Cfare eshte mustalahul hadithi?

El-Mustalah el-hadith eshte shkenca e studimit te hadithit qe mundeson njohjen e terminiologjise, principeve, kushteve dhe rregullave nepermjet te cilave mundesohet stabilizimi i gjendjes se transmetuesve dhe i asaj qe transmetohet ne lidhje me pranimin apo braktisjen.

Pra kjo eshte shkenca qe mundeson qartesimin mes haditheve te pranuara dhe te braktisura sipas autenticitetit te tyre. Kjo eshte nje nga shkencat me te nderuara dhe njohesit e saj jane nga dijetaret me te nderuar te Islamit pasi ata jane ata qe qartesojne per umetin gjendjen dhe vertetesine e gjykimeve duke iu referuar asaj qe eshte padyshim e sakte.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Pse nevojitet shkenca e mustalahul hadithit?

Allahu ka urdheruar te Derguarin e Tij duke i thene:

"....Ne ta kemi shpallur shpalljen ty qe tu shpjegosh njerezve cfare shpallet per ta dhe qe te bejne kujdes" (16:44)

Ky urdher ne vetvehte konsiston ne dy pjese:

1-Urdheri ndaj Profetit qe te shpalle shpalljen dhe ta shpjegoje ate

2- Urdheri per ne qe ti permbahemi shpjegimit te Profetit

Dhe ky urdher eshte perforcuar ne vende te ndryshme ne Kur'an sikurse:

"O ju që besoni! Mos i vini vehtet tuaja para Allahut dhe të dërguarit të Tij, por kini frikë Allahun..." (49:1)

"Nuk i takon asnjë besimtari apo besimtarje që kur Allahu dhe i dërguari i Tij kanë vendosur për një çështje, që ata të zgjedhin ndonjë zgjidhje tjetër për atë çështje. E kush nuk i bindet Allahut dhe të dërguarit të Tij, kanë dalë në rrugë të shtrembër dhe në humbje të hapët.” (33:36)

“Ata që nuk besuan dhe penguan të tjerët nga rruga e Allahut edhe pse u qe sqaruar rruga e drejtë dhe kundërshtuan të dërguarin, ata s’mund t’a dëmtojnë aspak Allahun. Ai do t’ua shkatërrojë veprat e tyre.O ju që besoni! Bindjuni Allahut dhe të dërguarit dhe mos i shkatërroni veprat tuaja”.(47:32-33)

“Kush kundërshton të dërguarin pasi i bëhet e qartë e vërteta dhe ndjek rrugë tjetër nga besimtarët i japim ç'ka zgjedhur dhe do t’a hedhim në xhehenem. Sa përfundim i keq. (4:115).

Duke pasur parasysh qe nje urdher i tille eshte aq preciz dhe aq me pasoja po qe se nuk ndiqet, eshte e natyreshme qe dikush duhet te sigurohet mire per gjithecka qe i ofrohet nga dija/feja se vertete kjo gje qe i ofrohet eshte nga profeti ose jo. Nese eshte nga profeti nuk levizet as djathtas e as majtas por i duhet nenshtruar asaj e nese eshte nga tjeter vec profetit, duhet pare dhe analizuar. Imam Melik Allahu e meshirofte tha te verteten kur tha se secilit do ti pranohen dhe do ti refuzohen theniet e tija pervec profetit.

Pra te siguruarit e dijes/fese se ajo vjen nga burimi kryesor nga vete profeti per te cilin Allahu te ka urdheruar qe ti referohesh per cdo ceshtje qofte kjo e madhe apo e vogel eshte pjese e fese dhe eshte detyrimi i pare qe bie mbi robin e Allahut. Vertete qe Allahu nuk mund te adhurohet pos me ate qe Ai ka kerkuar nga ne dhe sipas menyres qe Ai ka percaktuar per ne. Kjo nuk mund te arrihet pos me ndjekjen e te derguarve te Tij. Allahu e ka perfeksionuar dhe percaktuar rrugen qe duhet ndjekur me ardhjen e Muhamedit tek tere njerezit dhe xhinet bashke. Pra askush nuk mund te njohe, te adhuroje dhe te afrohet tek Allahu pos sipas asaj me te cilen u dergua Muhamedi. Kjo ka dy fusha:

1-Permbajtja me te cilen Muhamedi u dergua

2-Menyra e plotesimit te saj

Qe te dyja keto duhen plotesuar plotesisht dhe njekohesisht. Dhe nuk mund te plotesohen asnjera nga keto pervec sipas transmetimeve te sakta dhe precize te vertetuara qe kane ardhur nga ai qe "....nuk flet nga mendja e tij. Seshte tjeter vec shpallje qe i shpallet" (53:3-4).

Dhe transmetimet qe te verifikohen dhe te saktesohen apo braktisen duhet qe te behet kjo mbi dije te qarte dhe precize. Kjo dije e qarte dhe precize duhet te jete nje dije e kodifikuar drejt dhe e percaktuar si ne princip edhe ne detaje. Dhe shkenca qe kryen kete funksion eshte mustalah el hadith.

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Disa principe baze qe duhen pasur parasysh ne lidhje me dijen rreth haditheve.

Principi i pare qe duhet njohur:

Diferencimi mes pranueshmerise dhe braktisjes se informacionit/transmetimit duke marre parasysh mbartesit e saj.

Di, Allahu te udhezofte ne ate me te cilen Ai eshte i kenaqur se kjo fe eshte e bazuar mbi argumente te qarte dhe precize. Kjo fe eshte transmetuar nga besniket e saj tek besniket pasardhes e keshtu me rradhe. Kjo fe eshte sikurse hallkat e zinxhirit te lidhura fort njera me tjetren dhe ne harmoni me njera tjetren. Per aq kohe sa hallkat e zinxhirit jane te pa demtuara sigurohet vazhdueshmeria dhe zgjatja e ketij zinxhiri e nese ne te hyn nje hallke e ndryshkur dobesohet tere pjesa e varur mbi kete hallke.

Domosdoshmerisht behet e qarte dhe e obligueshme kujdesi dhe perzgjedhja e hallkave qe te sigurohet vazhdimesia e shendeteshme e ketij zinxhiri sa qe hallka e fundit e tij te arrije te jete ne harmoni totale me te paren.

Di, Allahu te meshirofte dhe te drejtofte ne bindje ndaj tij se nuk i lejohet askujt te flase per kete ceshtje (Islamin) sipas deshirave dhe epsheve te tij/tija perkundrazi secili duhet te sigurohet qe ta marre fene e tij/saj te kulluar dhe kristal te qarte ne menyre qe te mos bie ndesh me ate qe Ligjvenesi ka urdheruar apo te mos kundershtoje ate qe i Derguari ka percaktuar. Kjo ne vetvehte sjell domosdoshmerine e perkujdesit ne pranimin e asaj qe sillet duke permbushur keshtu urdherin e Allahut:

"O ju qe besoni! Nese nje fasik vjen tek ju me nje lajm, verifikojeni ate qe te mos demtoni njerezit gabimisht dhe me pas te pendoheni per ate qe bete" (49:6)

Perkundrazi jo vetem qe verifikojme lajmin e fasikut por ne te njejten kohe pranojme:

"...te tille qe ju i pranoni si deshmitare" (2:282)

"...dy burra te drejte nga mesi juaj" (65:2)

Natyrshmerisht del qarte fakti se lajmi i fasikut nuk pranohet sikurse edhe deshmia e jo te drejtit braktiset dhe pranimi i transmetimeve edhe pse ndryshon nga deshmia ne disa aspekte, eshte e ngjashme me te ne aspektin me kryesor ngase deshmia e fasikut nuk pranohet nga fukahate sikurse edhe deshmia e te pa drejtit braktiset.

Ky pranim dhe braktisje nuk duhen bazuar ne epshe apo inate apo deshira personale pasi kjo do te qe ne vetvehte nje kundershtim i urdherit te Allahut. Perkundrazi, veprohet me drejtesi dhe barazi pasi ceshtja qe kerkon gjykim eshte ceshtje madhore dhe mbit te varet fati i individit prandaj duhet kujdes dhe drejtesi ne te.

Ibn Kajim thekson në "Risalat et-Tebukijah": Allahu i komandon besimtarët që të stabilizojnë barazi dhe drejtësi. Kjo i duhet drejtuar gjithëkujt si armikut edhe mikut. Është tepër e rëndësishme që të stabilizohet drejtësia në lidhje me pozicionet, opinionet dhe animet ngase ato i referohen urdhëresave të Allahut dhe mësimeve të Tij. Të stabilizosh pozicionet, opinionet dhe animet duke u bazuar në dëshira dhe paragjykime, bie ndesh me urdhëresat e Allahut dhe udhëzimit të të Dërguarve. Përkundrazi, stabilizimi i tyre me drejtësi është misioni i pasardhësve besnikë nga ndjekësit e çdo të Dërguari në ymetin e tij. Askush nuk e meriton të përshkruarit e drejtësisë përveç atyre që stabilizojnë drejtësi të plotë në këto çështje dhe kështu duke plotësuar këshillën e kërkuar për Allahun, Librin e Tij, të Dërguarin e Tij dhe adhuruesit e Tij. Ata janë në vërtetësi trashëgimtarët e mesaxhit dhe jo dikush që merr shokët apo miqtë e tij, opinionet, dhe animet si masa dhe kritere të drejtësisë. Sa larg është një person i tillë nga stabilizimi i drejtësisë që Allahu ka obliguar mbi gjithëkënd sidomos në çështjet e besimit ku obligimi i drejtësisë është shumë më i madh...".

Dhe ajo qe kihet parasysh ne drejtpeshimin e individeve qe transmetojne eshte pozicioni i tyre fetar dhe veprimtaria e tyre sikurse Bukhari transmeton nga Umari se ai tha: "Njerëzit qenë gjykuar sipas shpalljes gjatë kohës së Profetit por tani nuk ka më shpallje. Tani ne do u gjykojmë ju sipas veprave që bëni".

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Principi i dytë

Zinxhiri i transmetimit është pjesë e fesë dhe transmetimi i takon vetem te besueshmeve. Kritikimi i transmetuesve si pasoje e asaj qe gjendet tek ta jo vetëm që është e lejuar por është obligim. Kjo nuk është ajo që është ndaluar si mbajtje neper gojë e dikujt por përkundrazi është nga mbrojtja e fesë Islame.

Imam Muslim ne Mukadimah-n e sahihut të tij transmeton se Ibn Sirin tha: "Vërtetë që kjo dije është fe, pra kujdes se nga e merr fenë tënde".

E Abdullah Ibn Mubarek thoshte: "Zinxhiri i transmetimit të haditheve tek unë është pjesë e fesë. Sikur të mos kishte qenë për zinxhirin e transmetimit, kujt ti tekej do te fuste në fe çfarë ti tekej".

Dhe Ibn Sirin tha: "Nuk pyetej për zinxhirin e transmetimit por kur fitneja u bë e pranishme, ata (njerëzit e dijes në fe) thoshin: Na tregoni njerëzit tuaj (nga të cilët i keni marrë transmetimet)! Ata që ishin nga njerëzit e sunetit, u pranohej hadithi ndërkohë që ata që ishin nga bidatçinjtë nuk u merrej hadithi".

Ibn Ebi Zinad transmetoi nga i ati që: "Unë kam takuar në Medina 100 individë (që transmetonin hadithe). Të tërë ishin të besueshëm. Dhe transmetimi nuk merrej prej tyre e thuhej: ata nuk janë nga njerëzit e tij (transmetimit që janë verifikues dhe kërkues).

E sa i përket denoncimeve te gënjeshtarëve dhe braktisjes së trilluesve librat e dijetarëve të hadithit janë të mbushur plot e përplot dhe kjo nuk është konsideruar nga marrja nepër gojë e dikujt dhe vetë hadithet e transmetuara nga Profeti dëshmojnë për këtë hadithe të ndryshme dhe prej tyre:

"Dikush kërkoi të leje të hynte të takonte profetin dhe profeti tha:- Le të hyjë por ai është i keq me familjen e tij". (Bukhari dhe Muslim nga Aisha)

Profeti tha: "Unë nuk besoj se filani dhe filani (dy hipokritë) pëlqejnë diçka nga besimi ynë" (Bukhari nga Aisha)

Profeti tha: "Sa i përket Muawijes ai është i varfër dhe nuk ka pasuri. Abu Jahm nuk e lëshon shkopin nga dora. Martohu me Usamën më mirë..." (Bukhari dhe Muslim nga Fatima bint Kais)

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Principi i tretë

Qartësimi i humbjes së atij që gënjen për profetin duke transmetuar atë që ai në të vërtetë nuk ka transmetuar.

Muslim transmeton nga Aliu se Profeti tha: "Mos gënjeni për mua se vërtetë kush gënjen për mua do të hyjë në zjarr".

Muslim transmeton se Enes Ibn Melik tha se Profeti tha: "Kush gënjen për mua me qëllim, për të është pragatitur një ndenjëse në xhehenem".

Muslim transmeton se Abu Hurrejra tha: " Kush gënjen për mua qëllimisht, për të është një ndenjëse në xhehenem".

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Principi i katërt

Qartësimi i ndalesës së transmetimit të gjithëçkaje që dëgjon dhe ai që merr pjesë me dije në përhapjen e gënjeshtrës është njëri prej gënjeshtarëve.

Muslim transmetoi nga Mughira Ibn Shuba se Profeti tha: "Kush transmeton në lidhje me mua një hadith dhe e di që kjo është gënjeshtër, ai është njëri nga dy gënjeshtarët".

Muslim (në mukadimah) transmetoi nga Hafs ibn Asim se Profeti tha: "Është mjaft për dikë që të jetë gënjashtar po qe se transmeton gjithçka dëgjon".

Muslim transmetoi (në mukadimah) se Ibn Wahb tha se Melik i tha atij: "Dikush nuk do të bëhet imam që respektohet derisa të heqë dorë nga transmetimi i gjithëçkaje që ai dëgjon".

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Principi i pestë

Ndalesa e transmetimit nga jo të besueshmit dhe ndalesa e ndjekjes së transmetimeve të tyre.

Muslim transmeton (në mukadimah) nga Abu Hurrejra se Profeti tha: "Do të ketë në ditët e fundit gënjeshtarë dhe trillues. Do u vijnë juve me hadithe që kurrë nuk i keni dëgjuar, as ju e as baballarët tuaj. Kini kujdes se mos u çojnë shtrembër e bëhen sprovë për ju".

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Principi i gjashtë

Allahu do të ngre prej robëve te Tij nga ata që gjithmonë do të kujdesen për ruajtjen e fesë në përgjithësi dhe haditheve në veçanti dhe Allahu e ka ngritur këtë umet mbi të tjerët me zinxhirin e transmetimit.

Ibn El-Wazir transmeton nga Muadh ibn Xhabal nga Profeti se ai tha: "Kjo dije do të mbahet nga besnikët e çdo brezi. Ata do të qartësojnë (duke e pastruar nga) shtrembërimet e tejkaluesve dhe shtesat e trilluesve dhe shpjegimet e injorantëve" (sheikhAlbani tha në mishkat se është sahih)

Khatib el-Baghdadi përmend në "Tehdhib sharaf as'habul hadith" nga Ibn Mudhafar se tha: "Vërtetë Allahu e nderoi këtë umet dhe e fisnikëroi atë me zinxhirin e transmetimit. E nuk ka asnjë nga umetet të hershëm apo kontemporanë që kanë zinxhir transmetimi. Përkundrazi ata kane papiruse në duart e tyre dhe dijetarët e tyre kanë krijuar konfuzion në librat e tyre. Ata nuk kanë asnjë metodikë për të dalluar çfarë është shpallur në Tawrat dhe Inxhil dhe asaj që është këshilluar nga profetët nga ajo që i është bashkangjitur librave të tyre nga transmetimet nga transmetues të pa besueshëm. Ndërsa ky umet shkruan hadithe nga një transmetues i njohur në kohën e tij, i famshëm për besnikërinë dhe integritetin e tij dhe që transmeton nga dikush tjetër që është tamam si vetë ai. Më pas ata hulumtojnë këto transmetime në mënyrën më strikte, derisa arrijnë të dallojnë memorizuesit më të mirë, e pastaj ata që vijnë pas tyre. Ata që janë pë preçizë dhe egzakt, e pastaj ata që vijnë pas tyre dhe ata që shoqëruan për kohën më të gjatë ata nga të cilët transmetojnë në dallim nga ata që kaluan periudhën më të shkurtër me ta. E pas tërë kësaj ata (muslimanët) shkruajnë hadithe nga të paktën 20 këndvështrime të ndryshme zinxhiri transmetimi dhe kështu pastrojnë hadithin nga tërë gabimet dhe saktësojnë tekstin e tij".

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Principi i shtate

Zinxhiri i tansmetimit eshte permendur ne Kur'an dhe mbrojtesit e tij dhe ndihmesat e tyre jane njerezit me te mire.

Allahu thote: "A nuk e shikoni qe keto qe ju adhuroni vec Allahut? Me tregoni se cfare kane krijuar ne toke apo c'pjese kane ata ne qiej? Sillmeni nje liber para ketij apo ndonje gjurme dije nese thoni te verteten!" (46:4)

Ramhurmuzi tha ne "El-muhadithul fasil" se Ibn Tahman el-warrak (vdiq 125H) tha rreth ketij ajeti (rreth fjaleve gjurme dije): "Zinxhirin e transmetimit te hadithit".

Khatib Baghdadi tha ne "Sharaf ashabul hadith" per njerezit e hadithit: "Vertete Allahu i beri ata mbrojtesit e fese. Ai hoqi prej tyre (i pastroi ata) kurthin e kundershtimit me kembengulje te mohuesve si pasoje e te permbajturit sipas sheriatit madheshtor (nga ehlul hadith) dhe ata ndiqnin transmetimet e sahabave dhe tabiineve. Keshtu ata mbeten ne nje gjendje memorizimi te transmetimeve. Ata pershkruan shkretetira dhe toka, dhe ata udhetuan neper toke dhe ne det duke kerkuar dijen e sheriatit te Mustafait (Muhamedit) dhe jo duke u mbeshtetur ne opinione apo epshe. Ata e pranuan sheriatin e tij ne fjale dhe vepra dhe e mbrojten sunetin e tij duke memorizuar dhe transmetuar derisa e qartesuan burimin e tere kesaj (sunetit). Dhe ata ishin ne vertetesi me kete qe bene dhe me njerezit e saj. Sa heretike u munduan te perziejne me sheriatin ate qe nuk eshte prej tij dhe Allahu gjithnje mbrojti sheriatin me ashabul hadith? Ata ishin ruajtesit e shtyllave te sheriatit dhe perkujdesesit e ceshtjeve te tij. Nese dikush u kthente shpinen dhe i braktiste ne mbrojtjen e sheriatit, ata prape mbeteshin te vendosur edhe pse pa te ne betejen e mbrojtjes se sheriatit. "Ata jane hizbullah. Vertete grupi i Allahut jane te sukseseshmit" (58:22)

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami

Principi i tete

Dija e transmetimeve merret per tu zbatuar dhe nese dikush e merr ate por vepron kunder saj kjo eshte kunder tij.

Shahrastani tha ne "El-Milal wan-nihal": "Ata u thirren ehlul hadith vetem pse ishin te preokupuar me arritjen e transmetimeve dhe transmetimin e tyre dhe per ndertimin e ahkameve duke u bazuar mbi tekstet. Ata nuk iu referuan as kijasit te qarte e te dukshem e as atij te fshehur per aq kohe sa kishin transmetin ne kete ceshtje".

Ibn Kutejba tha ne "Tawil mukhtaliful hadith":Ehlul hadithet kapen pas se vertetes ngado qe te jete. Ata e ndjekin ate ngado qe shpresojne ta gjejne ate. Ata afrohen tek Allahu duke ndjekur sunetin e te Derguarit te Allahut dhe duke kerkuar etheret dhe khaberet ne toke dhe ne det, ne lindje dhe ne perendim. E dikush prej tyre e merrte rrugen ne kembe ne kerkim te nje transmetimi apo nje suneti ne menyre qe ta merrte ate direkt nga goja e transmetuesit te saj. E me pas nuk hiqte dore nga kerkimi i transmetimeve derisa ti qartesoheshin te saktat nga te trilluarat, abroguesit dhe te abroguarit, e ata e dinin kush kundershtonte transmetimin ne favor te ndjekjes se mendimit te fukahave. E ata e nxorren kete dhe e prezantuan tek njerezit, derisa e verteta u shfaq pasi ishte zhdukur dhe e ngriten dhe perforcuan pasi ajo ishte shkaterruar dhe copetuar. E ata qe ishin ne pozite kunder sunetit iu nenshtruan atyre (transmetimeve), e ata qe kishin qene te shkujdesur filluan ti kushtojne kujdes atyre dhe filluan te japin fetwah ne perputhje me transmetimet e Profetit edhe pse me pare kishin dhene verdikte ne perputhje me mendimin e filanit dhe halanit..."

Es-Sixhzi tha ne Risalah: "Keshtu qe ka poshterim per kedo qe eshte kundershtar i sunetit dhe rruges se njerezve te transmetimeve. Dhe nuk ka poshterim aspak per njerezit e transmetimeve ngase ata nuk shpikin asgje ata vetem ndjekin transmetimet. E kushdo qe pretendon se ka poshterim e perulje ne transmetimet pasi ato jane autentikuar, ai nuk do te konsiderohet prej muslimaneve".

Imam Ahmed tha: "Ehlul hadith jane njerezit me te mire dhe qe e meritojne te flasin per dijen".

Sufjan eth-thewri tha per ehlul hadithet: "Nese ata nuk vijne tek une, une do u shkoj neper shtepite e tyre".

Awzai tha: "Kapu pas transmetimeve te atyre qe ishin para teje (selefeve) edhe nese njerezit te braktisin. E kujdes nga opinionet e njerezve edhe nese e zbukurojne kete me fjalet e tyre. E keshtu ceshtja mbetet risi nderkohe qe ti je ne rrugen e drejte ne lidhje me te".

Hakim tha ne "Marifah ulumul hadith": "...Sikur te mos kishte qene per zinxhirin e transmetimit dhe hulumtimet e ketij grupi (ehlul hadith) ne ceshtjet e tij dhe punes se palodheshme dhe te vazhdueshme ne ruajtjen e tij (zinxhirit te transmetimit), dritat e Islamit do te ishin fikur, dhe njerezit e bidateve do te kishin fituar fuqi ne fe duke shpikur tekste nderkohe qe zinxhir transmetimi do te kishin qene zemrat (epshet) e tyre...".

Abu Bekr ibnul Arabi (jo Ibn Arabi sufiu) tha: "Allahu e nderoi kete umet me zinxhirin e transmetimit. Ai nuk ua dhuroi askujt tjeter vec tyre. Kujdes pra qe te mos biesh ne shtegun e jehudive dhe te kristjaneve ngase ata transmetojne pa zinxhir transmetimi. Perndryshe do te mohoje bekimin e Allahut mbi ty, do te akuzoje vehten dhe to te ruaje nje vend dhe do ta ndaje ate me ata mbi te cilet ra hidherimi i Allahut dhe do te ndiqje rrugen e tyre".

Dhe Ibn Tejmia tha ne Fatawa: "E pas kesaj behet e qarte qe njerezit qe e meritojne me teper te quhen grupi i shpetuar, jane ehlul hadithet qe nuk ndjekin askend qorrazi dhe pa kushte pervec te Derguarin e Allahut. E ata jane njerezit me te ditur ne lidhje me theniet e tij dhe gjendjes se tij".

__________________
Feja e pranuar tek Allahu eshte Islami