TELBIJA

Ligjshmëria e saj

Të gjithë dijetarët e pranojnë se telbija është një praktikë e urdhëruar. Umu Seleme transmeton se ka dëgjuar të Dërguarin e Allahut të thotë: “O Familja e Muhamedit! Kushdo prej jush që kryen haxhin, duhet ta ngrejë zërin ndërkohë që shqipton telbijen[25]"[26] Transmeton Ahmedi dhe Ibën Hibani.

Megjithatë, dijetarët nuk kanë të njëjtin mendim mbi statutin e saj ligjor, kohën e caktuar dhe gjendjen e atij që e vonon atë. Shafiu dhe Ahmedi mendojnë se është e pëlqyeshme dhe është sunet i Profetit (a.s.) që telbija të shqiptohet në çastin kur vishet rroba e ihramit. Nëse një person që ka për qëllim të kryejë haxhin por nuk shqiptonte telbijen, haxhi i tij konsiderohet i vlefshëm dhe atij nuk i kërkohet të bëjë ndonjë gjë, sepse sipas tyre ai hyn në gjendjen e ihramit vetëm duke bërë nijetin për të kryer haxhin.

Dijetarët hanefi mendojnë se telbija ose ndonjë zëvendësues për të – p.sh. që përmban lavde ose lartësim të Allahut dhe sjellja e një kafshe për kurban - është një kusht i domosdoshëm për vlefshmërinë e ihramit. Nëse dikush vesh rrobën e ihramit pa shqiptuar telbijen ose lavdëruar Allahun ose pa sjellë një kafshë për kurban, ihrami i tij nuk është i vlefshëm, sepse ihrami, sipas tyre (dijetarëve hanefitë), është një ndërthurje e nijetit dhe një rit prej riteve të ihramit. Kështu, nëse dikush deklaron nijetin për ihram dhe ndonjë nga ritet, për shembull, nëse lavdëron Allahun apo deklaron: “Nuk ka zot tjetër përveç Allahut të vetëm,” ose sjell një kafshë për kurban me vete, por nuk shqipton telbijen, atëherë ihrami i tij do të jetë i vlefshëm, por atij do t’i kërkohet të bëjë kurban një kafshë për atë që nuk e ka bërë telbijen.

Sipas qëndrimit të njohur të Imam Malikit, shqiptimi i telbijes është i detyrueshëm dhe në rastet kur nuk arrihet të kryhet kjo gjë ose personi nuk e shqipton atë gjatë veshjes së rrobës së ihramit, më vonë duhet të therë një kafshë për ta shlyer. Maliku transmeton nga Nafiu se Ibën Umeri ka thënë se Profeti (a.s.) e ka bërë telbijen e tij me këto fjalë:

“Lebbejkell[27]-llahumme Lebbejke

Lebbejke la-sherijke leke Lebbejke

In-nel hamde uan-ni’mete leke uel mulk

La sherijke leke”

(Iu përgjigja thirrjes Tënde o Allah! Ti nuk ke asnjë ortak. Ja ku jam në shërbimin Tënd, o Allah! Me të vërtetë gjithë lavdërimi, mirësia dhe pushteti të përket vetëm Ty. Ti je i Vetëm dhe nuk ke shok).

Nafiu thotë se Ibën Umeri shtonte: “Iu përgjigja thirrjes Tënde, o Allah! Iu përgjigja thirrjes Tënde o Allah! Gjithçka e mirë është në duart e Tua, unë jam në shërbimin Tënd! Dëshirat dhe veprat tona janë vetëm për ty”.[28]

Megjithatë, dijetarët parapëlqejnë t’i kufizojnë fjalët e telbijes me fjalët që ka përdorur Profeti (a.s.) dhe për këtë nuk nuk ekziston një konsensus i përbashkët në lidhje me ndonjë shtesë të mundshme. Megjithatë, shumica e dijetarëve mendojnë se nuk ka asgjë të keqe në shtimin e fjalëve të tjera siç ka bërë Ibën Umeri dhe disa shokë të tjerë të Profetit (a.s.), ndërkohë që vetë Profeti (a.s.) i ka dëgjuar ata dhe nuk u ka thënë gjë.[29] Transmeton Ebu Daudi dhe Bejhakiu.

Maliku dhe Ebu Jusufi nuk e pëlqenin shtimin e fjalëve të tjera telbijes së Profetit (a.s.).

Vlera e Telbijes

Xhabiri transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kushdo që bën nijetin për të kryer haxhin dhe thotë telbijen gjithë ditën deri në perëndimin e diellit, Allahu i Plotfuqishëm do t’i falë gjynahet dhe ai do të jetë i lirë prej tyre (mëkateve), ashtu siç ka qenë ditën që e ka lindur nëna”.[30] Transmeton Ibën Maxhe.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kush deklaron: “La ilahe il-Allah”, do të marrë lajmin e mirë për shpërblim (për të) dhe kush e lartëson Allahun (thotë Allahu Ekber), do të marrë lajmin e mirë për shpërblim (për të)”. Ata pyetën: “O Profet i Allahut! Është (lajmi i mirë) Xheneti?” Ai u përgjigj: “Po”.[31] Transmeton Tabaraniu dhe Seid ibën Mensuri.

Sehël ibën Seadi ka transmetuar se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kur një musliman shqipton telbijen, çdo gjë: çdo gur, çdo pemë apo guralec në të djathtën dhe të majtën e tij përgjigjet me një telbije (të ngjashme), derisa krejt toka kumbon me të”.[32] Transmeton Ibën Maxhe, Bejhakiu, Tirmidhiu dhe Hakimi, të cilët e quajnë hadith të besueshëm.

Preferohet që shqiptimi i Telbijes të bëhet me zë të lartë

Zejd ibën Halid transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Xhebraili (a.s.) erdhi te unë dhe më tha: “Urdhëroi shokët e tu që ta ngrenë zërin kur thonë telbijen, sepse ajo është një nga ritet e haxhit”.[33] Transmeton Ibën Maxhe, Ahmedi, Ibën Huzejme dhe Hakimi, i cili e konsideron hadithin të vërtetë.

Ebu Bekri (r.a.) ka treguar se Profeti (a.s.) u pyet njëherë: “Cili haxh është më i miri?” Ai u përgjigj: “Ai, në të cilin ngrihet zëri kur thuhet telbija dhe bëhet kurban”.[34] Transmeton Tirmidhiu dhe Ibën Maxhe.

Ebu Hazim tregon: “Kur sahabët vishnin ihramin e ngrinin zërin përpara se të arrinin në Mekë, aq sa ngjireshin”. Duke u mbështetur në këto hadithe, shumica e dijetarëve parapëlqejnë që haxhilerët ta ngrejnë zërin kur thonë telbijen.

Maliku mendon se nuk duhet të ngrihet zëri në thënien e telbijes brenda një xhamie plot me besimtarë. Megjithatë, ajo mund të thuhet me aq zë, sa ta dëgjosh vetë ose dhe ata që janë afër, përveçse në Xhaminë e Shenjtë dhe në Xhaminë e Minas. Në këto të dyja, duhet të ngrihet zëri kur thuhet telbija. Kjo vlen vetëm për pelegrinët meshkuj.

Sa për gratë, ato mund ta ngrenë zërin kur thonë telbijen, aq sa ato vetë dhe ata që janë afër tyre të mund ta dëgjojnë. Nuk është e pëlqyeshme që ato ta ngrejnë zërin më lart se kaq. Atau ka thënë: “Burrat duhet ta ngrejnë zërin (kur thonë telbijen), por gruaja duhet ta ngrejë zërin aq sa ta dëgjojë ajo vetë e jo më shumë se aq”.

Vendet ku preferohet të thuhet Telbija

Telbija është e pëlqyeshme të thuhet në vendet dhe kohët si vijon: kur hip në kafshën e ngarkesës (ose çfarëdo mjeti të transportit), kur zbret (mbërrin në një vend), kur ngjitesh në një kodër dhe zbret në një luginë, kur takon një grup njerëzish, në fund të çdo faljeje dhe herët në mëngjes. Shafiu ka thënë: “Ne pëlqenim ta thoshim gjithë kohën”.

Kohëzgjatja e Telbijes

Haxhiu duhet ta fillojë telbijen që nga koha kur vesh ihramin dhe e vazhdon deri në hedhjen e guralecit të parë në Xhemeran (shtyllë) e Akabesë në ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes (Ditën e Kurbanit). Pastaj duhet të ndalojë së thëni telbijen, ashtu siç bëri dhe Profeti (a.s.),[35] sipas një hadithi të transmetuar nga “Grupi”. El-Theuri, shkolla hanefite, Shafiu dhe shumica e dijetarëve kanë gjithashtu këtë pikpamje. Megjithatë, Ahmedi dhe Is’haku mendojnë se haxhiu duhet ta vazhdojë telbijen derisa të ketë goditur të tria xhemeratet (shtyllat). Pas kësaj, ai mund të pushojë së thëni atë.

Maliku mendon se haxhiu duhet të vazhdojë telbijen deri në fund të Ditës së Arafatit (ditën e nëntë të Dhul-Hixhes). Kjo vlen vetëm për ata që kryejnë haxhin.

Sa për ata që kryejnë umren, ata mund ta ndërpresin telbijen pasi të puthin Gurin e Zi dhe të fillojnë tavafin. Ibën Abasi tregon se Profeti (a.s.) e ndërpriste telbijen pasi puthte Gurin e Zi (në fillim të tavafit të tij).[36] Transmeton Tirmidhiu dhe e quan hadith të besueshëm. Praktikisht, shumica e dijetarëve ndjekin këtë hadith. Kështu thotë Tirmidhiu. [37]

Pëlqehet që të dërgohen salavate për Profetin (a.s.) dhe të bëhen lutje për të

El-Kasim ibën Muhamed ibën Ebu Bekri ka thënë: “Pëlqehet që haxhiu të dërgojë salavate për Profetin (a.s.) pasi të thotë telbijen”.

Profeti (a.s.) i kërkonte Allahut faljen e Tij, kënaqësinë e Tij dhe mbrojtje nga njerëzit pasi thoshte telbijen. Transmeton Tabaraniu dhe të tjerë.

ÇFARË I LEJOHET NJË MUHRIMI

Muhrimit i lejohet të kryejë veprimet e mëposhtme:

• 1- Larja e plotë dhe ndërrimi i rrobave
  
• Ibrahim Nehai ka thënë: “Sa herë që shokët tanë i afroheshin pusit të Mejmunes, ata pastroheshin dhe vishnin rrobat e tyre më të mira”.
  
• Tregohet se Ibën Abasi hyri në një banjë publike në Xhuhfe për t’u pastruar, ndërkohë që ishte në gjendjen e ihramit. E pyetën: “Si vepron kështu, ndërkohë që je në gjendjen e ihramit?” Ai u përgjigj: “Allahut nuk i duhet asnjë prej nesh i papastër dhe i ndotur!”.[38]
  
• Xhabiri ka thënë: “Një person në gjendjen e ihramit mund të pastrohet dhe të lajë rrobat e tij”.
  
• Abdullah ibën Hunejn ka treguar: “Ibën Abasi dhe El Misver ibën Mehreme ishin në El-Ebva kur u grindën në duhet ta lajë apo jo kokën personi që është në gjendjen e ihramit. Lidhur me këtë, Ibën Abasi tha: “Atij që është në gjendjen e ihramit i lejohet ta lajë kokën”. El-Misver kishte mendim të ndryshëm duke thënë se muhrimit nuk i lejohet ta lajë kokën. Kështu, Ibën Abasi më dërgoi te Ebu Ejub El Ensari, të cilin e gjeta duke u larë ndërmjet dy shtyllave të drunjta të pusit dhe ishte mbuluar me një copë. E përshëndeta dhe ai më pyeti se kush isha. Iu përgjigja: “Unë jam Abdullah ibën Hunejn dhe më ka dërguar Ibën Abasi që të pyes se si lahej i Dërguari i Allahut kur ishte në gjendjen e ihramit. Ebu Ejub El Ensari mbajti shtrënguar copën me të cilën ishte mbështjellë dhe e uli derisa zbuloi kokën dhe pastaj i tha dikujt t’i hidhte ujë për të larë kokën. Hodhi ujë mbi kokë dhe pastaj (Ebu Ejub El-Ensari) e fërkoi me duar nga pjesa e pasme dhe përpara dhe nga përpara në pjesën e pasme. Pas kësaj, tha: “Unë kam parë Profetin (a.s) duke vepruar kështu”.[39] Transmeton “Grupi”, përveç Tirmidhiut.
  
• Në transmetimin e tij, Buhariu shton: “Pastaj unë u ktheva dhe u tregova atyre dhe El-Misver i tha Ibën Abasit: “Unë nuk do të debatoj kurrë më me ty”.
  
• Sheukani ka thënë: “Ky hadith tregon se muhrimit i lejohet të lahet kur është në gjendjen e ihramit, madje dhe mund ta mbulojë kokën me dorë kur e kryen këtë veprim”.
  
• Ibën El Mundhiri ka thënë: “Është pranuar me konsensus se muhrimi mund të lahet kur është xhunub. Megjithatë, në lidhje me rastet e tjera ka mendime të ndryshme”.
  
• Maliku ka transmetuar në “El-Muvata” nga Nafiu se Ibën Umeri nuk e lante kokën kur ishte në gjendjen e ihramit, përveçse kur ejakulonte spermë gjatë gjumit.”[40]
  
• Tregohet se Malikut nuk i pëlqente që dikush të zhyste kokën në ujë kur ishte në gjendjen e ihramit.
  
• Përdorimi i sapunit apo ndonjë pastruesi tjetër është i lejueshëm. Shafitë dhe hanbelitë mendojnë se mund të përdoret sapun me aromë për t’u pastruar dhe në mënyrë të ngjashme edhe gratë lejohen të lëshojnë flokët dhe t’i krehin ato, sepse Profeti (a.s.) e ka urdhëruar Aishen duke i thënë: “Lëshoji flokët dhe krihi ato!” [41] Transmeton Muslimi.
  
• Neveviu ka thënë: “Është e lejuar të lëshohen flokët dhe të krihen gjatë gjendjes së ihramit, me kusht që asnjë fije floku të mos shkulet. Megjithatë, krehja nuk është e pëlqyer vetëm nëse ka ndonjë arsye të vlefshme për ta bërë atë. Nuk përbën problem nëse mbahen në kokë gjëra personale”.
  
• 2- Veshja e të mbathurave të shkurtra
  
• Buhariu dhe Seid ibën Mensuri transmetojnë se Aishja (r.a.) mendonte se nuk përbën problem nëse muhrimi veshë të mbathura të shkurtëra.[42]
  
• El Hafidhi ka thënë: “Ky është një mendim i Aishes, por shumica e dijetarëve mendojnë se veshja e mbathjeve është e ndaluar për muhrimin, sepse kjo është e ngjashme me veshjen e pantallonave, të cilat janë të ndaluara për muhrimin.”
  
• 3- Mbulimi i fytyrës
  
• Shafiu dhe Seid ibën Mansuri transmetojnë nga El Kasimi se ky i fundit ka thënë: “Othman ibën Afani, Zejd ibën Thabiti dhe Mervan ibën El Hakemi e mbulonin fytyrën kur ishin në gjendjen e ihramit”. Ndërsa Tausi ka thënë: “Një person në gjendjen e ihramit mund ta mbulojë fytyrën nëse ka pluhur ose hi”.
  
• Në lidhje me këtë çështje, Muxhahidi ka thënë: “Kur ishin në gjendjen e ihramit, ata mbulonin fytyrën nëse kishte stuhi rëre”.
  
• 4- Gratë lejohen të veshin këpucë
  
• Ebu Daudi dhe Shafiu transmetojnë nga Aishja se i Dërguari i Allahut i lejonte gratë të vishnin këpucë, kur ishin në gjendjen e ihramit.[43]
  
• 5- Mbulimi i kokës gabimisht (nga harresa)
  
• Shkolla shafite nuk sheh ndonjë problem nëse ndonjë haxhi harron dhe e mbulon kokën apo vesh ndonjë këmishë.
  
• Atau ka thënë: “Nuk fajësohet një person i tillë, por ai duhet t’i kërkojë falje Allahut”. Hanefitë thonë se një person i tillë duhet të bëjë shlyerje (kurban). Gjithashtu, ka një mospajtim mendimesh për hedhjen e parfumit nga harresa apo pa dashje. Pasuesit e shkollës shafite mendojnë se padituria dhe harresa përbëjnë një justifikim të mjaftueshëm që mos të jetë e nevojshme shlyerja e gabimit për bërjen e diçkaje të ndaluar nëse nuk përbën dëm si gjuetia, rruajtja dhe prerja e thonjve. Ky është dhe qëndrimi më objektiv sipas tyre.
  
• 6- Hedhja e kupave, shpimi i një lunge, heqja e një dhëmbi apo prerja e një damari
  
• Është vërtetuar se i Dërguari i Allahut hidhte kupa mbi kokën e tij kur ishte në gjendjen e ihramit.[44]
  
• Maliku ka thënë: “Nuk fajësohet një muhrim nëse, në rast nevoje, ai shpon një lungë, lidh një plagë apo pret një damar”.
  
• Ibën Abasi ka thënë: “Personi që është në gjendjen e ihramit mund të heqë dhëmbin apo të shpojë një lungë”.
  
• Neveviu ka thënë: “Nëse një haxhi dëshiron të hedhë kupa pa ndonjë arsye dhe kjo gjë kërkon prerjen e flokëve, atëherë ky veprim është i ndaluar, por nëse nuk e kërkon prerjen e flokëve, shumica e dijetarëve mendojnë se është e lejueshme”.
  
• Megjithatë, Maliku mendon se një gjë e tillë nuk është e pëlqyeshme.
  
• El Hasani është i mendimit se, nëse dikush vepron kështu, edhe nëse kjo gjë nuk kërkon prerjen e flokëve, ai duhet të bëjë shlyerje. Por, nëse kjo gjë bëhet sepse është e domosdoshme, atëherë ajo është e lejueshme, por për këtë do t’i duhet të paguajë një dëmshpërblim për të bërë shlyerje.
  
• Shkolla dhahirite mendon se kërkohet shlyerje vetëm në rast të prerjes së flokëve.
  
• 7- Kruajtja e kokës dhe e trupit
  
• Aishja u pyet rreth një haxhiu që kishte nevojë të kruante trupin. Ajo tha: “Po, ai mund të kruhet aq fort sa t’i pëlqejë”.[45] Këtë e transmeton Buhariu, Muslimi dhe Maliku, i cili ka shtuar: “Nëse të dyja duart e mia të ishin të lidhura dhe vetëm këmba ime të ishte e lirë, atë do ta përdorja për t’u kruajtur”. E njëjta gjë tregohet edhe nga Ibën Abasi, Xhabiri, Seid ibën Xhubejri, Atau dhe Ibrahim Nehai.
  
• 8, 9- Shikimi në pasqyrë dhe marrja erë borzilokut
  
• Ibën Abasi ka thënë: “Personi në gjendjen e ihramit lejohet t’i mbajë erë borzilokut, të shihet në pasqyrë dhe të kurojë veten duke u ushqyer me gjalpë dhe vajra.”[46] Transmeton Buhariu.
  
• Umer ibën Abdulazizi shihej në pasqyrë dhe përdorte misvak për dhëmbët kur ishte në gjendjen e ihramit.
  
• Ibën El Mundhiri ka thënë: “Të gjithë dijetarët kanë rënë dakord se muhrimi mund të ushqehet me vaj, dhjamë dhe gjalpë, por atij nuk i lehohet të parfumoset kudo nëpër trup”.
  
• Hanefitë dhe malikitë mendojnë se nuk është e pëlqyer për një muhrim që të rrijë në një vend, në të cilin ka parfume apo aroma, qoftë nëse ka ndërmend t’u marrë erë ose jo.
  
• Shkolla hanbelite dhe ajo shafite janë të mendimit se, nëse dikush vepron kështu me qëllim, kjo gjë i ndalohet dhe në të kundërt, kur është pa qëllim nuk përbën problem. Shafitë mendojnë se të qëndrosh pranë një parfumuesi në një vend të temjanisur është e lejueshme, sepse ndalimi i saj do t’i vështirësonte gjërat. Përdorimi i parfumit nuk është i dëshirueshëm dhe ai duhet shmangur. Nëse qëndrohet në një vend ku është e pamundur të shmanget, për shembull në Qabe në kohën kur në të përhapet parfum, në këtë rast nuk ka asgjë të keqe e as nuk është e papëlqyeshme, sepse qëndrimi në këtë vend është një mundësi për të arritur afërsinë me Allahun dhe të largohesh prej aty për diçka që është në rastin më të mirë vetëm e lejuar, nuk është e dëshirueshme. Parfumi mund të mbahet në një shishe ose të mbështillet me një copë dhe askujt nuk i kërkohet të bëjë ndonjë pendesë se ka vepruar kështu.
  
• 
  
• 10, 11- Mbajtja e një brezi me xhep rreth belit për të mbajtur paratë dhe mbajtja unazës
  
• Ibën Abasi thoshte: “Nuk ka asgjë të keqe nëse muhrimi mban një unazë, apo brez me xhep për të mbajtur paratë”.[47]
  
• 12- Lyerja e syrit me pluhur antimoni
  
• Ibën Abasi ka thënë: “Një person në gjendjen e ihramit mund t’i lyejë sytë me pluhur antimoni nëse i djegin, me kusht që pluhuri i antimonit të mos jetë i aromatizuar”.[48]
  
• Të gjithë dijetarët e lejojnë përdorimin e tij, por jo për zbukurim.
  
• 13- Qëndrimi nën hijen e një çadre, tende, çatie, etj.
  
• Abdullah ibën Amir tregon: “Dola me Umerin dhe ai hidhte një copë lëkure në një pemë dhe rrinte nën hijen e saj kur ishte në gjendjen e ihramit”.[49] Transmeton Ibën Ebu Shejbe.
  
• Umu El Husejni ka transmetuar: “Unë e kreva Haxhin e Lamtumirës me Profetin (a.s.). Pashë Usame ibën Zejdin dhe Bilalin. Njëri prej tyre po mbante kapistrën e devesë së Profetit dhe tjetri po i bënte atij hije me një copë derisa goditi me guralecë Akaben”.[50] Transmeton Ahmedi dhe Muslimi.
  
• Atau ka thënë: “Një muhrim mund ta ruajë veten në hije nga dielli dhe të hyjë në një strehë për t’u mbrojtur nga shiu dhe era”.
  
• Ibrahim Nehaiu transmeton: “El Esved ibën Jezid hodhi një copë mbi kokë për t’u mbrojtur nga shiu në kohën që ishte në gjendjen e ihramit”.
  
• 14- Përdorimi i kënasë
  
• Shkolla hanbelite mendon se përdorimi i kënasë për të ngjyer ndonjë pjesë të trupit, përveç kokës, nuk është i ndaluar për një muhrim, mashkull apo femër qoftë.
  
• Shkolla shafite mendon se muhrimi mashkull mund të përdorë këna për të ngjyer të gjitha pjesët e trupit, përveç duarve dhe këmbëve, ngjyerja e të cilave pa ndonjë arsye të vlefshme nuk është e lejueshme në gjendjen e ihramit. Gjithashtu, mbulimi i kokës me (shtresa) këna të trashë nuk është i lejueshëm. Ata thonë se nuk është e pëlqyeshme për një grua në gjendjen e ihramit të përdorë këna. Asaj i ndalohet të veprojë kështu kur është në periudhën e caktuar të pritjes pas vdekjes së bashkëshortit.
  
• Nga ana tjetër, shkollat hanefite dhe malikite mendojnë se muhrimit, mashkull apo femër qoftë, nuk i lejohet të përdorë këna për të ngjyer ndonjë pjesë të trupit, sepse muhrimit nuk i lejohet të hedhë parfum gjatë gjendjes së ihramit.
  
• Haule, e bija e Hakimit, transmeton prej nënës së saj se Profeti (a.s.) i tha Umu Selemes: “Mos hidh parfum kur je në gjendjen e ihramit e as mos prek këna sepse ajo është parfum”.[51] Transmeton Tabaraniu në “El-Kebir”, Bejhakiu në “El-Ma’rife” dhe Ibën Abdul –Berr në veprën e tij “Et-Temhid”.
  
• 15- Ndëshkimi i shërbyesit për ta edukuar
  
• Esmaja - e bija e Ebu Bekrit - transmeton: “Shkuam për haxh me Profetin (a.s.) e kur arritëm në një vend të quajtur Arxh[52], Profeti (a.s.) ndaloi. Kështu bëmë dhe ne. Aishja (r.a.) u ul afër Profetit (a.s.) dhe unë pranë Ebu Bekrit. Rezervat e udhëtimit të Pejgamberit (a.s) dhe të Ebu Bekrit i kishte një shërbyes i Ebu Bekrit. Ky i fundit u ul për të pritur shërbyesin e tij. Shërbyesi po ecte në këmbë dhe nuk e kishte devenë me vete. Kur u afrua, Ebu Bekri e pyeti për devenë. Shërbyesi u përgjigj: “E humba dje.” Këtu, Ebu Bekri u zemërua dhe i tha: “Ti kishe vetëm një deve (për t’u kujdesur) dhe e humbe?!” Dhe e qëlloi atë. Profeti (a.s.) buzëqeshi dhe tha: “Shiheni këtë muhrim (Ebu Bekrin). Çfarë po bën ai?” Dhe vazhdoi të buzëqeshte dhe të përsëriste po ato fjalë”.[53] Transmeton Ahmedi, Ebu Daudi dhe Ibën Maxhe.
  
• 16- Vrasja e mizave, këpushave dhe buburrecave
  
• Një burrë e pyeti Ataun për këpushat ose milingonat që e bezdisnin kur ishte në gjendjen e ihramit. Ai iu përgjigj: “Ti mund ta hedhësh tutje atë që nuk të përket”.
  
• Ibën Abasi ka thënë: ‘Një muhrim mund t’i vrasë këpushët”.
  
• Gjithashtu, muhrimi mund t’i heqë rriqërat nga deveja e tij. Ikrima transmeton se njëherë Ibën Abasi e urdhëroi të zhdukte rriqrat e devesë së tij në kohën që të dy ishin në gjendjen e ihramit. Ikrimas nuk i pëlqente që ta bënte këtë. Atëherë, Ibën Abasi e urdhëroi Ikriman të therte një deve, gjë të cilën ai e bëri më dëshirë. Pas kësaj, Ibën Abasi e pyeti: “A e di ti se sa rriqra vrave tani?”
  
• 17- Vrasja e pesë kafshëve grabitqare dhe të tjerave që janë të dëmshme
  
• Aishja transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Pesë kafshë bëjnë përjashtim dhe mund të vriten në Rrethinat e Shenjta të Haramit: korbi, skifteri, akrepi, miu dhe qeni kafshues”.[54] Ky hadith është transmetuar nga Muslimi dhe Buhariu, i cili shton “(dhe) gjarpri”.
  
• Ndër dijetarët pranohet se korbi i vogël, i cili ha farat, nuk përfshihet në kategorinë e kafshëve të mësipërme. Me qen kafshues kuptojmë qenin që kafshon njerëzit dhe i frikëson ata, si edhe të gjitha ato kafshë të tjera kafshuese që sulmojnë njerëzit si: luani, tigri, leopardi dhe ujku. Kështu, Allahu i Madhëruar ka thënë:
  
• يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمْ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنْ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمْ اللَّهُ
  
• “Kur të pyesin ty (Muhamed) se çka u është lejuar atyre, thuaj: “U janë lejuar të gjitha ushqimet e mira dhe ai (gjahu) i gjuetarëve (shtazëve)[55] që i mësoni ashtu si ju ka mësuar Allahu”. (El-Maide, 4)
  
• Megjithatë, hanefitë mendojnë se fjala “qen kafshues” në këtë rast përdoret vetëm për qentë dhe ujqërit.
  
• Ibën Tejmije është i mendimit se një muhrim mund të vrasë një krijesë të dëmshme që zakonisht i bën dëm njerëzve, si p.sh. një gjarpër, akrep, mi, korb apo dhe një qen kafshues. Gjithashtu, atij i lejohet vetëmbrojtja kundër çfarëdo gjëje të dëmshme, qofshin kafshë apo njerëz. Pra, nëse e sulmojnë, ai duhet të kundërpërgjigjet.
  
• Profeti (a.s.) ka thënë: “Kush vritet në mbrojtje të pasurisë së tij, është dëshmor; kush vritet në mbrojtje të gjakut të tij është dëshmor; kush vritet në mbrojtje të fesë së tij, është dëshmor dhe, në mënyrë të ngjashme, kush vritet në mbrojtje të nderit të tij, është gjithashtu dëshmor”.[56]
  
• Më tej, Ibën Tejmije ka thënë: “Nëse pleshtat dhe morrat e pickojnë muhrimin, ai duhet t’i largojë ata. Gjithashtu, ai mund t’i vrasë dhe nuk merr asnjë dënim. Megjithatë, është më e lehtë t’i largosh sesa t’i vrasësh. Në mënyrë të ngjashme, muhrimi ndalohet të vrasë cilëndo kafshë që sheh, si psh. luanin, leopardin, etj”.
  
• Por, shumica e dijetarëve janë të mendimit se, nëse ai vret një nga këto kafshë, atij nuk i kërkohet ndonjë dëmshpërblim. Megjithatë, kërkimi i këtyre insekteve të dëmshme pa ndjerë ndonjë kafshim, për rehati apo kënaqësi gjatë gjendjes së ihramit, duhet të shmangen. Por, nëse dikush e bën këtë, atij nuk i kërkohet dëmshpërblim.

NDALESAT E IHRAMIT

Legjislacioni islam ka ndaluar disa gjëra për muhrimin, pasi ky i fundit ka veshur rrobën e ihramit:

1) Marrëdhënien seksuale dhe të gjitha gjestet që çojnë në të, si p.sh.: puthja, prekja ose bisedat me gruan për marrëdhëniet seksuale apo çështje të tjera që lidhen me to.

2) Bërja e mëkateve që sjellin shmangien nga rruga e bindjes ndaj Allahut.

3) Grindja, diskutimi apo zëniet me shokët, shërbyesit e të tjerët.

Baza për ndalimin e këtyre gjërave janë fjalët e Allahut:

فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ فِي الْحَجِّ

“...nuk duhet afruar gruas, nuk duhen marrë nëpër këmbë dispozitat e sheriatit e as nuk duhet shkaktuar grindje...” (El-Bekare, 197).

Buhariu dhe Muslimi kanë transmetuar nga Ebu Hurejra se Profeti (a.s.) ka thënë: “Ai që e kryen haxhin pa bërë asnjë gjë të turpshme, pa marrë nëpër këmbë dispozitat e sheriatit e pa shkaktuar grindje, do të kthehet në shtëpi i lirë nga mëkatet si ditën që e ka lindur e ëma”.[1]

4) Veshja e ndonjë rrobe të qepur, si psh. këmishë, kapuç, mantel, mbathje apo vënia në kokë e ndonjë kësule apo feste, etj. Po ashtu, nuk lejohet të vishen rroba të lyera me ndonjë ngjyrues të këndshëm aromatik ose të vishen këpucë apo pantofla të qepura.

Ibën Umeri transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Një person në gjendjen e ihramit nuk lejohet të veshë një këmishë të qepur, një çallmë, kapuç, veshje të linjta, një veshje që është lyer me ndonjë aromatik erëmirë (si psh shafrani) këpucë ose pantofla të qepura, vetëm në rast se ai nuk është në gjendje të gjejë pantofla të zakonshme të paqepura, atëherë ai mund të veshë këpucë, me kusht që t’i presë ato deri te nyja e këmbës”.[2] Transmeton Buhariu dhe Muslimi.

Dijetarët kanë rënë dakord se kufizimet e mësipërme vlejnë vetëm për burrat.

Sa për një pelegrine grua, ajo mund të veshë nga të gjitha sa u përmendën më lart. Por asaj i ndalohet të përdorë rroba të parfumosura, shami për të mbuluar fytyrën dhe doreza.

Ibën Umeri ka thënë: “I Dërguari i Allahut i ndaloi gratë pelegrine që të mbanin doreza, shami për të mbuluar fytyrën dhe rroba të lyera me shafran ose var[3]”.

Përveç këtyre, ato mund të veshin gjithçka tjetër të çfarëdolloj ngjyre si: rroba mëndafshi, stoli, pantallona apo këmisha e këpucë”.[4] Transmeton Ebu Daudi, Bejhakiu dhe Hakimi me një një varg të besueshëm transmetuesish.

Buhariu transmeton se Aishja veshi një fustan, i cili ishte ngjyer me usfur[5] kur ajo ishte në gjendjen e ihramit dhe tha: “Gruaja nuk duhet të mbajë shami për të mbuluar fytyrën e as të veshë rroba të ngjyera me shafran ose materiale të tjera ngjyruese”. Xhabiri ka thënë: “Unë nuk e quaj usfurin parfum”. Aishja (r.a.) mendonte se nuk kishte asgjë të keqe për gratë pelegrine që të mbanin stoli, rroba të zeza ose të kuqe dhe këpucë. [6]

Buhariu dhe Ahmedi kanë transmetuar se Profeti (a.s.) ka thënë: “Një grua pelegrine nuk duhet as ta mbulojë fytyrën e as të mbajë doreza”.[7]

Ky është argument se gruaja në gjendjen e ihramit nuk duhet ta mbulojë fytyrën me shami dhe duart me doreza. Megjithatë, dijetarët thonë se nuk ka asgjë të keqe, nëse ajo e mbulon fytyrën me diçka tjetër. Gjithashtu, ajo mund të përdorë një çadër ose një send tjetër të ngjashëm me të si perde ndërmjet saj dhe burrave. Por, nëse ajo ka frikën e tundimit të të tjerëve, ajo duhet ta mbulojë fytyrën.

Lidhur me këtë, Aishja (r.a.) ka thënë: “Njëherë ishim me Profetin (a.s.) në gjendjen e ihramit dhe pranë nesh kaluan disa burra hipur mbi deve. Ne e mbulonim fytyrën me xhybet tona kur ata kalonin pranë nesh dhe e zbulonim përsëri”.[8] Transmeton Ebu Daudi dhe Ibën Maxhe.

Atau, Maliku, El Theuri, Shafiu, Ahmedi dhe Is’haku mendojnë se për gratë është e lejueshme që ta mbulojnë fytyrën kur janë në gjendjen e ihramit.

Haxhiu që nuk gjen rrobat dhe këpucët e duhura për ihram

Ai që nuk ka rroba dhe këpucët e duhura për haxh, mund të veshë çfarëdo gjëje që ka mundësi.

Ibën Abasi transmeton se i Dërguari i Allahut ka mbajtur një hytbe në Arafat dhe ka thënë: “Një musliman (haxhiu) që nuk gjen asnjë rrobë të përshtatshme (ihram), mund të veshë pantallona dhe nëse nuk gjen këpucë të përshtatshme, ai mund të mbajë pantofla[9]."[10] Transmeton Ahmedi, Buhariu dhe Muslimi.

Në një transmetim të Ahmedit, Amër ibën Dinar ka thënë se Ebu El-Sheatha e vuri në dijeni se Ibën Abasi ka dëgjuar Profetin (a.s.) të thotë: “Ai që nuk gjen rroba (për ihram), por që ka pantallona, mund t’i veshë ato dhe ai që nuk gjen pantofla (të përshtatshme), por ka këpucë (të paqepura), ai mund t’i veshë ato”. Pastaj Ebu El-Sheatha pyeti: “Dhe a tha gjë për prerjen e tyre?” Ibën Abasi tha: “Jo”.[11]

Prandaj, Ahmedi mendon se një muhrim, i cili nuk gjen asnjë rrobë apo pantofla të përshtatshme, ai mund të veshë pantallonat dhe këpucët e tij, siç tregohet në hadithin e Ibën Abasit, pa iu kërkuar të dëmshpërblejë për këtë.[12]

Sipas shumicës së dijetarëve, lejimi për të veshur këpucët në rast të mungesës së pantoflave të përshtatshme është i kushtëzuar në prerjen e tyre deri në nyjen e këmbës, sepse kjo i bën këpucët të ngjashme me pantoflat. Këta dijetarë e nxjerrin këtë gjykim në bazë të hadithit të mësipërm të Ibën Umerit, në të cilin thuhet: “Nëse nuk gjen pantofla, por këpucë, ai (haxhiu) duhet t’i presë ato deri në nyjen e këmbës”.[13]

Hanefitë mendojnë se ai që nuk ka asnjë rrobë të përshtatshme për haxh, duhet të shqepë pantallonat përpara se t’i përdorë ato si rrobë. Por ai që i vesh ashtu siç janë (pa i shqepur) duhet të shpaguajë për këtë.

Megjithatë, Maliku dhe Shafiu mendojnë se një person i tillë mund t’i veshë pantallonat ashtu siç janë pa i shqepur dhe nuk shpaguan për këtë, siç tregohet në hadithin e Xhabir ibën Zejdit që ka transmetuar Ibën Abasi, sipas të cilit Profeti (a.s.) ka thënë: “Ai që nuk gjen ihram, mund të veshë pantallona; nëse ai nuk gjen pantofla, mund të veshë këpucë pasi t’i presë ato deri në nyjen e këmbës”.[14] Transmeton Nesaiu me një varg të besueshëm transmetuesish.

Një person i tillë duhet t’i heqë pantallonat dhe të veshë rrobën e përshtatshme të haxhit (izarin-rrobën e poshtme) në momentin që e gjen atë. Por, nëse një person nuk gjen një veshje të sipërme të përshtatshme për haxh, ai nuk duhet të veshë këmishë, sepse ndryshe nga pantallonat, mund të bëjë edhe pa të.

Lidhja martesore për vete ose të tjerët në rolin e kujdestarit apo të ngarkuarit për këtë veprim

Një lidhje e tillë martesore është e pavlefshme, e paqenë dhe e shfuqizuar. Muslimi dhe të tjerët transmetojnë nga Othman ibën Afani, i cili ka transmetuar se Profeti (a.s.) ka thënë: “Muhrimit nuk i lejohet të bëjë lidhje martesore, as të ndihmojë të tjerët të lidhen me martesë dhe as të fejohet”.[15]

Maliku, Shafiu, Ahmedi dhe Is’haku kanë gjithashtu të njëjtin mendim. Ata mendojnë se nuk është e lejushme për një muhrim të bëjë lidhje martesore dhe e konsiderojnë të pavlefshme çdo martesë të lidhur në këtë mënyrë.

Gjithashtu, Tirmidhiu e ka transmetuar këtë hadith, por pa fjalët “...dhe as të fejohet”. Ai e quan këtë hadith hasen-sahih dhe vëren se disa shokë të Profetit (a.s.) e kanë praktikuar këtë.

Disa nga transmetimet që thonë se Profeti (a.s.) është martuar me Mejmunen ndërsa ishte muhrim[16] janë të kundërta me hadithin e transmetuar nga Muslimi se ai u martua me të kur nuk ishte më në gjendjen e ihramit.[17]

Tirmidhiu ka thënë: “Nuk ka asnjë mospërputhje mendimesh në lidhje me martesën e Profetit (a.s.) me Mejmunen, sepse ai u martua me të rrugës për në Mekë”.

Disa kanë thënë se ai u martua me të përpara se të vishte ihramin. Por lajmi i martesës së tij u bë i njohur në kohën që ai ishte në gjendjen e ihramit. Më vonë, ai e konsumoi martesën e tij me të në Seref, rrugës për në Mekë, pasi ishte çliruar nga kufizimet e ihramit.

Megjithatë, hanefitë mendojnë se muhrimi mund të lidhë martesë, sepse në gjendjen e ihramit, martesa me një grua nuk hyn te gjërat e ndaluara, por vetëm konsumimi i martesës. Lidhja me martesë është e lejueshme, por marrëdhënia seksuale është e ndaluar.

Prerja e thonjve, rruajtja, prerja e flokëve nga koka apo çfarëdo pjese e trupit me çfarëdolloj mjeti

Lidhur me këtë, Allahu i Madhëruar thotë:

وَلاَ تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ

“ mos i rruani kokat tuaja derisa të arrijë kurbani vendin e caktuar” (El-Bekare, 196)

Ndër dijetarët pranohet se muhrimit i ndalohet të presë thonjtë pa patur një arsye të vlefshme. Megjithatë, nëse thyhet një thua, atëherë ai mund ta heqë atë pa marrë asnjë dënim.

Heqja e flokëve është e lejuar, nëse bëhen të bezdisshëm. Në një rast të tillë, haxhiu duhet të dëmshpërblejë, përveçse për largimin e flokëve nga sytë nëse ato e bezdisin.[18] Allahu i Plotfuqishëm thotë:

فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ

“...por kush është prej jush i sëmurë ose ka mundim koke (e rruhet para kohe) kompensim për të është: agjërim, sadaka ose kurban”. (El-Bekare, 196).

Hedhja e parfumit mbi trup apo rroba nga një burrë ose grua

Ibën Umeri transmeton se, njëherë, Umeri nuhati aromën e këndshme të parfumit që vinte nga Muavija, ndërsa ky i fundit ishte në gjendjen e ihramit. Umeri e urdhëroi: “Kthehu mbrapsht dhe lahu të heqësh parfumin. Unë kam dëgjuar Profetin (a.s.) të thotë: “Haxhiu duhet të jetë i pakrehur dhe i paparfumosur”.[19] Transmeton Bezari me një varg të besueshëm transmetuesish.

Profeti (a.s.) ka thënë: “Hiqe parfumin që ke hedhur duke e larë atë tre herë”.[20]

Trupi i një muhrimi të vdekur nuk duhet të parfumoset gjatë larjes dhe nuk duhet të përdoret asnjë parfum mbi qefinin e tij.[21]

Në lidhje me vdekjen e një muhrimi në gjendjen e ihramit, Profeti (a.s.) tha: “Mos ia mbuloni kokën dhe as mos e parfumosni trupin e tij, sepse në Ditën e Ringjalljes ai do të ngjallet me telbijen në buzë”.[22]

Megjithatë, nuk ka asgjë të keqe nëse ka mbetur pak parfum i përdorur nga muhrimi mbi trupin apo rrobat e tij para se të hyjë në gjendjen e ihramit.

Megjithatë, është e lejueshme marrja erë e gjërave që nuk janë të mbjella për aromën e tyre, si p.sh. mollët dhe ftonjtë. Këto pemë janë të ngjashme me të tjerat që nuk janë mbjellë për aromën e tyre dhe nuk janë nxjerrë prej tyre.

Sa për parfumin që mund të marrë haxhiu nga prekja e Qabes, nuk ka asgjë të keqe. Seid ibën Mensuri transmeton se Salih ibën Kejsan ka thënë: “Kam parë Enes ibën Malikun që ishte në gjendjen e ihramit, kur rrobat e tij u fërkuan me pak parfum nga Qabja, por ai nuk e lau atë”.

Atau ka thënë: “Një person i tillë nuk duhet ta lajë atë e as nuk ka nevojë të dëmshpërblejë për të”. Shkolla shafite mendon se, nëse dikush e bën me qëllim këtë (përdor parfum), ose parfumoset aksidentalisht (pa dashje) dhe ka mundësi ta lajë por nuk e bën këtë, ai bën një gabim për të cilin duhet të paguajë”.

Veshja e rrobave të ngjyera me lëndë të aromatizuara

Dijetarët bien dakord se është e ndaluar veshja e rrobave të haxhit që janë ngjyer me lëndë aromatike, vetëm nëse lahet dhe era e saj largohet.

Nafiu transmeton nga Ibën Umeri se Pejgamberi (a.s.) ka thënë: “Mos vishni (kur jeni në gjendjen e ihramit) rroba të ngjyera me vars apo shafran pa i larë ato”.[23] Kjo është transmetuar nga Ibën Abdul Berr dhe Tahavi.

Veshja e rrobave të aromatizuara është e papëlqyeshme për ata që kanë pozicione drejtuese (udhëheqëse) në jetë, sepse masat e gjera mund t’i imitojnë ata dhe të veshin rroba të tilla, të cilat nuk janë të lejuara.

Maliku transmeton nga Nafiu se ai ka dëgjuar Eslemin, robin e çliruar të Umer ibën Hatabit, t’i thotë Abdullah ibën Umerit: “Omer ibën Hatabi pa Talha ibën Ubejdullahun që mbante veshur një rrobë të ngjyer kur ishte në gjendjen e ihramit dhe i tha atij: “O Talha! Çfarë është kjo rrobë!” Talha iu përgjigj: “O prijës i besimtarëve! Kjo është ngjyer me një ngjyrues paksa të kuq (që nuk ka asnjë aromë)”. Umeri tha: “O njerëz! Ju jeni shembull për të tjerët. Nëse një njeri i thjeshtë do të shihte me këtë rrobë veshur, ai do të thoshte se ka parë Talha ibën Ubejdullahun të veshur me një rrobë të ngjyrosur kur ishte në gjendjen e ihramit. O njerëz! Mos vishni asnjë prej këtyre rrobave të ngjyrosura!”[24]

Megjithatë, nuk ka asgjë të keqe në përdorimin e ndonjë erëze në gatim apo pije kur eleminohet shija, ngjyra dhe aroma e saj. Nëse një muhrim konsumon prej tij (gatimit të aromatizuar), atij nuk i duhet të bëjë ndonjë dëmshpërblim. Shkolla shafite është e mendimit se ngrënia dhe pirja e një ushqimi apo pijeje të tillë e bën të domosdoshëm dëmshpërblimin, nëse aroma vazhdon të jetë e pranishme.

Hanefitë janë të mendimit se nuk ka asnjë dënim për atë person, pasi ai nuk e konsumoi atë ushqim për efekt të aromës.

Marrja me gjah

Muhrimit i lejohet të peshkojë, të hajë kafshë deti ose të tregojë vendin e një gjahu të tillë. Megjithatë, është e ndaluar për një muhrim të gjuajë kafshë toke duke i vrarë apo i therur ato. Është gjithashtu e ndaluar për një muhrim që të drejtojë vëmendjen e tij ndaj kafshës nëse ajo është e dukshme apo të tregojë vendin e saj ku ajo rri fshehur, apo ta trembë atë. Po ashtu, është e ndaluar për të që të prishë vezët e shpendëve që jetojnë në tokë. Blerja, shitja ose mjelja e këtyre kafshëve është gjithashtu e ndaluar në kohën e gjendjes së ihramit. Në Kuran thuhet:

أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

“Gjahu dhe ushqimi në det u është lejuar, si përjetim për ju dhe për udhëtarët, kurse gjahu tokësor u është ndaluar sa të jeni në ihram. Frikësohuni Allahut, se te Ai do të tuboheni!”. (El-Maide, 96)

Ngrënia e mishit të gjahut

Muhrimit i ndalohet të hajë prej ndonjë gjahu tokësor të përgatitur për të, sipas këshillës së tij apo me ndihmën e tij. Ebu Katade transmeton se i Dërguari i Allahut shkoi për haxh dhe disa sahabë shkuan bashkë me të. Profeti (a.s.) ndau një grup, përfshirë dhe Ebu Kataden dhe u tha: “Shkoni përgjatë bregut të detit derisa të takohemi përsëri!”. Ata të gjithë, përveç Ebu Katadas, ishin në gjendjen e ihramit. Rrugës ata panë një tufë me zebra. Ebu Katada i sulmoi dhe vrau një zebër femër. Ata hëngrën të gjithë nga mishi i saj, por më pas thanë: “A është e lejueshme për ne të hamë nga kjo kafshë e tokës ndërsa jemi në gjendjen e ihramit?” Pastaj ata e çuan pjesën e mbetur të mishit te Profeti (a.s.) dhe i treguan atij të tërë ngjarjen. Profeti (a.s.) u tha: “A i kërkoi ndonjëri prej jush Ebu Katades të sulmonte tufën apo t’ia tërhiqte atij vëmendjen drejt saj?” Ata thanë: “Jo!” Ai tha: “Atëherë ju mund ta hani atë mish që ka mbetur”.[25] Transmeton Buhariu dhe Muslimi.

Muhrimi mund të hajë mishin e një gjahu, që nuk është vrarë prej tij as nuk është vrarë për të e as nuk i ka tërhequr vëmedjen dikujt tjetër për të dhe në gjuetinë e të cilit ai nuk i ka ndihmuar të tjerët.

El Mutalibi transmeton nga Xhabiri se i Dërguari i Allahut, Muhamedi (a.s.) ka thënë: “Ngrënia e gjahut të tokës është e lejuar për ju kur jeni në gjendjen e ihramit, me kusht që ju vetë të mos e vrisni atë apo të jetë vrarë për ju (nga dikush tjetër)”.[26] Kjo është transmetuar nga Ahmedi dhe Tirmidhiu. Ky i fundit ka thënë: “Hadithi i Xhabirit është shpjegues, por nuk dimë që El-Mutalibi ta ketë dëgjuar atë prej Xhabirit”.

Disa nga dijetarët e ndjekin këtë parim dhe e quajnë ngrënien e gjahut tokësor të lejueshëm për muhrimin, nëse ky nuk e gjuan atë dhe gjahu nuk është gjuajtur për hir të tij. Ahmedi, Is’haku, Maliku dhe shumica e dijetarëve kanë një pikëpamje të ngjashme. Shafiu ka thënë: “Ky është hadithi më i mirë dhe më i saktë i transmetuar mbi këtë çështje”.

Ngrënia e gjahut tokësor të gjuajtur nga një muhrim ose për një muhrim është e palejueshme për të, është bërë apo jo kjo gjë me lejen e tij. Por, nëse dikush tjetër, që nuk është në gjendjen e ihramit, e ka gjuajtur atë për veten e tij dhe ia ka ofruar apo shitur një pjesë të tij një muhrimi, këtij të fundit i lejohet të hajë prej atij gjahu.

Abdurrahman ibën Othman Et-Tejemi transmeton: “Ne shkuam për haxh me Talha ibën Ubejdullahun. Në kohën që ishim në gjendjen e ihramit, Talhas i dhanë ca mish zogu. Kur ai ishte në gjumë, disa prej nesh hëngrën nga ky mish, ndërsa të tjerët u përmbajtën. Kur Talha u zgjua dhe i thanë për këtë, ai shprehu miratimin për ata që e kishin ngrënë dhe tha: “Ne e kemi ngrënë këtë lloj mishi kur ishim me të Dërguarin e Allahut”.[27] Transmeton Muslimi dhe Ahmedi.

Hadithe të tjera e ndalojnë muhrimin të hajë nga mishi i gjahut tokësor, si psh. hadithi i transmetuar nga Es-Sa’b ibën Xhethamen El-Lajthin, i cili ka treguar: “Kur Profeti (a.s.) ishte në zonën e quajtur El-Abva ose Vedan, dikush i dhuroi mishin e një zebre dhe ai nuk e pranoi, por kur pa shenja shqetësimi në fytyrën e dhuruesit, Profeti (a.s.) i tha: “Ne nuk e pranuam dhuratën (tënde) vetëm sepse jemi në gjendjen e ihramit.”[28]

Duke marrë parasysh arsyen që qëndron pas mospranimit të mishit - që është gjuajtur për hir të atyre që ishin në gjendjen e ihramit – këto hadithe mund të përputhen. Njerëzit që nuk ishin në gjendjen e ihramit patën për qëllim të gjuanin për ata që ishin në gjendjen e ihramit.

Ibën Abdul Berri ka thënë: “Argumenti i atyre që kanë këtë pikëpamje është se mbështetet nga hadithe të besueshme mbi këtë temë. Kur merret në këtë kuptim, ne nuk gjejmë asnjë kundërshti apo mospajtim në këto hadithe”.

I gjithë Suneti duhet të interpretohet në këtë mënyrë. Hadithet nuk kundërshtojnë njëra-tjetrën kur përdoren në rrethanat e duhura. Ibën El Kajimi e parapëlqen këtë mendim dhe thotë: “Të gjitha traditat e sahabëve e miratojnë këtë zgjidhje.”

Dënimi për atë që shkel ndonjë ndalesë të ihramit

Një muhrim, i cili shtrëngohet për një arsye të vlefshme të shkelë ndonjë prej kufizimeve të ihramit, si rruajta e kokës, veshja e rrobave të qepura për shkak të të ftohtit apo të nxehtit ose për tjetër arsye, me përjashtim kryerjen e marrëdhënieve seksuale me bashkëshorten[29], ai mundet të veprojë kështu, por do t’i duhet të therë një dele ose të ushqejë gjashtë nevojtarë[30] ose të agjërojë tri ditë për ta shlyer. Haxhiu është i lirë të zgjedh mes këtyre alternativave.

Shkelja e kufizimeve të ihramit, përveç marrëdhënieve seksuale, nuk e bën të pavlefshëm haxhin apo umrën. Ndërsa marrëdhëniet seksuale e bëjnë të pavlefshëm haxhin ose umren.

Abdurrahman ibën Ebu Lejla transmeton nga Kab ibën Uxhre se Profeti (a.s.) kaloi pranë tij kur ishin në Hudejbije dhe i tha: “A po të bezdisin morrat që ke në kokë?” Ai i tha: “Po”. Atëherë Profeti (a.s) i tha: “Rruaje kokën dhe ther një dele; ose agjëro tri ditë; ose jepu hurma në masën e tri sa’a gjashtë nevojtarëve”.[31] Transmeton Buhariu, Muslimi dhe Ebu Daudi.

Në një tjetër transmetim, i njëjti transmetues thotë: “Kur isha me të Dërguarin e Allahut gjatë Hudejbijes, m’u mbush koka me morra, të cilët më bezdisnin. U bëra aq keq sa kisha frikë se mos humbja shikimin. Pastaj, Allahu i Plotfuqishëm shpalli vargun kuranor:

فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ

“Po kush prej jush është i sëmurë ose ka mundim koke (e rruhet para kohe) kompensimi është: agjërim, sadaka ose kurban”. (El-Bekare, 196). Lidhur me këtë, i Dërguari i Allahut më thirri dhe më tha: “Rruaje kokën ose agjëro tri ditë ose ushqe gjashtë nevojtarë me një fark [32] hurma të thata ose ther një dele”. Kështu, unë e rruajta kokën dhe thera një dele”.

Në lidhje me dënimin, Shafiu nuk bën dallim ndërmjet muhrimit, i cili është i shtrënguar të shkelë ihramin për shkak të ndonjë nevoje pa hile dhe atij që e bën pa ndonjë shkak të vërtetë. Në secilin rast duhet të shpaguhet në mënyrë që të dëmshpërblehet shkelja. Ebu Hanife mendon se një person, i cili shkel kufizimet e ihramit pa një shkak të vërtetë duhet të bëjë kurban një dele për të kompensuar këtë gjë. Ai që nuk mund t’a përballojë këtë, nuk duhet të bëjë ndonjë dëmshpërblim nga ato që përmenden më lart.

Prerja e vetëm një pjese flokësh

Atau thotë se, nëse një person që është në gjendjen e ihramit shkul tri fije floku ose më shumë, ai duhet të therë një dele si kompensim për këtë. Kjo është transmetuar nga Seid ibën Mensuri. Gjithashtu, Shafiu transmeton nga Atau se, nëse një muhrim shkul një fije floku, ai duhet t’u japë nevojtarëve një madd[33] dhe për dy të tilla dy maddë, por nëse shkul më shumë fije floku, ai duhet të bëjë kurban një dele.

Fërkimi i trupit me vaj gjatë gjendjes së ihramit

Në El Musava thuhet se, sipas mendimit të Ebu Hanifes, nëse një muhrim lyen ndonjë pjesë të trupit me vaj të pastër ose uthull, ai duhet të therë një dele si shpagim.

Shkolla shafite është e pikëpamjes se, nëse muhrimi përdor vaj të paaromatizuar në kokë dhe mjekër, atëherë ai duhet të therë një dele, por nuk ka dënim për të nëse e përdor në ndonjë pjesë tjetër të trupit.

Veshja e rrobave të qepura apo përdorimi i parfumit gabimisht apo nga padituria

Muhrimi që vesh rroba të qepura apo përdor parfum gabimisht ose harron apo nuk ka njohuri për moslejueshmërinë e tyre nuk duhet të shlyejë asnjë dëmshpërblim.

Ja’la ibën Umeje transmeton se një burrë shkoi te Profeti (a.s.) kur ai ishte në Al-Xhi’rana. Burri kishte veshur një pelerinë dhe kokën edhe mjekrën i kishte lyer dhe parfumosur. Ai tha: “O i Dërguar i Allahut! Unë deklarova qëllimin tim për të kryer umren, por kam bërë këtë që sheh!” Profeti (a.s.) i tha: “Laje kokën dhe mjekrën, hiqe pelerinën dhe bëj në umre atë që duhet të bësh në haxh”.[34] Transmeton “Grupi”, me përjashtim të Ibën Maxhes.

Buhariu transmeton se Atau ka thënë: “Nëse një muhrim përdor parfum ose vesh rroba të qepura nga harresa apo padija, ai nuk merr asnjë dënim e as nuk i kërkohet të bëjë ndonjë dëmshpërblim”.[35]

Megjithatë, kjo është ndryshe nga rasti i vrasjes së një gjahu - pa e ditur apo nga harresa - për të cilën një muhrim duhet të therë një dele për kompensim, sepse kjo është e ngjashme me një garanci monetare. Në çështje të lidhura me sigurimin e pronës, dija dhe padija, harresa dhe qëllimi janë të gjitha njëlloj, siç është në rastet e garancive që i përkasin pronës.

Marrëdhëniet seksuale e bëjnë haxhi të pavlefshëm

Aliu, Umeri dhe Ebu Hurejra dhanë një vendim në lidhje me një burrë, i cili pati marrëdhënie seksuale me gruan e tij kur ishte në gjendjen e ihramit. Në këtë vendim, ata thanë: “Ata të dy duhet të përfundojnë haxhin, por gjithashtu duhet të bëjnë një haxh tjetër vitin në vazhdim dhe të therin (të bëjnë kurban) një kafshë”[36].[37]

Ebu Abas Et-Tabari ka thënë: “Nëse një muhrim ka bërë marrëdhënie seksuale me të shoqen përpara përfundimit të kufizimeve të ihramit, në kohën pas periudhës së parë të lirimit nga kufizimet dhe pavarësisht nëse ka qenë përpara apo pas Arafatit, kjo do t’ia bëjë të pavlefshëm haxhin e tij. Megjithatë, një person i tillë duhet të vazhdojë të kryejë pjesën e mbetur të riteve të haxhit. Ai duhet të therë një deve dhe ta përsërisë haxhin vitin tjetër”.

Nëse gruaja ka qenë në gjendjen e ihramit dhe e ka pranuar veprimin e të shoqit, ajo duhet të vazhdojë kryerjen e haxhit, por, gjithashtu, duhet ta përsërisë atë vitin tjetër dhe përveç kësaj, sipas dijetarëve, duhet të bëjë edhe një kurban.

Sipas Ataut, disa dijetarë mendojnë se burri dhe gruaja duhet të bëjnë vetëm një kurban. Në “Sherh El-Sunneh”, El-Bagavi thotë se kjo është më e njohura nga të dyja thëniet e Shafiut se një burri i kërkohet të shpaguajë për kryerjen e marrëdhieve seksuale ngjashëm me rastin kur dikush bën marrëdhënie me gruan në një ditë të Ramazanit. Një çift i tillë duhet të rrijë i ndarë[38] kur të shkojnë për të kryer haxhin tjetër (për të kompensuar të parin) që të mos përsërisin atë që bënë herën e parë.

Nëse një burrë i tillë nuk është në gjendje të therë një deve, atëherë ai duhet të therë një lopë. Nëse nuk mundet as për këtë, atëherë ai duhet të therë shtatë dele. Dhe nëse dhe për këtë nuk është në gjendje ta bëjë, atëherë ai mund të llogarisë vlerën e një deveje dhe t’u shpërndajë ushqim në atë sasi njerëzve të varfër dhe atyre në nevojë, në mënyrë që çdo personi t’i jepet një sasi e barabartë me një mudd. Nëse nuk është në gjendje të veprojë kështu, atëherë ai duhet të agjërojë një ditë për çdo mudd.

Hanefitë kanë thënë: “Nëse një muhrim ka bërë marrëdhënie seksuale me të shoqen përpara Ditës së Arafatit, atëherë haxhi i tij do të jetë i shfuqizuar dhe i paqenë dhe atij do t’i duhet të bëjë kurban një dele ose një të shtatën e një deveje femër. Por nëse e ka bërë pas Ditës së Arafatit, haxhi i tij nuk do të bëhet i pavlefshëm, por atij do t’i duhet të therë një deve”.

Në rast se një veprim i tillë është kryer nga një pelegrin karijn- që ndërthur haxhin me umrën – ai duhet ta zëvendësojë haxhin e tij me një tjetër haxh kiran dhe të bëjë një kurban për haxhin kiran dhe të vazhdojë haxhin tjetër pikërisht si haxhiu që kryen vetëm haxhin (El-mufrid).

Marrëdhënia seksuale, nëse ndodh pas ndërprerjes së parë të ihramit (pas goditjes me gurë dhe rruajtjes së kokës në Mina), nuk e bën haxhin të pavlefshëm dhe as nuk kërkon që ai të përsëritet më vonë. Ky është mendimi i shumicës së dijetarëve. Por, të tjerët mendojnë se është i detyrueshëm zëvendësimi i haxhit dhe therja e një kurbani. Ky është mendimi i Ibën Umerit, El-Hasanit dhe Ibrahimit.

Gjithashtu, ka një mospërputhje mendimesh në lidhje me kafshën që duhet të bëhet kurban: një dele apo një deve. Ibën Abasi, Ikrima dhe Atau janë të mendimit se duhet të jetë një deve. Ky është gjithashtu një nga mendimet e Shafiut. Sipas një mendimi të mëvonshëm të Shafiut, duhet të bëhet kurban një dele. Maliku pajtohet me këtë mendim.

Sipas shkollës shafite, muhrim që ejakulon në gjumë duke menduar apo parë në ëndërr një grua, nuk merr asnjë dënim. Megjithatë, këta dijetarë mendojnë se, nëse dikush puth apo prek të shoqen me dëshirë seksuale, ai duhet të bëjë kurban një dele, pavarësisht nëse eksitohet apo jo. Ibën Abasi mendon se një person i tillë dënohet dhe ai duhet të bëjë kurban një dele.

Muxhahidi ka thënë: “Një burrë shkoi te Ibën Abasi dhe i tha: “Kur isha në gjendjen e ihramit filan grua erdhi te unë e zbukuruar e tëra. Unë nuk munda të përmbahesha dhe u laga (ejakuloi spermë). (çfarë duhet të bëj?) Ibën Abasi qeshi sa u shtri në tokë dhe tha: “Ti je shumë epshor. Nuk ka asgjë të keqe. Por ti duhet të therësh një dele. Haxhi yt është i plotë”. Transmeton Seid ibën Mensuri.

Vrasja e kafshëve të egra duke qenë në gjendjen e ihramit

Allahu i Madhëruar thotë:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنْ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ

“O ju që besuat! Mos e mbytni gjahun, duke qenë në ihram. E kush e mbyt atë me qëllim, atëherë dënimi është therja e një kafshe shtëpiake të ngjashme me atë (të egrën) që e ka mbytur. Për këtë çështje vendosin dy njerëz të drejtë nga mesi juaj, duke bërë ata kurban për Qabe ose (dënimi është) duke ushqyer të varfër apo duke agjëruar për ta shijuar të keqen e punës së tij. Allahu ka falur të kaluarën. E kush bën përsëri (gabimin), Allahu e dënon ashpër. Allahu mbizotëron (çështjet), hakmerret (me dënim)”. (El-Maide, 95)

Ibën Kethiri ka thënë: “Shumica mendojnë se përsa i përket dënimit, nuk ka dallim ndërmjet atij që vret me paramendim një kafshë të egër dhe atij që e bën pa dashje”.

Ndërsa Ez-Zuhri ka thënë: “Kurani ka caktuar dënim vetëm për vrasësin më qëllim të kafshës së egër, ndërsa suneti përfshin dhe ata që vrasin në harresë”.

Me fjalë të tjera, Kurani cakton një dënim për vrasësin me dashje për mëkatin e tij, siç e tregojnë fjalët e Allahut: “…për ta shijuar të keqen e punës së tij”.

Suneti i Profetit (a.s.) dhe gjykimet e sahabëve të tij tregojnë se ai që vret një kafshë të egër gabimisht, duhet të ketë njëfarë ndëshkimi. Vrasja e një kafshe të egër është një vepër dëmtuese dhe si rrjedhim, me dashje apo pa dashje, bën pak dallim, edhe pse vrasësi me paramendim është fajtor se ka bërë mëkat, kurse ai që vret gabimisht nuk ka kryer ndonjë faj.

Në “El-Mustava” thuhet: “Sipas mendimit të Ebu Hanifes, vargu: “E kush e mbyt atë me qëllim, atëherë dënimi është therja e një kafshe shtëpiake të ngjashme me atë (të egrën) që e ka mbytur”, do të thotë se ai që vret një kafshë të egër, duhet ta kompensojë duke therur diçka të ngjashme ose të barazvlefshme në çmim, gjë që duhet të vendoset nga dy njerëz të drejtë. Ajo mund të jetë kafshë shtëpiake që është sjellë në Qabe për ta bërë kurban. Përndryshe ai duhet të ushqejë nevojtarët”.

Sipas mendimit të Shafiut, do të thotë se: “Kushdo që vret një kafshë të egër kur ka veshjen e haxhit, duhet të zhdëmtojë për veprimin e tij duke bërë një kurban të ngjashëm në pamje dhe formë dhe dy njerëz të drejtë duhet të sigurohen se ajo është e barazvlefshme në vlerë me kafshën e egër të vrarë. Ai duhet ose të dëmshpërblejë ose të agjërojë për një numër të barazvlefshëm ditësh”.

Disa shembuj të mëparshëm nga Umeri dhe brezat pasues

Abdul Malik ibën Kureir transmeton nga Muhamed ibën Sirini se një burrë shkoi te Umer ibën El-Hatabi dhe i tha: “Unë me një shokun tim ndoqëm një kafshë të egër, ndërkohë që kishim veshur rrobën e haxhit. Vramë një drenushë. Cili është dënimi ynë?” Umeri i thirri një burri pranë tij: “Eja! Unë dhe ti duhet të gjykojmë së bashku”. Pastaj ai dha vendimin e tij dhe i tha burrit të bënte kurban një dhi për ta kompensuar”. Burri u largua duke thënë: “Ky është prijësi i besimtarëve, i cili s’mund të japë një gjykim në lidhje me vrasjen e një drenushe?!” Umeri e dëgjoi vërejtjen e burrit, e thirri të kthehej dhe e pyeti: “A e ke lexuar Suren El-Maide?” Burri tha: “Jo!” Umeri e pyeti më tej: “A e njeh këtë burrë që mori pjesë në gjykim me mua?” Burri i tha “Jo!” Umeri tha: “Sikur të më kishe thënë se e kishe lexuar Suren El Maide, do të kisha rrahur”. Pastaj, ai shtoi: “Allahu i Madhëruar, thotë në Librin e Tij: “E kush e mbyt atë me qëllim, atëherë dënimi është therja e një kafshe shtëpiake të ngjashme me atë (të egrën) që e ka mbytur. Për këtë çështje vendosin dy njerëz të drejtë nga mesi juaj”. Ky burrë që gjykoi bashkë me mua është Abdurrahman ibën Aufi”.[39]

Brezat e hershëm të dijetarëve muslimanë jepnin vendime që një deve të therej për një struc, një lopë për një zebër, dre ose drenushë dhe në mënyrë të ngjashme një dele për një ketër apo një pëllumb, turtull, thëllëzë mali dhe disa zogj të tjerë. Një dash do të therej për një hienë, një dhi për një drenushë, një dhi mbi katërmuajshe për një lepur, një kec për një dhelpër, dhe një dhi katërmuajshe duhet të therej pët vrasjen e një jerboje (brejtës i shkretëtirës i ngjashëm me miun).

Kur dikush nuk është në gjendje të shlyejë dëmin

Seid ibën Mensuri transmeton se Ibën Abasi ka komentuar fjalët e Allahut: “…dënimi është therja i një kafshe shtëpiake…” dhe ka thënë: “Nëse një muhrim vret një kafshë, duhet të bëhet një vlerësim dhe pastaj ai duhet të bëjë një kompensim. Nëse ai ka një kafshë të një vlere të barazvlefshme me atë të kafshës së egër, ai duhet ta therë atë dhe mishin e saj ta japë për bamirësi, por nëse nuk ka një kafshë të kësaj vlere, ai duhet të llogarisë vlerën e kafshës së egër dhe të shpërndajë ushqim në atë sasi. Në rast se nuk ka para për këtë, atëherë duhet të agjërojë një ditë për çdo gjysëm sa’a ushqim. Nëse një muhrim vret një kafshë të egër, ai duhet të therë një kafshë të ngjashme sipas gjykimit të dy burrave të drejtë. Nëse vret një drenushë ose kafshë të ngjashme me të, duhet të therë një dele në Mekë. Nëse nuk mund të blejë një dele, atëherë duhet të ushqejë gjashtë të varfër, dhe nëse nuk mund ta përballojë këtë, atëherë duhet të agjërojë tri ditë. Nëse vritet një dre i rritur ose një kafshë e ngjashme me të, duhet të theret një lopë, ndryshe duhet të ushqehen njëzet nevojtarë ose të agjërohet për njëzet ditë. Nëse një struc, zebër ose një kafshë e ngjashme me to vritet, personi duhet të bëjë kurban një deve e nëse nuk ka mundësi duhet të ushqejë 30 të varfër e nëse nuk ka mundësi, atëherë duhet të agjërojë tridhjetë ditë”. Kjo është transmetuar nga Ibën Ebi Hatimi dhe Ibën Xheriri. Gjithashtu, ata i shtuan këtyre fjalëve: “Ushqimi i dhënë nevojtarëve duhet të jetë i mfaftueshëm për të shuar urinë e tyre”.[40]

Si të ushqesh të varfërit dhe të agjërosh?

Maliku ka thënë: “Gjëja më e mirë që kam dëgjuar në lidhje me këtë çështje është se duhet të llogaritet çmimi i kafshës së egër ose ushqimi që duhet të blihet me atë shumë. Pastaj, vrasësi duhet t’i japë çdo nevojtari një mud ushqim ose përndryshe duhet të agjërojë një numër të njëjtë ditësh, një ditë për çdo mud (ushqimi). Ai duhet të llogarisë numrin e nevojtarëve që duhet të ushqejë. Ai duhet të agjërojë dhjetë ditë, nëse me atë vlerë mund të ushqeheshin dhjetë të varfër, të agjërojë njëzet ditë nëse me atë sasi do të mund të ushqeheshin njëzet njerëz e kështu me radhë, sado që të jetë numri, madje gjashtëdhjetë e lart”.

Pjesëmarrja e shumë vetave në vrasjen e një kafshe gjahu

Nëse një grup njerëzish që merr pjesë në vrasjen e një kafshe të egër me qëllim, ata duhet të paguajnë vetëm një dëmshpërblim, sepse Allahu thotë: “…dënimi është therja e një kafshe shtëpiake…”

Ibën Umeri u pyet për një grup njerëzish, që kishin vrarë së bashku një hienë në kohën kur ishin në gjendjen e ihramit dhe ai u tha: “Therni një dash!”. Ata e pyetën: “Duhet të therim një dash për secilin person të grupit?” Ai tha: “Jo! Therni vetëm një dash në emër të të gjithëve!”[41]

Vrasja e një kafshe të egër dhe prerja e pemëve brenda rrethinave të shenjta

Është e ndaluar si për muhrimin dhe për atë që nuk është muhrim të vrasë kafshë të egra në Rrethinat e Shenjta të Haramit ose t’i frikësojë apo të presë aty pemët që nuk janë të mbjella nga njerëzit, bimët e njoma, përfshirë gjembaçët, me përjashtim të bimëve të quajtura idh’hir dhe sana, të cilat mund të priten, këputen apo të shkulen.

Ibën Abasi transmeton se në ditën e çlirimit të Mekës, Profeti (a.s.) tha: “Me të vërtetë, ky është një Qytet i Shenjtë, gjembat dhe bimët e tij nuk duhet të shkulen, kafshët e egra të tij nuk duhet të frikësohen dhe askush nuk lejohet të marrë sendet e humbura, vetëm nëse e njeh zotëruesin (më qëllim që t’ia kthejë atij)”. Abasi ka thënë: “Përveç (bimës) idh’hir”, ngase ajo i nevojitet farkëtarit dhe shtëpive tona”. Profeti (a.s.) e përjashtoi këtë bimë, duke thënë: “Përveç idh’hir.”[42] Transmeton Buhariu.

Sheukani ka cituar Kurtubiun dhe ka thënë: “Juristët mendojnë se pemët që ndalohet të priten janë pemët e egra ose bimët që nuk janë mbjellë apo rritur nga njerëzit. Përsa u përket pemëve të kultivuara nga njerëzit, dijetarët kanë mendime të ndryshme. Shumica e tyre mendojnë se është e lejueshme që të priten pemët e rritura nga njerëzit”.

Shafiu ka thënë: “Prerja e çfarëdo peme ose bime është e dënueshme”. Po ashtu, Ibën Kudame ka të njëjtën pikëpamje.Gjithashtu, ka mendime të ndryshme mbi ndëshkimin për prerjen e llojit të parë të pemëve. Maliku mendon se nuk ka dënim për të, ndonëse ai që e bën këtë ka kryer një mëkat. Atau shpreh mendimin e tij dhe thotë: “Një person i tillë duhet të kërkojë falje nga Allahu”.

Ebu Hanife është i mendimit se një person i tillë duhet të aplikojë shlyerjen, duke bërë kurban një kafshë të barazvlefshme në vlerë me dëmin e shkaktuar.

Përkitazi me këtë, Shafiu ka thënë: “Për prerjen e një peme të madhe, duhet që për shlyerje të bëhet kurban një lopë dhe për një pemë më të vogël një dele”.

Megjithatë, dijetarët bëjnë një përjashtim për përdorimin e degëve të thyera, pemëve apo gjetheve të rëna. Përdorimi i tyre është i lejueshëm. Ibën Kudame thotë: “Ka mendime të njëjta mbi lejueshmërinë e përdorimit të barërave, luleve, barit dhe bimëve të njoma të rritura nga njerëzit brenda rrethinave të shenjta të Haramit”.

Autori i “El Raudah El Nadije” thotë: “Banorët e Haramit, që nuk janë në gjendjen e ihramit bëjnë mëkat, por nuk dënohen për vrasjen e një kafshe të egër ose prerjen e një peme brenda rrethinave të shenjta. Sa për ata që janë në gjendjen e ihramit, ata duhet të paguajnë dënimin e caktuar nga Allahu për vrasjen e një kafshe të egër. Por, për prerjen e një peme në Mekë ata nuk marrin dënim, sepse në këtë drejtim nuk ka prova të forta sa duhet.

Hadithi që thotë: “Nëse dikush pret një pemë të madhe, që në rrënjë, ai duhet të therë një lopë si dënim”[43], nuk është i saktë. Ato që janë treguar nga dijetarët e hershëm dhe opinionet e tyre mbi këtë çështje nuk mund të merren më vete si vendimtare”.

Autori vazhdon: “Shkurt, nuk ka lidhje ndërmjet ndalimit të vrasjes së kafshëve të egra e prerjes së pemëve dhe detyrimit të shpagimit ose dhënies së një sasie të barazvlefshme në vlerë si dëmshpërblim. Megjithatë, ndalimi është i qartë nga çfarë nuk është e lejuar. Dënimi ose vlera e barazvlefshme mund të zbatohen vetëm nëse ka argumente të qarta për ta vërtetuar atë. Por, prova e vetme që ne kemi mbi këtë çështje është në fjalët e Allahut: “لاَتَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ” “... mos e mbytni gjahun, duke qenë në ihram…” Në këtë varg, dënimi juaj është përmendur dhe asgjë tjetër nuk është e rëndësishme apo e detyrueshme.

Rrethinat e shenjta të Mekës (Harami i Mekës)

Rrethinat e shenjta përfshijnë zonën përreth Mekës, të shënuar me gurë një metër të lartë, në të gjitha rrugët që të çojnë apo të nxjerrin nga Meka.

Në anën veriore, Harami i Mekës shtrihet deri në Tenim, gjashtë kilometra nga Xhamia e Shenjtë dhe nga ana jugore për në Edah, dymbëdhjetë kilometra nga Meka. Nga ana lindore, gjashtëmbëdhjetë kilometra larg, shtrihet El-Xhi’rana, ndërsa në kufirin verilindor shtrihet lugina Nahleh, e cila është katërmbëdhjetë kilometra nga Meka. Në kufirin perëndimor shtrihet Shumejsi,[44] pesëmbëdhjetë kilometra larg Mekës.

Muhibudin Et-Tabari transmeton nga Zuhri e ky nga Ubejdullah ibën Abdullah ibën Utba se Profeti Ibrahim (alejhi selam) vendosi shenjues për Rrethinat e Shenjta siç iu treguan nga Xhebraili (alejhi selam). Këta shenjues nuk u prekën deri në kohën e Kusait, i cili i ripërtëriti.

Më pas, Profeti (a.s.) në vitin e çlirimit të Mekës, dërgoi Temim ibën Usejd El-Huzain t’i përtërinte. Më vonë, Umeri caktoi katër burra nga Kurejshët: Muhrama ibën Neufel, Seid ibën Jerbu’a, Huejteb ibën Abdul Uzza dhe Ez’har ibën Abdu-Auf për të përtërirë këta shenjues. Në vijim, së pari Muavija dhe më pas Abdul-Maliku i rirregulluan ato.

Rrethinat e shenjta të Medinës (Harami i Medinës)

Ashtu si në rastin e Haramit të Mekës, vrasja e kafshëve të egra dhe prerja e pemëve është e ndaluar dhe në rrethinat e sëëhenjta të Medinës. Xhabir ibën Abdullah transmeton se i Dërguari i Allahut (paqja qoftë mbi të) ka thënë: “Ibrahimi (alejhi selam) e bëri Mekën Haram (të shenjtë) dhe unë e shpall Medinën dhe çfarë shtrihet ndërmjet dy brezave malorë me gurë të zinj është Haram. As edhe një kafshë (brenda kësaj zone) nuk duhet të vritet e as edhe një edah[45] nuk duhet të pritet”.[46] Transmeton Muslimi.

Aliu (r.a.) transmeton në lidhje me Medinën, se Profeti (alejhi selam) ka thënë: “Bimët e saj nuk duhet të shkulen, kafshët e egra aty nuk duhet të frikësohen, sendet e humbura nuk duhet të merren veçse prej dikujt që bën një lajmërim për të gjetur pronarin e as nuk duhet të mbahen me vete armë për të luftuar aty. Pemët e saj nuk duhet të priten, përveçse kur (është e nevojshme të) ushqehen devetë”.[47] Transmeton Ahmedi dhe Ebu Daudi.

Buhariu dhe Muslimi transmetojnë se Profeti (a.s.) ka thënë: “Medina është Haram (e shenjtë) dhe Rrethinat e saj të Shenjta shtrihen që nga Iri[48] deri në Theur”.[49]

Një tjetër hadith i pranuar është transmetuar nga Ebu Hurejra, i cili tregon se Profeti (a.s.) e shpalli të shenjtë zonën midis dy brezave kodrinorë me gurë të zinj të Medinës dhe pastaj i zgjeroi deri në një rreze prej dymbëdhjetë milje rreth saj.[50]

Profeti (a.s.) i lejoi banorët e Medinës t’i prisnin pemët për të bërë plugje, qerre, vegla dhe pajisje të tjera të nevojshme. Gjithashtu, ai i lejoi ata të korrnin barin për të ushqyer kafshët.

Ahmedi