Parimet për pranimin dhe transmetimin e hadithit



Kushtet për pranimin e hadithit:

Një hadith duhet të plotësojë pesë kritere në mënyrë që të pranohet në ligjin islam si një burim për urdhëra legale.

1.Vazhdimësia e zingjirit të transmetuesve (it’tisal as-saned):


Ky zingjir transmetimesh duhet të jetë i pa shkëputur në mënyrë që hadithi të jetë i pranueshëm. Pra,duhet që asnjë nga transmetuesit të mos mungojë nga zingjiri i transmetuesve.

اdo transmetues duhet gjithashtu të dëgjojë hadithin në fjalë direkt nga transmetuesi përpara tij. Dija për këtë verifikohet me ndihmën e shkencave biografike të shkencës së hadithit.

2. Integriteti (adale) i transmetuesve:

Integriteti i transmetuesve është i vendosur në termat e praktikimit të tyre të islamit. Me fjalë të tjera duhet të jetë e sigurtë që ata të kanë bërë atë çka është nga islami dhe që ata nuk njihen se janë marrë me gjëra të ndaluara. Përsëri ky kusht është i verifikuar përmes shkencave të biografive të hadithit.

3. Korrektësia e memorjes së transmetuesve:

Duhet të verifikohet përmes shkencave biografike që çdo transmetues ka patur një memorie të rregullt ose që librat e tij të ishin të saktë dhe që ai vetëm i ka transmetuar ato direkt përmes librave të tij.

4. Konformiteti i hadithit:

ثshtë e rëndësishme që hadithi të jetë në konform me hadithet e ngjashme mbi të njëjtën çështje të cilët janë më të fortë se ai. Ky konformitet duhet të jetë në të dyja zingjirin e transmetuesve dhe tekstin. Mos-përputhshmëria në zingjirin e transmetuesve për shembull mund të jetë nëse një nga transmetuesit në zingjirin e transmetimit është i ndryshëm nga ai që është me një version më të fortë të të njëjtit hadith. Mos-përputhja në tekst do të nënkuptojë kundërthëniet në kuptimin e këtij hadithi me një i cili është më i fortë.

5. Mospasja e difekteve (ile) në hadith:

Një difekt (ila) në hadith është i derivuar si një difekt i fshehur në hadith i cili mund t’ia heq atij autenticitetin. Një hadith i cili ka një difekt paraqitet si të jetë pa difekte kur shikohet për së pari por pasi hetohet mund të gjendet që ai ka një difekt të veçantë i cili nuk do të shihej qartë pa u hetuar hadithi. Difekti mund të jetë në zingjirin e transmetuesve ose në tekst ose në në të dyja.


Klasifikimi i hadithit


Ka dy lloje të ndryshme të hadithit:

A. Hadithet që ripërsëriten (el-Hadith el-Mutevatir):

Ky tip i hadithit është përfundimtar në sigurinë e tij (taki thubut). Nuk ka asnjë dyshim që ka ardhur nga Pejgamberi, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të. Gjenden katër kushte të cilat duhet të jenë tek një hadith që të futet në këtë kategori:

1. Të paktën katër përsona të ndryshëm duhet ta kenë transmetuar hadithin.

2. Duhet të ketë qënë e pamundshme që këta katër persona ose më tepër të jenë bashkuar në një gënjeshtër.

3. Ata duhet që ta kenë transmetuar hadithin nga njerëz të njëjtë (e që dy kushtet e para të kenë qënë të aplikuara) nga fillimi i zingjirit të transmetuesve deri në fund të tij.

4. Tranmsetimi i tyre duhet të mbështetet mbi mendjen dhe senset jo vetëm për shkak të mendjes sepse mendja ngandonjëherë mund të gabojë (duke imagjinuar që diçka ka ndodhur).

B. Hadithet që nuk përsëriten ose që janë tek (el-Hadith el-Ehad)

Secili hadith i cili nuk përsëritet (mutavatir) është i quajtur i tek (ehad). Kjo kategori është e ndarë në tre grupime të vogla sipas numrit të transmetuesve të hadithit:

1. Hadithet e mirënjohura (el-Hadith el-meshhur).Ky është një hadith i cili është i tranmetuar nga tre ose më shumë persona në zingjirin e tranmsetuesve por nuk kanë arritur në rangun e haditheve të përsëritura.

2. Hadithet e forta (el-Hadith el-Aziz).Ky është një hadith në të cilin nuk ka më pak sesa dy transmetues në çdo pjesë të zingjirit të transmetuesve.

3. Hadithet e rralla (el-Hadith e-Gharib).Ky është një hadith i cili është i transmetuar nga një person i vetëm në një pikë të zingjirit të transmetuesve.

Hadithet teke janë të ndara në tre klasifikime të tjera përsa i përket fillimit të zingjrit të trasnmetuesve:

1. Hadithet e ngritura (el-Hadith el-merfu).Ky është një hadith zingjiri i transmetuesve fillon me Pejgamberin Muhammed, paqja dhe bekimi qofshin mbi të.

2. Hadithet e pezulluara (el-hadith el-mevkuf). Ky është një hadith zingjiri i transmetuesve nuk ka gjurmë prapa deri tek Pejgamberi paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të por i ka gjurmët vetëm deri tek ndonjë sahabe i Pejgamberit, paqja dhe bekimi i Alahut qofshin mbi të.

3. Hadithet e prera (el-Hadith el-mektu). Ky është një hadith zingjiri i transmetuesve arrin vetëm deri tek ndonjë tabi’in ose pasardhës i sahabeve të Pejgamberit, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të.

Hadithet teke janë të klasifikuara në tre kategori të tjera përsa i përket pranimit të tyre si burim i ligjit islam:

1. Hadithet autentike (el-Hadith es-Sahih). Ky është një hadith i cili i përmbush të pesë kriteret për pranimin e një hadithi.

2. Hadithet e mira (el-Hadith el-Hasen). Ky është hadithi i cili sikurse hadithi autentik i plotëson këto pesë kritere përveç kriterit të tretë, pra për rregullsinë e memorjes së transmetuesve është vetëm më shumë sesa pak e kënaqshme.

3. Hadithet e dobëta (el-hadith el-daif). Ky është një hadith i cili nuk kënaq të pesë kriteret e pranimit të hadithit. Hadithi i dobët është i klasifikuar në kategori të ndryshme përsa i përket atyre kritereve me të cilat nuk përputhet.


C. Dobësia në hadith për shkak të mos vazhdueshmërisë në zingjirin e transmetuesve:

1. Vazhdueshmëria mungon në fund të zingjirit të tranmsetuesve hadithi është i quajtur “i varur” (mual-lak).

2. Nëse vazhdueshmëria mungon në mes të zingjirit të transmetuesve, hadithi është i quajtur si “i ndërprerë” (munkati).

3. Nëse dy transmetues rresht ose më tepër mungojnë në mes të zingjirit të transmetuesve. Hadithi është i quajtur “problematik” (mu’dil).

4. Nëse transmetuesi i parë, një sahabe i Pejgamberit, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të, mungon nga zingjiri i transmetuesve, hadithi është i quajtur “jo i transmetuar në mënyrë komplete” (mursel).

D. Dobësia në hadith për shkak të mungesës së integritetit (adalah) tek transmetuesit:

1. Një hadith i cili është i fabrikuar është i njohur si i “fabrikuar” (mevdu).

2. Nëse teksti i një hadithi që ka ardhur përmes një transmetimi të vetëm dhe transmetuesi i atij hadithi nuk i plotëson kriterin e integritetit ose memoria e tij nuk është e mirë atëhere hadithi është i thënë se është i refuzuar (munker).

3. nëse një hadith është transmetuar nga dikush i cili është i akuzuar se është gënjeshtarë dhe që hadithi është i njohur vetëm përmes transmetimit të tij atëhere hadithi është thënë së është “i lënë” (metruk).

4. Tre nën-kategori të hadithit të dobët janë të klasifikuara si:

4.1. Mudal-les është zingjiri i transmetuesve “falls”.

Ky është një hadith të cilin transmetusi e ka transmetuar nga disa transmetues të tjerë të cilët i ka takuar por te të cilët nuk ka studjuar, kjo nënkupton që hadithin që ai e ka transmetuar vetëm sa e ka dëgjuar nga ai.

4.2. Falls përsa i përket mësuesve (mudel-les esh-shujuh).

Ky është një hadith në të cilin transmetuesi e quan mësuesin e tij (shejh) me nofka të tjera të cilat nuk janë të mirënjohura.

4.3. Falls përsa i përket emërimit të transmetuesve (mudel-les et-tesmije).

Ky është një hadith i cili është i transmetuar nga një tranmsetues i dobët midis transmetuesve të besueshëm të cilët u takuan me njëri-tjetrin me transmetuesit e dobët midis tyre që ishin fshirë, ashtu si jo të fshirë.

5. Nëse njëri nga transmetuesit e hadithit nuk është emëruar atëhere hadithi është i quajtur “i errët” (mubhem).

6. Nëse diçka është shtuar në një hadith atëhere ai hadith është i quajtur “i ndërpolarizuar” (mudrexh)

E. Nëse dobësia e hadithit është për shkak të jo-konformitetit të një hadithi atëhere është i quajtur “i kundërshtuar” (shadh).

G. Dobësia në një hadith për shkak të “një difekti” (ile): Në këtë rast hadithi është i quajtur “difektoz” “mual-lel”

ثshtë theksuar që në ligjin islam vetëm hadithet autentike (sahih) dhe të mira (hasen) janë të përdorura për të gjykuar ose urdhëruar.


Profesor Mustafa Adhami