiini apo sahabi

Kuptohet se ky lloj transmetimi eshte i dobet por shpesh haset qofte ne librat baze qofte ne librat dytesore. Me libra baze kuptojme librat themeltare te atyre qe i kane mbledhur transmetimet si Musnedi i Imam Ahmedit, sahihet apo sunenet....etj. Me libra dytesore kuptojme librat qe bazohen ne keto libra baze si per shembull "Rijadus-salihin" apo "Mburoja e muslimanit" apo edhe shkrimet e secilit nga ne neper internet ku thjeshte permendim librin baze dhe transmetimin e permendim ne formen mualak si per shembull kur themi se Bukhari transmeton nga Ibn Abas se profeti tha..... apo kur themi se Muslim transmeton se profeti tha......

Persa i perket transmetimeve mualak te perdorura ne dy sahihet (Bukhari dhe Muslim) nese eshte thene: "Ai tha...etj" atehere konsiderohen si sahih e nese jo nuk merren domosdoshmerisht sahih por duhen egzaminuar plotesisht. Ibn Haxhar ka shkruar nje liber te tere te titulluar "Teghlikut-taliik" ne te cilin ka mbledhur tere transmetimet mualak te Bukharit dhe ka dhene isnade per to.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithi Mu'dal

Ky eshte ai hadith ne zinxhirin e transmetimit te te cilit mungojne dy apo me teper transmetues. Ka raste kur hadithi eshte edhe mualak edhe mudal njekohesisht ashtu sikurse ka raste ku secili eshte ne dallim nga tjetri. Keshtu:

1) Nese dy transmetues te njepasnjeshem mungojne ne fillim te zinxhirit hadithi eshte edhe mu'dal edhe mualak njekohesisht.

2) Nese vetem nje transmetues mungon ne fillim te isnedit hadithi eshte mualak e jo mudal.

3) Nese nga mesi i zinxhirit mungojne dy apo me teper transmetues te njepasnjeshem atehere hadithi eshte mu'dal e nuk mund te quhet mualak.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Hadithi Munkati'

Ai hadith ne zinxhirin e te cilit ka shkeputje qofte kjo mungese e nje transmetuesi apo me teper se nje, quhet hadith munkati'. Keshtu termi hadith Munkati' perdoret per cdo hadith qe nuk eshte musned. Kjo eshte ajo qe eshte thene ne menyre te pergjitheshme por ka disa dijetare te hadithit qe kane bere nje dallim duke perjashtuar nga ky klasifikim hadithin mursel, mualak apo mudal.

Ky ne fakt eshte mendimi me i njohur dhe keshtu hadithi munkati' eshte ai hadith ne isnedin e te cilit mungon nje apo me teper transmetues jo te njepasnjeshem dhe ata mungojne perpara grades se tabiineve.

Me mungese te transmetuesit/ve nuk konsiderohet vetem mungesa e transmetuesit por edhe mos njohja e tij sipas nje mendimi te disa dijetareve.

Kuptohet qe ky transmetim eshte i pa pranueshem.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Shkeputjet e fshehta (Saktun Khafijun)

Me shkeputje te fshehta do te kihen parasysh ato shkeputje ne zinxhirin e transmetimit te nje hadithi qe ne pamje te pare duket sikur eshte i sakte dhe i plote por qe pas nje egzaminimi te hollesishem behet e qarte se nuk eshte ashtu. Kjo eshte ajo ku dija ne lidhje me hadithin duhet e thelle dhe me specifike.

Saktun Khafijun haset ne dy forma:

1) El-Mudalas

2) El-Murselul-Khafi

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami