Kafshët për kurban

Këto kafshë sillen në Xhaminë e Shenjtë për të kërkuar afërsinë dhe kënaqësinë e Allahut, i Cili thotë në Kuran:

وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

“Devetë (therjen e tyre për kurban) ua kemi bërë prej dispozitave të Allahut e ju prej tyre keni dobi. Prandaj përmendeni emrin e Allahut duke qenë ato (gati për therrje) në këmbë dhe kur të shtrihen në tokë (dhe t’u dalë shpirti). Hani prej tyre dhe ushqeni nevojtarin dhe lypësin. Ne ua vëmë ato në shërbimin tuaj që ju të jeni mirënjohës”. (El-Haxh, 36).

Omeri ka thënë: “Bëni kurban, sepse Allahu e do kurbanin”. Profeti (a.s.) bëri kurban vullnetarisht njëqind deve për kënaqësi të Allahut.[1]

Kafshët më të mira për kurban

Dijetarët kanë rënë dakord se kurbani duhet të jetë prej kafshëve të mëposhtme, të cilat janë renditur sipas epërsisë që kanë në kurban: devetë, më pas lopët, pastaj delet e kështu me radhë. Deveja është më me përfitim për të varfërit për shkak të madhësisë së saj (më shumë njerëz mund të përfitojnë prej mishit të saj) dhe në mënyrë të ngjashme, një lopë është më e dobishme se një dele.

Megjithatë, ka një ndryshim mendimesh përsa i përket se çfarë është më e mira për një individ që të bëjë kurban duke ndarë një të shtatën e çmimit të tyre. Pra, të marrë pjesë në bërjen kurban të një deveje, lope apo dele. Në dukje, parapëlqimi nga kjo anë lidhet me atë që është me e dobishme dhe me përfitim për të varfërit dhe nevojtarët.

Numri minimal për të bërë kurban

Njeriu mund të zgjedhë të bëjë kurban çfarëdolloj kafshe. Profeti (a.s.) bëri kurban njëqind deve vullnetarisht. Numri minimal i kafshëve që një person është i detyruar të bëjë kurban është një dele ose një e shtata e një deveje apo lope (duke ndarë një të shtatën e çmimit të tyre). Një deve ose lopë mund të bëhet kurban në emër të shtatë personave.

Në lidhje me këtë Xhabiri ka thënë: “Ne e kryenim haxhin me Profetin (a.s.) dhe thernim një deve për shtatë veta ose një lopë për shtatë veta”.[2] Transmeton Muslimi dhe Ahmedi.

Nuk është e nevojshme që të gjithë ortakët të jenë të një mendjeje për të qenë kurbani i pranueshëm. Kështu, nëse disa e bëjnë për kënaqësi të Allahut, ndërsa të tjerët për të marrë mish, përsëri kurbani do të ishte i vlefshëm. Megjithatë, shkolla hanefite mendon se një kusht i domosdoshëm është se të gjithë ortakët duhet të kenë në mendje kënaqësinë e Allahut kur therin kurbanin.

Kur është e detyrueshme që të bëhet kurban një deve?

Bërja kurban e nje deveje është e detyrueshme për atë haxhi që kryen tavafin në gjendje papastërtie (xhunub) ose për një pelegrine femër, e cila kryen tavafin ndërsa është ende me menstruacione ose lehonë pas lindjes së fëmijës. Po ashtu, kjo është detyrë edhe për atë haxhi që kryen marrëdhënie seksuale me bashkëshorten pasi ka kaluar ditën në Arafat, por përpara rruajtjes apo prerjes së flokëve. Po ashtu, kjo gjë është e detyrueshme edhe për atë haxhi që betohet të bëjë kurban një deve. Pra, në të gjitha këto raste, ai duhet të bëjë kurban një deve dhe nëse nuk gjen dot një deve, atëherë, në vend të saj duhet të bëjë kurban shtatë dele.

Ibën Abasi transmeton se një burrë shkoi te Profeti (a.s.) dhe i tha se duhet të bënte kurban një deve, për të cilën ishte në gjendje ta përballonte si shpenzim, por nuk po gjente dot një të tillë. Për këtë, Pejgamberi (a.s.) i tha: “Bli shtatë dele dhe bëji kurban në vend të devesë.” [3] Kjo është transmetuar nga Ahmedi dhe Ibën Maxhe me një varg të sigurt transmetuesish.

Llojet e kurbanit

Kurbani mund të ndahet në dy kategori: i pëlqyeshëm (mustehab); i detyrueshëm (vaxhib).

Sa për kategorinë e kurbanit të pëlqyeshëm, një shembull është ajo çfarë kërkohet për haxhilerët që kryejnë vetëm haxhin (haxhin Ifrad) ose vetëm umren. Sa për kategorinë e kurbanit të detyrueshëm, ajo mund të ndahet në:

1,2- Atë që është i detyrueshëm për ata që kryejnë Haxhin kiran (duke ndërthurur haxhin dhe umren pa një pushim në mes), ose Haxhin Temettu’ (duke ndërthurur haxhin dhe umren me një pushim në mes).

3- Atë që është i detyrueshëm për haxhiun që lë pa kryer një rit të rëndësishëm (vaxhib) të haxhit, p.sh. goditjen me gurë, veshjen e ihramit në një mikat (një vend i caktuar për të hyrë në gjendjen e ihramit) ose bashkimin e ditës dhe natës kur qëndrohet në Arafat. Po ashtu, edhe në rastin e kalimit të natës në Muzdelife ose Mina apo largimi nga Meka pa kryer Tavafin el-Veda (rrethrrotullimin e Lamtumirës).

4- Atë që është i detyrueshëm (vaxhib) për haxhilerët që bëjnë diçka të ndaluar në gjendjen e ihramit, përveç marërdhenieve seksuale, si hedhje të parfumit apo rruajtje.

5- Atë që është i detyrueshëm (vaxhib) për kryerjen e një krimi brenda rrethinave të shenjta të Haramit, si gjuetia dhe prerja e drurëve atje. Të gjitha këto janë shpjeguar më lart në ndarjet përkatëse.

Kushtet e kurbanit

Kafsha për kurban duhet të plotësojë kushtet e mëposhtme:

1- Duhet të jetë dyvjeçare, përveç deles. Sa për delen, mund të bëhet kurban edhe një qingj gjashtëmuajsh, por duhet që të jetë i majmë dhe i shëndetshëm.

Sa për devenë, ajo duhet të jetë të paktën pesëvjeçare, lopa duhet të jetë dyvjeçare dhe dhia duhet të jetë të paktën njëvjeçare.

2- Kafsha për kurban duhet të jetë e shëndetshme dhe pa asnjë të metë fizike. Nuk duhet të jetë me një sy, nuk duhet të çalojë, nuk duhet të jetë me zgjebe apo të jetë shumë e dobët dhe e pafuqishme.

El-Hasani citon dijetarët të kenë thënë: “Nëse dikush blen një kafshë të shëndetshme për ta bërë kurban, por më vonë, përpara se ta therë kafsha sëmuret ose humb ndonjë sy apo fillon të çalojë, atëherë ai mund ta therë atë si kurban dhe kjo do t’i mjaftojë atij për të përmbushur detyrimin”. Transmeton Seid ibën Mensuri.

Përzgjedhja e kafshës për kurban

Maliku ka transmetuar nga Hisham ibën Urvah se babai i këtij të fundit u thoshte djemve të tij: “O bijtë e mi! Mos bëni kurban për hir të Allahut një kafshë të tillë që ju do ta ndjenit veten ngushtë po t’ia jepnit si dhuratë një mikut tuaj të ngushtë dhe të repsektuar. Allahu është më i Nderuari e më Bujari dhe Ai meriton më shumë se kushdo tjetër që t’i falet më e mira e asaj që keni”.[4]

Seid ibën Mensuri transmeton se, njëherë, Ibën Umeri hipi mbi një deve të hijshme, të cilën ai e pëlqente shumë dhe tha duke e admiruar: “E shkëlqyer! E shkëlqyer!”. Pastaj zbriti prej saj dhe i vuri shenjën e kurbanit për ta flijuar për kënaqësinë e Allahut.

Shenjimi i kafshës për kurban dhe vënia e një qaforeje

Ish’ar (ose shenjim) do të thotë se një deve apo lopë që do të theret është shenjuar duke i prerë në njërën anë gungat në kurriz. Kjo shërben për të shënuar se ato janë të caktuara për t’u bërë kurban, kështu që askush nuk duhet t’u bëjë atyre ndonjë dëm.

Edhe taklidi ose vënia e një qaforeje do të thotë të vendosësh një copë lëkure rreth qafës së një kafshe për kurban për ta shenjuar atë si të tillë. Profeti (a.s.) i vuri qafore deleve që ai kishte përcaktuar për kurban dhe i dërgoi ato në Mekë me Ebu Bekrin, kur kreu haxhin në vitin e nëntë.[5]

Është vërtetuar se Profeti (a.s.) i vuri qafore kafshëve të tij për kurban, i shenjoi ato dhe veshi ihramin për të kryer umren në kohën e Hudejbijes.[6] Shumica e dijetarëve, përveç Ebu Hanifes, janë të mendimit se shenjimi i kafshëve për kurban është një veprim i pëlqyeshëm.

Urtësia e Isharit dhe Taklidit

Urtësia pas këtyre dy veprimeve ka të bëjë me nderimin për urdhërat e Allahut dhe kjo është një shprehje e këtij nderimi. Veç kësaj, kjo shërben si një mjet për t’i bërë me dije njerëzit se këto kafshë janë rrugës për në Shtëpinë e Shenjtë, që të theren atje për kënaqësinë e Tij.

Hipja mbi kafshët që janë caktuar për kurban

Lejohet hipja mbi kafshët që janë caktuar për kurban. Po ashtu është dhe përfitimi prej tyre si devetë, lopët etj.

Allahu i Madhëruar thotë në Kuran:

لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ

“Ju keni dobi nga ato (shenja-kurbanë) për një kohë të caktuar, e pastaj vendi i tyre është te Shtëpia e Lashtë”. (El-Haxh, 30).

Dahaku dhe Atau kanë thënë: “Përfitimi prej tyre këtu e ka kuptimin te përdorimi i tyre për t’i ngarë kur është e nevojshme dhe përfitimi prej qumështit dhe leshit të tyre”. Fraza “një kohë e caktuar” lidhet me periudhën që nga koha kur një haxhi e shenjon kafshën për ta bërë kurban derisa ajo të theret. Për sa u përket fjalëve: “… dhe pastaj vendi i tyre është te Shtëpia e Lashtë” lidhet me ditën e Kurbanit, pikërisht ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) pa një burrë që po tërhiqte devenë e tij për në vendin e kurbanit. Profeti (a.s.) i tha: “Hipi!” Burri iu përgjigj: “Është kafshë për kurban”. Profeti (a.s.) i tha dy a tri herë: “I mjeri ti, hipi!” [7] Transmeton Buhariu, Muslimi, Ebu Daudi dhe Nesaiu.

Gjithashtu, ky është mendimi i Ahmedit, Is’hakut dhe pajtohet me një qëndrim të mirënjohur të Malikut. Ndërsa Shafiu mendon se një person mund t’i hipë një kafshe të tillë, nëse e ka të nevojshme.

Koha e prerjes së kurbanit

Dijetarët kanë mendime të ndryshme rreth kohës së prerjes së kurbanit. Sipas Shafiut, kurbani duhet bërë ditën e Nehrit (ditën e Kurbanit), të dhjetën ditë të Dhul-Hixhes dhe gjatë ditëve të Teshrikut (dita e njëmbëdhjetë, e dymbëdhjetë dhe e trembëdhjetë e Dhul-Hixhes). Imam Shafiu e bazon këtë te fjalët e Profetit (a.s.): “Të gjitha ditët e Teshrikut janë ditë për Kurban”.[8] Transmeton Ahmedi.

Nëse dikujt i kalon koha e prerjes së kurbanit, atëherë ai duhet të therë një kafshë më vonë për ta zëvendësuar. Maliku dhe Ahmedi mendojnë se, pavarësisht nëse therja e një kafshe është e detyrueshme apo akt vullnetar adhurimi, ajo duhet bërë gjatë ditëve të caktuara. Gjithashtu, shkolla hanefite ka të njëjtën pikëpamje në lidhje me pelegrinin që kryen Haxhin Temettu’ apo Haxhin Kiran. Ky haxhi duhet të therë kafshën gjatë ditëve të caktuara (teshrikut).

Përveç këtij lloji kurbani, të tjerë kurbanë mund të theren në çdo kohë gjatë vitit.

Këta lloje kurbanësh aplikohen për përmbushjen e ndonjë betimi, shlyerjen e mëkateve, kurbanin si akt vullnetar adhurimi etj.

Ebu Seleme ibën Abdurrahmani dhe En-Nahiu kanë treguar se koha për therjen e kurbanit është që nga dita e Kurbanit deri në fund të muajit Dhul-Hixhe.

Vendi i therjes së Kurbanit

Kurbani, qoftë i detyrueshëm apo vullnetar, nuk mund të bëhet përveçse në rrethinat e shenjta të Haremit. Haxhiu mund të bëjë kurban kafshën që ka caktuar për këtë qëllim kudo që të jetë brenda këtyre rrethinave.

Xhabiri transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “E gjithë Mina është vend për therjen e kurbanëve, e tërë Muzdelifa është vend për të kaluar natën dhe të gjitha rrugët e Mekës janë vendkalime dhe vende për të bërë kurbane”.[9] Transmeton Ebu Daudi dhe Ibën Maxhe.

Megjithatë, për haxhiun është më e pëlqyeshme që ta therë kurbanin e vet në Mina. Për atë që kryen umren, është e pëlqyeshme që ta therë kurbanin afër Merves, meqë ky është vendi ku haxhilerët dalin nga gjendja e ihramit, si për haxhin ashtu edhe për umren.

Maliku ka transmetuar se atij i kishin thënë se Profeti (a.s.) kishte thënë në Mina: “Ky është një vend për të therur kurban dhe e gjithë Mina është vend për therjen e kurbanit”. Duke folur rreth umres, Profeti (a.s.) ka thënë: “Kjo (Merva) dhe të gjitha rrugët e Mekës janë vende për therjen e kurbanëve”.[10]

Therja e deveve më këmbë

Pëlqehet që devetë të theren gjatë kohës që ato qëndrojnë më këmbë me këmbën e majtë të lidhur si në hadithet e mëposhtme:

1) Muslimi transmeton nga Zijad ibën Xhubejri se Ibën Umeri hasi një burrë që po therte një deve ndërsa ajo rrinte ulur. Ai i tha burrit: “Lëre të ngrihet dhe lidhja këmbët, se ky është suneti i Profetit tënd”.[11]

2) Ebu Daudi transmeton nga Xhabiri se Profeti (a.s.) dhe shokët e tij i thernin devetë për kurban me këmbët e majta të lidhura dhe duke qëndruar mbi tri këmbë.[12]

3) Hakimi transmeton nga Ibën Abasi në lidhje me vargun kuranor: “...andaj përmendeni emrin e Allahut duke qenë ato (të përgatitura për therrje) në këmbë …” (El-Haxh, 36), se ai intepretonte se ka kuptimin “duke qenë të përgatitura dhe duke qëndruar mbi tri këmbë.

Sa për lopët dhe delet, është e pëlqyeshme që ato të theren duke qenë shtrirë. Sipas disave, nuk është e pëlqyeshme që të theret më këmbë një kafshë që duhet të theret shtrirë dhe anasjellas. Të tjerët nuk pajtohen me këtë dhe mendojnë se nuk është e papëlqyeshme.

Pëlqehet që haxhiu ta therë kafshën me duart e veta nëse është e mundur, përndryshe, ai mund të caktojë dikë tjetër ta bëjë këtë në vend të tij, por duhet që të jetë i pranishëm vetë aty.

Shpërblimi i kasapit me mish kurbani

Nuk është e lejueshme që kasapi të shpërblehet me mishin e kafshës. Megjithatë, një kasapi mund t’i jepet një hise e caktuar e mishit për bamirësi. Kjo mbështetet në thënien e Aliut: “Profeti (a.s.) më urdhëroi të kujdesesha për devetë e tij që do të thereshin për kurban dhe të shpërndaja mishin, lëkurët e çdo gjë tjetër të tyren (nevojtarëve), por ai më kishte urdhëruar që të mos i jepja ndonjë hise kasapit”. Pastaj, ai tha: “Ne do t’ia japim atij nga vetja jonë (e jo nga kurbani)”.[13] Transmeton “Grupi”.

Ky hadith tregon se haxhiut i lejohet të caktojë dikë tjetër për të therur kafshën në vend të tij dhe t’ua shpërndajë mishin, lëkurën dhe pjesë të tjera të dobishme të saj njerëzve të tjerë, por atij nuk i lejohet që t’i japë si shpërblim kasapit ndonjë hise prej tij, si pagesë për punën e kryer.[14]

Megjithatë, një kasap duhet të paguhet për punën e tij siç ka thënë Profeti (a.s.): “Ne do t’i japim nga vetja jonë”.

Është transmetuar se El-Haseni ka thënë: “Nuk ka asgjë të keqe në dhënien e lëkurës së kafshës kasapit”.[15]

Ngrënia e mishit të kurbanit

Allahu i urdhëron muslimanët që të hanë kafshët e therura për kurban:

فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبائس الفقير

“Hani nga ato (mishin) dhe ushqeni nevojtarin e varfër!”. (El-Haxh, 28)

Në pamje të parë, ky urdhër vlen si për kurbanin e detyrueshëm dhe për atë vullnetar. Juristët kanë mendime të ndryshme mbi këtë temë.

Ebu Hanife dhe Ahmedi janë të mendimit se haxhiu mund të hajë nga kurbani i bërë për haxhin Temettu’[16] ose haxhin Kiran[17] apo i flijuar vullnetarisht, por nuk mund të hajë ndonjë kurban tjetër.

Maliku mendon se haxhiu mund të hajë nga një kafshë e bërë kurban si dënim për prishjen e haxhit të mëparshëm, për moskryerjen e haxhit, për kurbanin e bërë nga haxhiu që kryen haxhin temettu ose çfarëdo kafshe tjetër të bërë kurban, përveç asaj të flijuar si dëmshpërblim për vrasjen e një kafshe të egër e ajo që është bërë kurban për ndonjë detyrim të haxhit që është lënë për shkak të ndonjë sëmundjeje apo atë që është bërë nijet për të varfërit dhe që është flijuar vullnetarisht, përveçse kur ekziston frika se kafsha do të dëmtohet përpara se të arrijë në vendin e kurbanit.

Shafiu mendon se personit nuk i lejohet të hajë nga një kurban i detyrueshëm, p.sh. një kurban i detyrueshëm i bërë për dënim ose një i tillë i bërë për vrasjen e një kafshe të egër ose një që flijohet për prishjen e haxhit, ose për haxhin Temettu apo haxhin Kiran.

Po ashtu, edhe atë për të cilin haxhiu është zotuar. Megjithatë, në rastin e kurbanit vullnetar, një person mund të hajë prej tij vetë si edhe t’u japë dhe të tjerëve.

Sasia e mishit që duhet të hahet nga kurbani

Një person që bën kurban mund të konsumojë pa asnjë kufizim çfarëdo sasie mishi që mund të dëshirojë. Po ashtu, ai mund të falë apo japë për bamirësi sasinë që dëshiron. Disa prej dijetarëve kanë thënë se një person mund të hajë gjysmën dhe të japë gjysmën tjetër për bamirësi, ndërsa disa të tjerë kanë thënë se mishi duhet të ndahet në tri pjesë; njërën pjesë mund ta mbajë për vete, një pjesë tjetër ta shpërndajë dhe pjesën e mbetur ta japë për bamirësi.

Rruajtja apo prerja e flokëve

Praktika e rruajtjes apo prerjes së flokëve është pohuar nga Kurani, Suneti i Profetit (a.s.) dhe konsensusi i dijetarëve. Lidhur me këtë, Allahu i Madhëruar thotë:

لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لاَ تَخَافُونَ

“Allahu e vërtetoi ëndrrën e të dërguarit të Vet, se me lejen e Allahut do të hyni në Xhaminë e Shenjtë (në Qabe) të siguruar, të rruani flokët e kokave tuaja, t’i shkurtoni ato pa pasur frikë”. (El-Fet’h, 27).

Buhariu dhe Muslimi kanë transmetuar se Profeti (a.s.) ka thënë: “Allahu i mëshiroftë të gjithë ata që rruajtën kokat e tyre!” Shokët e pyetën: “O i Dërguar i Allahut! Po ata që i presin flokët shkurt?” Pas kësaj, Profeti (a.s.) tha përsëri: “Allahu i mëshiroftë të gjithë ata që rruajtën kokat e tyre!” Ata e përsëritën pytjen dhe përsëri Profeti (a.s.) tha: “Allahu i mëshiroftë të gjithë ata që rruajtën kokat e tyre!” Dhe kur ata e pyetën për herë të tretë, Profeti (a.s.) u përgjigj: “(Allahu i mëshiroftë) Dhe ata që i presin flokët shkurt!"[18].[19]

Gjithashtu, Buhariu dhe Muslimi transmetojnë se Profeti (a.s.) e rruajti kokën. Kështu bënë dhe një grup i shokëve të tij, ndërsa të tjerët vetëm i prenë flokët shkurt.[20]

Rruajtje këtu ka kuptimin e heqjes së flokëve me brisk, me ndonjë mjet tjetër të ngjashëm ose shkuljen e tyre. Megjithatë, është e mjaftueshme që të hiqen së paku tri fije floku. Prerja e flokëve shkurt ka kuptimin e prerjes së flokëve në gjatësinë e një maje gishti.[21] Megjithatë, shumica e juristëve nuk ndajnë të njëjtat pikëpamje në lidhje me këtë çështje. Shumica e dijetarëve mendojnë se rruajtja apo prerja e flokëve shkurt është e detyrueshme dhe ai që nuk e bën këtë duhet të therë një kafshë si dëmshpërblim. Shkolla shafite është e mendimit se rruajtja apo shkurtimi i flokëve është pjesë përbërëse (rukn) e haxhit.

Koha për rruajtjen apo shkurtimin e flokëve

Haxhiu mund të rruajë apo presë shkurt flokët menjëherë pasi godet me gurë Xhemrenë El-Akabe në Ditën e Nehrit - të dhjetën ditë të Dhul-Hixhes. Megjithatë, nëse haxhiu ka me vete kafshën që do të bëjë kurban, atëherë ai mund të rruajë apo presë shkurt flokët vetëm pasi të ketë therur kafshën.

Në një hadith të transmetuar nga Ma’mer ibën Abdullahu, lexojmë se Profeti (a.s.) e theri kafshën për kurban në Mina dhe tha: “Ai më urdhëroi të rruaj (kokën)”. Transmeton Ahmedi dhe Tabaraniu.

Koha që haxhiu të rruajë apo presë flokët shkurt, ndërsa kryen umren është menjëherë pas përfundimit të sa’jit - shtatë xhirot- ndërmjet Safas dhe Merves. Sa për ata që i sjellin kafshët e tyre për kurban me vete, ata mund të rruhen menjëherë pas t’i kenë therur ato.

Në kohën e rruajtjes apo prerjes shkurt të flokëve, sipas Ebu Hanifes dhe Malikut, haxhiu duhet të jetë në Haram (brenda rrethinave të shenjta të Xhamisë së Shenjtë) dhe kjo duhet të ndodhë gjatë ditëve të Kurbanit. Po ashtu, këtë mendim e mbështet edhe një transmetim i Ahmedit.

Shafiu, Muhamed ibën El-Haseni dhe një qëndrim i njohur i Ahmedit janë të pikëpamjes se rruajtja apo prerja shkurt e flokëve duhet të bëhet brenda rrethinave të shenjta të Haremit, por jo domosdoshmërisht gjatë ditëve të Nehrit. Nëse dikush e shtyn rruajtjen e kokës deri pas këtyre ditëve, ai nuk ka bërë asgjë të keqe dhe nuk merr asnjë dënim për këtë.

Rregullat e rruajtjes dhe shkurtimit të flokëve

Është e pëlqyeshme që kur rruan kokën, haxhiu së pari duhet të rruajë gjysmën e djathtë të kokës, pastaj të majtën, me fytyrë nga Kibla dhe duke thënë Allahu Ekber. Në fund pëlqehet që të falë dy rekate namaz.

Vakiu ka treguar se Ebu Hanife i ka thënë atij njëherë: “Unë e kisha gabim në lidhje me pesë ritet e haxhit dhe një kupavënës m’i mësoi këto duke më korrigjuar. Kjo ndodhi kur unë shkova te një kupavënës dhe e pyeta: “Sa do për të më rruajtur kokën?” Kupavënësi më tha: “Nga Iraku je?” Unë i thashë: “Po.” Kupavënësi më tha: “Ulu, ky është një rit i haxhit dhe asnjë kusht nuk mund të vihet për të’. Unë u ula me fytyrë paksa anash drejtimit të Kiblës. Në atë moment ai më tha: “Ktheje fytyrën drejt Kiblës”. Unë i ktheva atij anën e majtë të kokës për ta rruajtur të parën, gjë për të cilën ai më tha: “Kthe anën e djathtë të kokës që të mund ta rruaj të parën”. Unë ktheva anën e djathtë dhe po rrija në heshtje. Ai foli përsëri: “Thuaj Allahu Ekber”, gjë të cilën e bëra derisa u ngrita për t’u larguar. Ai më tha: “Ku po shkon?” Unë i thashë: “Po shkoj te çadra ime”. Ai tha: “Përpara se të largohesh fal dy rekate namaz!” Unë e pyeta: “Ku i ke mësuar të gjitha këto?” Ai u përgjigj: “Kam parë Ata’ ibën Ebi Rabahun duke vepruar kështu”. Kjo është transmetuar nga El-Muhib El-Tabari.

Pëlqehet që të kalohet brisku edhe mbi kokën e një qerosi

Shumica e dijetarëve janë të mendimit se në rastin e një qerosi, i cili ka pak ose aspak flokë, pëlqehet që të kalohet brisku mbi kokën e tij. Ibën El-Mundhiri ka thënë: “Të gjithë dijetarët që njohim e pranojnë që mbi kokën e një qerosi të kalohet një brisk”. Ndërsa Ebu Hanife është i mendimit se veprimi i lartpërmendur është i detyrueshëm.

Prerja e thonjve dhe shkurtimi i mustaqeve

Pëlqehet për haxhilerët që rruajnë ose presin flokët shkurt të presin thonjtë e të shkurtojnë mustaqet. Sa herë që Ibën Umeri rruante ose priste shkurt flokët e tij në haxh apo umre, ai i priste gjithmonë thonjtë, i shkurtonte mustaqet dhe merrte nga mjekra e tij.[22]

Ibën El-Mundhiri ka thënë: “Është vërtetuar se, kur Profeti (a.s.) i rruante ose priste shkurt flokët, ai priste edhe thonjtë”.[23]

Gruaja duhet t’i shkurtojë flokët, por ndalohet t’i rruajë ato

Ebu Daudi dhe të tjerë kanë transmetuar nga Ibën Abasi se Profeti (a.s.) ka thënë: “Gratë (pelegrine) nuk duhet t’i rruajnë (kokat e tyre), ato duhet që vetëm t’i shkurtojnë flokët”.[24] El-Hafidhi e konsideron këtë një hadith të besueshëm.

Ibën El-Mundhiri ka thënë: “Dijetarët kanë rënë dakord në lidhje më këtë çështje, sepse rruajtja e kokës së gruas është një lloj ndëshkimi për të”.

Sa duhet t’i presë flokët gruaja?

Ibën Umeri ka thënë: “Kur një grua (pelegrine) dëshiron të presë flokët, ajo mund t’i hedhë përpara vetes dhe t’i presë sa një majë gishti”.[25]

Sipas mendimit të Ataut, gruaja, kur pret flokët, duhet t’i presë ato që janë anash kokës, si në rastin kur flokët janë të gjatë ashtu dhe kur janë të shkurtër.

Kjo është transmetuar nga Seid ibën Mensuri. Të tjerë mendojnë se nuk ka kufij përsa i përket gjatësisë së flokëve që një grua duhet të presë. Shkolla shafite mendon se prerja e vetëm tri fije floku është e mjaftueshme për një pelegrine.

Tavaf El-Ifada

Ndër muslimanët ka një miratim të përgjithshëm se Tavaf El-Ifada është një nga elementet themelore të haxhit dhe nëse dikush nuk mund ta zbatojë atë, haxhi i tij është i pavlefshëm. Ky veprim bazohet në thënien e Allahut të Madhëruar: “...le të sillen (bëjnë tavaf) rreth Shtëpisë së Lashtë”. (El-Haxh, 29).

Sipas Ahmedit, haxhiu duhet të bëjë nijet të përcaktuar për kryerjen e këtij tavafi. Tre imamët e tjerë mendojnë se nijeti për të kryer haxhin mbulon dhe vlen për të gjitha ritet e tij, përfshirë edhe Tavaf El-Ifada. Shumica e dijetarëve mendojnë se Tavaf El-Ifada përbëhet nga të shtata xhirot rreth Qabes.

Megjithatë, Ebu Hanife mbron pikëpamjen se vetëm katër nga shtatë xhirot janë të rëndësishme në haxh dhe nëse këto katër xhiro lihen pa bërë, atëherë haxhi bëhet i pavlefshëm. Sipas Ebu Hanifes tri xhirot e mbetura janë të detyrueshme, por nuk janë kusht i domosdoshëm për kryerjen e haxhit. Haxhiu që nuk bën një apo të trija këto xhiro, humbet një pjesë të detyrueshme, por kjo gjë nuk e bën të pavlefshëm haxhin e tij, megjithëse ai duhet të bëjë një kurban si dëmshpërblim për këtë.

Koha kur duhet kryer Tavaf El-Ifada

Sipas Shafiut dhe Ahmedit, koha e parë për ta kryer atë fillon që nga mesnata e ditës së Kurbanit dhe përfundimi i saj është i pacaktuar. Megjithatë, haxhiut nuk i lejohet të ketë marrëdhënie seksuale me gruan e tij deri pasi të kryejë Tavaf El-Ifadan. Shtyrja e tij përtej ditëve të njëmbëdhjetë, dymbëdhjetë dhe të trembëdhjetë të Dhul-Hixhes, nuk e detyron atë të therë një kafshë, por kjo gjë nuk është e pëlqyeshme.

Koha më e mirë për të kryer këtë Tavaf është përpara mesditës së Ditës së Kurbanit në ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes. Sipas Ebu Hanifes dhe Malikut, koha e tij fillon me agimin e ditës së Bajramit. Ndërsa përsa i përket përfundimit të tij, dijetarët kanë mendime të ndryshme. Ebu Hanife mendon se duhet të kryhet gjatë Ditëve të Nehrit, por nëse e shtyn përtej tyre, atëherë ai duhet të therë një kafshë si dëmshpërblim për të. Nga ana tjetër, Maliku mbron pikëpamjen se nuk ka asgjë të keqe në shtyrjen e këtij riti deri pas ditës së trembëdhjetë të Dhul-Hixhes, edhe pse është më mirë që të bëhet më herët (gjatë ditëve të Teshrikut).

Koha për të është deri në fund të muajit Dhul-Hixhe dhe nëse kryhet pas tij, atëherë haxhiu duhet të therë një kafshë si dëmshpërblim. Haxhi i një personi të tillë do të jetë përsëri i vlefshëm, sepse sipas Malikut i gjithë muaji i Dhul-Hixhes përfshihet në muajt e haxhit.

Gratë dhe Tavaf El-Ifada

Pëlqehet që gratë ta kryejnë Tavaf El-Ifadan herët në ditën e Kurbanit, nëse ato kanë frikë se mos u fillojnë menstruacionet. Transmetohet se Aishja i urdhëronte gratë pelegrine që ta kryenin atë në ditën e dhjetë të Dhul-Hixhes si masë paraprake ndaj menstruacioneve.

Atau ka thënë: “Nëse një grua pelegrine ka frikë se mos i afrohen menstruacionet, ajo mund ta kryejë Tavafin rreth Qabes përpara së të gjuajë gurët në Xhemren El-Akaba, madje përpara sesa të theret kafsha e saj për kurban”.

Nuk ka asgjë të keqe që një grua pelegrine të marrë ndonjë ilaç për të vonuar të përmuajshmet, në mënyrë që të ketë mundësi ta kryejë këtë Tavaf. Seid ibën Mensuri transmeton se Ibën Umeri u pyet për një grua që merrte ilaçe për të vonuar të përmuajshmet dhe ai tha se nuk shihte gjë të keqe në të dhe tha që të përdornin ujin e Arakut.

Muhibudin El-Taberi ka thënë: “Nëse gruaja mund të vonohet në këtë rast nga menstruacionet, atëherë ajo mund të vonohet edhe në përcaktimin e periudhës së idetit (koha e pritjes pas divorcit) dhe të gjitha situatave të tjera. Sipas të njëjtit parim, ilaçet mund të përdoren edhe për të përshpejtuar menstruacionet”.

Qëndrimi në luginën e El-Muhasabit[26]

Është vërtetuar se Profeti (a.s.) qëndroi në El-Muhasab gjatë rrugës nga Mina për në Mekë. Aty ai fali namazet e drekës, iqindisë, akshamit dhe jacisë. Pastaj fjeti pak. Ibën Umeri bënte gjithmonë të njëjtën gjë.[27]

Ndër dijetarët ka mendime të ndryshme përsa i përket faktit se sa e dëshirueshme është kjo. Aishja ka thënë se Profeti (a.s.) qëndroi në El-Muhasab sepse ishte më e lehtë që të vepronte kështu, por kjo gjë nuk është sunet. Si rrjedhim, haxhiu mund të veprojë ose jo kështu.[28]

Hatabi ka thënë se kjo ishte diçka e praktikuar më parë, por më vonë u braktis. Tirmidhiu ka thënë se disa dijetarëve u pëlqente të pushonin në El-Abtah, pa trajtuar si të nevojshme këtë, veç për ata që e pëlqenin.

Urtësia në pushimin në këtë vend është për të falënderuar Allahun për atë që Ai i dha Profetit (a.s.) fitoren mbi armiqtë e tij, të cilët bojkotuan Benu Hashimin dhe Benu El-Mutalibin dhe u betuan të mos martoheshin me gratë e tyre e as t’u shisnin ndonjë gjë atyre, po të mos ua dorëzonin Profetin (a.s.).

Ibën El-Kajimi ka thënë: “Profeti (a.s.) kishte ndërmend të shpallte ritet e Islamit në një vend ku dominonte mosbesimi, blasfemia dhe armiqësia ndaj Allahut dhe të Dërguarit të Tij”.

Kjo ishte praktika e zakonshme e Profetit (a.s.). Ai shfrytëzonte çdo rast për të shpallur njëshmërinë e Allahut në vende të zotëruara më parë nga simbolet e mosbesimit dhe politeizmit. Një shembull i tillë është ai që Profeti (a.s.) urdhëroi që në Taif të ndërtohej një xhami, pikërisht aty ku ishin vendosur dikur idhujt e Latit dhe Uzas.

UMRA

Në gjuhën arabe fjala umre rrjedh nga el-i’timar, që do të thotë vizitë. Këtu ka kuptimin e vizitës në Qabe, kryerjen e tavaf-it rreth saj, ecjen në këmbë ndërmjet Safas dhe Marvas shtatë herë dhe më pas rruajtjen e kokës ose prerjen e flokëve shkurt.

Ndër dijetarët ka një mendim të përbashkët se ky është një adhurim i ligjshëm.

Ibën Abasi transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Një umre në muajin e Ramazanit është e barabartë (në shpërblim) me kryerjen e një haxhi”.[1] Transmeton Ahmedi dhe Ibën Maxhe. Megjithatë, kjo nuk e largon detyrimin për të kryer haxhin e detyrueshëm.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Nga njëra umre në tjetrën lahet çldo mëkat i kryer gjatë kësaj periudhe dhe shpërblimi për një haxh të pranuar nuk është gjë tjetër veçse xheneti.” [2] Transmeton Ahmedi, Buhariu dhe Muslimi.

Përsëritja e umres

Nafiu ka thënë: “Gjatë kohës së prijësit Ibën Ez-Zubejr, Abdullah ibën Umeri e kryente umren dy herë në vit”.[3]

El Kasimi ka thënë se Aishja kreu tre umre në një vit. Disa njerëz e pyetën El Kasimin nëse ndonjë nga dijetarët e kishte kritikuar Aishen për këtë. Ai u përgjigj: “Allahu qoftë i Bekuar! (Kritikojnë) Nënën e Besimtarëve?!”.[4] Shumica e dijetarëve e mbështet këtë pikëpamje. Megjithatë, Maliku mendon se përsëritja e umres më shumë se një herë në vit nuk është e pëlqyeshme.

Umra përpara dhe gjatë muajve të haxhit

Njeriu mund ta kryejë umren gjatë muajve të haxhit, edhe pa kryer haxhin. Transmetohet se Umeri e kreu umren gjatë muajit Sheval dhe u kthye në Medine pa e kryer haxhin.[5]

Mundet që, ashtu siç bënte Umeri, umra të kryhet edhe përpara haxhit.

Tausi ka thënë: “Në ditët e injorancës (paditurisë para-islame), arabët e shihnin kryerjen e umres gjatë muajve të haxhit si një nga mëkatet më të mëdha dhe thonin: “Kur muaji i Seferit mbaron, devetë kthehen me plagët e shëruara në këmbët e tyre dhe vazhdat e gjurmëve të haxhilerëve janë fshirë, atëherë kush dëshiron mund ta kryejë umren”.[6] Pas ardhjes së Islamit, njerëzit ishin të urdhëruar të kryenin umren edhe gjatë muajve të haxhit. Kështu pra, umra e lejuar gjatë muajve të haxhit deri në Ditën e Gjykimit.

Umrat e kryera nga Profeti (a.s.)

Ibën Abasi transmeton se Profeti (a.s.) kreu katër umre gjatë jetës së tij: Umren e Hudejbijes, një që e kreu për të zëvendësuar një umre të humbur, një të tretë që e kreu duke dalë nga El-Xhi’rana dhe të katërtën të ndërthurur me haxhin.[7] Transmeton Ahmedi, Ebu Daudi dhe Ibën Maxhe me një varg të besueshëm transmetuesish.

Statuti i saj ligjor

Sipas shkollës hanefite dhe malikite umra është sunet siç paraqitet në hadithin e transmetuar nga Xhabiri, i cili tregon se Profeti (a.s.) u pyet njëherë rreth umres, nëse ajo ishte e detyrueshme (vaxhib). Ai u përgjigj: “Jo, nuk është, por është më mirë që ju ta kryeni atë”.[8] Transmeton Ahmedi dhe Tirmidhiu, të cilët e konsiderojnë këtë hadith të besueshëm.

Shkolla shafite dhe Ahmedi e konsiderojnë umren të detyrueshme (farz) duke u mbështetur në ajetin kuranor:

وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ

“E kryeni haxhin dhe umren për hir të Allahut”. (El-Bekare, 196)

Në ajetin e mësipërm umra është përmendur bashkë me haxhin, i cili është i detyrueshëm, gjë që do të thotë se po ashtu edhe umra është e detyrueshme. Kjo megjithëse mendimi që thotë se umra është sunet është më i pëlqyeshëm.

Autori i “Fet’h El-Alam” thotë: “Në këtë kapitull ka disa hadithe, mbi bazën e të cilave nuk mund të merren vendime”.

Tirmidhiu ka transmetuar se Shafiu ka thënë: “Në lidhje me umren nuk ka asnjë dëshmi. Ajo është një veprim adhurimi vullnetar”.

Koha për të kryer umren

Shumica e dijetarëve janë të mendimit se umra mund të kryehet në çdo kohë gjatë vitit. Megjithatë, Ebu Hanife është i mendimit se nuk është e pëlqyeshme që umra të kryhet në pesë ditët e mëposhtme: “Ditën e Arafatit, Ditën e Nehrit (dita e dhjetë e Dhul-Hixhes) dhe tre ditët e Teshrikut (ditët 11, 12 dhe 13 të Dhul-Hixhes). Ebu Jusufi e quan të papëlqyeshme në ditën e Arafatit dhe gjatë tri ditëve pas saj. Megjithatë, të gjithë ata janë të një mendimi mbi lejueshmërinë e kryerjes së umres gjatë muajve të haxhit.

Buhariu ka transmetuar nga Ikrime ibën Halidi se ai ka thënë: “Unë e pyeta Abdullah ibën Umerin rreth kryerjes së umres përpara haxhit dhe ai u përgjigj: “Nuk ka dëm në të vepruarit kështu, sepse vetë Profeti (a.s.) e kreu umren para haxhit”.[9]

Xhabiri transmeton se, njëherë, Aishes i filluan menstruacionet në kohën që ajo po kryente haxhin, por ajo i kreu të gjitha ritet përveç tavafit rreth Qabes. Kur periodat e saj përfunduan dhe ajo ishte pastruar, kreu tavafin dhe tha: “O i Dërguar i Allahut! Gjithsecili ka kryer haxhin dhe umren bashkë, por unë kreva vetëm haxhin”. Për këtë arsye, Profeti (a.s.) urdhëroi të vëllanë e saj, Abdurrahmanin, ta shoqëronte për në Tan’im (me qëllim që të kryente umren). Kështu, ajo kreu umren menjëherë pas haxhit në muajin e Dhul-Hixhes."[10]

Koha më e mirë për të kryer umren është gjatë muajit të Ramazanit.

Mikati[11] për umren

Në rast se një person që ka për qëllim të kryejë umren është jashtë mikatit të caktuar për haxh, nuk i lejohet të kalojë në këto vende të caktuara pa deklaruar ihramin.

Buhariu transmeton se Zejd ibën Xhubejri shkoi te Ibën Umeri dhe e pyeti: “Prej ku duhet ta deklaroj nijetin tim për të kryer umren?” Ai iu përgjigj: “Profeti (a.s.) ka caktuar Karnin si mikat për popullin e Nexhdit (prej nga ku ata duhet të deklarojnë ihramin e tyre) dhe në mënyrë të ngjashme për popullin e Medines ka caktuar Dhul Hulejfen dhe për popullin e Sirisë ka caktuar El-Xhuhfën”.[12]

Ai që ndodhet brenda kufijve të zonës së mikatit – edhe nëse është brenda rrethinave të shenjta të vetë Haramit - duhet të shkojë në mikat dhe ta deklarojë ihramin prej atje, siç është e qartë në hadithin e mësipërm të Buhariut, i cili thotë se ishte urdhëruar nga Profeti (a.s.) që të shkonte në Tan’im dhe ta vishte ihramin për umre atje.

Tavafi i Lamtumirës

Është quajtur Tavafi i Lamtumirës sepse nëpërmjet tij haxhiu i jep lamtumirën Qabes, Shtëpisë së Allahut. Gjithashtu njihet edhe si Tavaf Es-Sadr (Tavafi përpara nisjes) për arsye se shënon nisjen për largimin e haxhilerëve nga Meka. Në të nuk bëhet vrapimi i lehtë (reml) dhe është riti i fundit që kryhet nga ai haxhi që nuk është banor i Mekës[13] përpara se të niset për në shtëpinë e tij.

Maliku ka transmetuar në “El-Muata” se Umeri ka thënë: “Riti i fundit i haxhit është tavafi rreth Qabes”.[14]

Sa për banorët e Mekës dhe gratë pelegrine që janë me menstruacione, ata nuk janë të detyruar që ta kryejnë atë dhe as nuk duhet të paguajnë ndonjë dëmshpërblim për moskryerjen e tij. Buhariu dhe Muslimi kanë transmetuar nga Ibën Abasi se ai ka thënë: “Një grua pelegrine që është me menstruacione lejohet të niset (pa kryer Tavafin e Latumirës)”.[15]

Sipas një transmetimi tjetër, ai ka thënë: “Njerëzit u urdhëruan ta bënin tavafin rreth Qabes ritin e fundit; megjithatë, gratë që ishin me menstruacione ishin të përjashtuara prej tij.[16]

Gjithashtu, transmetohet nga Buhariu dhe Muslimi se Safija, gruaja e Profetit (a.s.), ishte njëherë me periodat mujore gjatë haxhit. Kur u njoftua Profeti (a.s.) për këtë, ai tha: “A na ka bllokuar nga të ikurit (derisa të kryejë ritet e haxhit)?” Atij i treguan se ajo i kishte kryer të gjitha ritet e haxhit përveç Tavafit të Lamtumirës. Profeti (a.s.) tha: “Atëherë nuk na paska bllokuar (le të shkojmë)!”[17]

Statuti ligjor i Tavafit të Lamtumirës

Ndër dijetarët ka një pajtim mendimesh se Tavafi i Lamtumirës është i ligjshëm. Muslimi dhe Ebu Daudi transmetojnë nga Ibën Abasi se ai ka thënë: “Njerëzit (haxhilerët) largoheshin prej Mekës nga cilido drejtim (pa ndonjë rend të caktuar). Për këtë arsye Profeti (a.s.) tha: “Asnjëri prej jush të mos largohet nga Meka pa kryer Tavafin rreth Qabes, si të fundmin e riteve të haxhit”.[18]

Megjithatë, ka një mospajtim mendimesh rreth përcaktimit të tij ligjor. Maliku, Daudi dhe Ibën El Mundhiri thonë se ai është sunet dhe nëse lihet pa bërë, nuk ka dënim për të. Gjithashtu, Shafiu mbron këtë pikëpamje. Shkolla hanbelite, ajo hanefite dhe sipas një transmetimi të Shafiut Tavafi i Lamtumirës është i detyrueshëm (vaxhib) dhe ai që e lë pa kryer duhet të therë një kurban si shenjë dëmshpërblimi.

Koha për Tavafin e Lamtumirës

Ky rit duhet të kryhet pas përfundimit të të gjitha riteve të tjera dhe pikërisht para largimit nga Meka, kështu që ky është riti i fundit që kryen haxhiu, ashtu siç përmendet në hadithin e mësipërm.

Pas përfundimit të Tavafit të Lamtumirës, pelegrini duhet të largohet nga Meka, pa u marrë me ndonjë shitje apo blerje ose pa qëndruar aty më pas për shumë kohë. Ai që bën njërën nga këto, duhet ta përsërisë Tafavin para se të largohet nga Meka. Megjithatë, mund të ndalohet për pak kohë me qëllim që të blihen furnizimet e nevojshme.

Në nisje këshillohet që t’i drejtohesh Allahut me lutje, siç është transmetuar nga Ibën Abasi:

Allahumme inni abduke ua ibnu abdike ua ibnu emetike

Hamelteni ala ma sakharte li min khalkike

Ua seterteni fi biladika hatta belegteni bini’matike- ila bejtike

Ua e’anteni ala eda-i nusuki

Fe -in kunte radijte anni

Fez-did ‘anni ridan

Ua il-la fe-min-elane ferda anni

Kable an tan’a an bejtike dari

Fa hadha auanu insirafi

In edhinte li gajra mustebdilin bike ue la bi-bejtike

Ua la ragibun anke ua la an bejtike

Allahumme fes-habni el afijete fi bedeni

Ua sihate fi xhismi

Ual ismetu fi dini, ua ahsin munkelebi

Ua rzukni ta’ateke ma ebkajteni

Ua xhmea li bejne hajrej dunja uel ahireti

Inneke ala kuli shejin kadijr

“O Allah! Unë jam robi Yt, bir i robit Tënd dhe i robëreshës Tënde. Ti më bëre të aftë që të qëndroj mbi atë që Ti vure në shërbimin tim prej krijimit Tënd. Ti më mbrojte mua në këtë tokë Tënden, derisa Ti me mirësinë Tënde më solle në Shtëpinë Tënde. Ti më ndihmove të kryeja ritet e haxhit. O Allah! Nëse je i kënaqur me mua, rrite kënaqësinë që ke prej meje! Ndryshe falmë mua kënaqësinë Tënde përpara se të nisem nga Shtëpia Jote! O Allah! Tani është koha për mua të nisem, me lejen Tënde, pa ndryshuar (qëndrimin tim) drejt Teje dhe Shtëpisë Tënde, as duke ikur tutje nga Ti dhe Shtëpia Jote. O Allah! Më fal shëndet në trupin tim, pastërti në fenë time, bekoje rikthimin tim dhe më ndihmo të të bindem për sa kohë Ti më jep jetë! Më jep mua të mirat e kësaj bote dhe të botës tjetër. Ti ke pushtet mbi të gjitha gjërat”.

Shafiu ka thënë: “Më pëlqen që, kur një haxhi largohet nga Shtëpia e Zotit, të qëndrojë pranë El-Multezemit dhe pastaj të thotë lutjen e përmendur në hadithin e mësipërm”.[19]

Një përmbledhje e shkurtër mbi mënyrën e kryerjes së haxhit dhe umres

Me të mbërritur në mikat (vendi i caktuar për veshjen e ihramit), haxhiu duhet të presë mustaqet, të shkurtojë flokët, të presë thonjtë e gishtave dhe të lahet ose të marrë abdes, të hedhë pak parfum dhe pastaj të veshë ihramin. Ai duhet të falë dy rekate dhe pastaj të deklarojë qëllimin (nijetin) e tij për të kryer haxhin ose haxhin dhe umren apo vetëm umren, sipas rastit.

Veshja e ihramit dhe deklarimi i nijetit për të kryer haxhin ose umren është një pjesë thelbësore (rukën) e të dyve dhe asnjëri prej tyre nuk do të ishte i saktë pa to.

Cilësimi i llojit të haxhit, në është ifrad (vetëm haxh), temettu (haxh dhe umre të ndërthurura me një pushim në mes tyre) ose Kiran (haxh dhe umre pa pushim në mes tyre), nuk është thelbësor. Nëse dikush e bën nijet të kryejë haxhin pa e cilësuar llojin, ihrami i tij mbetet i vlefshëm dhe ai mund të kryejë cilindo nga të tre llojet e haxhit. Sapo hyn në gjendjen e ihramit, haxhiu duhet të shprehë më zë të lartë telbijen kudo që të jetë; kur ngjitet në kodër apo zbret në luginë, kur takon një grup njerëzish apo një person të vetëm, herët në mëngjes apo pas çdo faljeje të urdhëruar.

Kur është në gjendjen e ihramit personi duhet të shmangë marrëdhëniet seksuale dhe të gjitha gjërat që të çojnë aty. Ai duhet të shmangë zënkat dhe grindjet e panevojshme e as duhet që të martohet apo të lidhë të tjerë me martesë.

Muhrimi nuk duhet të veshë rroba të qepura apo këpucë që i mbulojnë këmbët e tij mbi kyçe. Ai nuk duhet ta mbulojë kokën, as të përdorë ndonjë parfum, as të presë flokët apo thonjtë, as të merret me gjuetinë e ndonjë kafshe të egër dhe as të presë pemët apo barin në rrethinat e shenjta të Haremit.

Është e dëshirueshme që hyrja e haxhiut në Mekë të jetë nga ana e sipërme e saj, nëse është e mundur, pas pastrimit me ujin e pusit Dhi Taua në Zahir. Pastaj, ai duhet të shkojë në Qabe dhe të hyjë në Xhaminë e Shenjtë nga porta e quajtur Babu Es-Selam duke bërë lutjet e hyrjes në xhami dhe duke zbatuar rregullat e tjera të hyrjes në xhami me përulje, frikë dhe duke thënë telbijen.

Kur shihet Qabja, duhet të ngrihen duart lart dhe t’i bëhet Allahut lutje për të mirat e Tij. Pastaj, duhet të shkohet drejt e te Guri i Zi për ta puthur atë qetësisht apo për ta prekur me dorë e pastaj puthet dora. Nëse kjo nuk është e mundur dhe nëse dikush nuk mund ta arrijë Gurin e Zi, ai thjesht mund të tregojë me gisht drejt tij nga një largësi. Pastaj rri afër tij (në drejtim të tij) dhe lutet me duatë që janë transmetuar në sunetin e Pejgamberi (a.s.). Pas kësaj, duhet të fillohet tavafi rreth Qabes duke u lutur me fjalët e transmetuara nga Profeti (a.s.).

Në tre xhirot e para, është e pëlqyeshme që haxhiu të zbulojë shpatullën e tij të djathtë dhe të vrapojë me ritëm të ngadaltë. Në xhirot e tjera, ai mund të ecë me hap normal. Është sunet që në çdo xhiro të preket Këndi i Jemenit dhe të puthet Guri i Zi. Pas përfundimit të tavafit, haxhiu duhet të shkojë te Vendqëndrimi i Ibrahimit në përputhje me urdhëresën e Allahut:

وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى

“Pranojeni për vendfalje vendin ku qëndroi Ibrahimi!”. (El-Bekare, 125). Atje ai duhet të falë dy rekate të tavafit.

Pastaj ai duhet të shkojë në pusin e Zemzemit dhe të pijë nga uji i tij sa më shumë të jetë e mundur. Pas kësaj, haxhiu shkon në El-Multezem dhe qëndron aty duke iu lutur Allahut për veten e tij për çfarëdo të mire që dëshiron në këtë botë dhe në tjetrën. Pas kësaj, ai duhet (nëse është e mundur) të shkojë te Guri i Zi dhe ta puthë atë.

Pastaj duhet t’i afrohet kodrës së Safas nëpërmjet portës Es-Safa për të filluar sa’jin në përputhje me fjalët e Allahut:

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوْ اعْتَمَرَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا

“Safa dhe Merve janë nga shenjat (për adhurimin) e Allahut. Kush hyn në atë shtëpi për haxh (në Qabe për haxh) ose për umre , nuk është mëkat për të nëse i viziton të dyja (të ecë në ato dy vende)”. (El-Bekare, 158).

Ai duhet të ngjitet në Safa, të shohë drejt Qabes dhe pastaj t’i lutet Allahut duke përdorur ndonjë nga lutjet e transmetuara nga Profeti (a.s.). Pas kësaj, ai duhet të zbresë prej aty dhe të fillojë të ecë drejt kodrës së El-Merves si nisje të shtatë xhirove ndërmjet atyre dy kodrave, duke përmendur Allahun dhe duke iu lutur Atij.

Me të arritur te njëri nga dy shenjuesit e gjelbër, ai duhet të bëjë vrap të lehtë deri të shenjuesi i dytë i gjelbër. Pastaj duhet të rifillojë ecjen normale drejt Merves. Me të mbërritur në Merve, duhet të ngjitet në të, të kthehet drejt Qabes, t’i lutet Allahut e ta lartësojë Atë. Në këtë mënyrë përfundon një xhiro. Pastaj, ai duhet të bëjë gjashtë xhirot që mbeten në mënyrë të ngjashme, duke plotësuar kështu të shtata xhirot.

Sa’ji është një ritual i detyruar (vaxhib) i haxhit dhe kushdo që nuk mund ta kryejë atë ose ndonjë pjesë të tij, duhet të therë një kafshë si dëmshpërblim për këtë. Së fundi, nëse haxhiu kryen haxhin temettu’ (haxh dhe umre me një pushim ndërmjet tyre), ai duhet ose të rruajë kokën ose t’i presë flokët shkurt. Kjo do ta çlironte atë nga të gjitha kufizimet e gjendjes së ihramit dhe të gjitha gjërat që i ishin ndaluar në të bëhen të lejuara për të, përfshirë edhe marrëdhëniet seksuale me gruan e tij.

Ata që kanë për qëllim kryerjen e haxhit ifrad (vetëm haxhin) ose haxhin kiran (haxhin dhe umrën bashkë pa ndërprerje), duhet të vazhdojnë gjendjen e ihramit. Ata që kanë për qëllim kryerjen e haxhit temettu’, në ditën e tetë të Dhul-Hixhes nga banesat e tyre rihyjnë dhe njëherë në gjendjen e ihramit dhe shkojnë në Mina dhe e kalojnë natën atje, bashkë me ata që ishin në mënyrë të vazhdueshme në këtë gjendje.

Në agimin e ditës së nëntë të Dhul-Hixhes haxhilerët largohen për në Arafat dhe, nëse është e mundur, qëndrojnë pranë Xhamisë së Nemiras. Atje ata lahen (nëse kanë mundësi) dhe falin namazin e drekës dhe iqindisë bashkë në mënyrë të shkurtuar dhe të ndërthurur pa u vonuar në kohë, falje të cilën e udhëheq një imam. Nëse kjo nuk është e mundur, atëherë haxhiu duhet të falet vetëm në mënyrën më të mirë që mundet, duke ndërthurur dhe shkurtuar të dyja faljet.

Qëndrimi i haxhilerëve në Arafat fillon vetëm pasi dielli e ka kaluar zenitin. Gjatë kësaj kohe ata duhet të qëndrojnë pranë shkëmbinjve të Arafatit ose sa më afër të jetë e mundur, sepse prej aty niste qëndrimin e tij Profeti (a.s.). Qëndrimi në Arafat është riti kryesor i haxhit, por ngjitja në kodrën e Mëshirës nuk është as sunet dhe as nuk duhet të synohet. Gjatë këtij qëndrimi, haxhiu duhet të kthejë fytyrën në drejtim të Qabes, të lartësojë Allahun dhe ta kujtojë Atë, t’i lutet Atij sa më shumë të jetë e mundur deri në muzg.

Pas muzgut, haxhilerët duhet të nisen për në Muzdelife dhe kur të arrijnë atje, duhet të falin namazin e akshamit dhe jacisë duke i ndërthurur ato dhe duke i falur nga fundi i kohës së zakonshme. Pastaj ta kalojnë natën atje.

Në agim, (pas faljes së namazit të sabahut në Muzdelife), haxhilerët qëndrojnë në Mesh’ar el Haram (Monumenti i Shenjtë), e kujtojnë dhe e lartësojnë Allahun deri në kohën para lindjes së diellit. Më pas ata duhet të rikthehen në Mina pasi të mbledhin guralecët në Muzdelife.

Qëndrimi pranë Monumentit të Shenjtë është detyrim dhe kushdo që nuk mund ta bëjë këtë, duhet të bëjë një kurban për ta dëmshpërblyer.

Pas lindjes së diellit, haxhiu duhet të gjuajë shtatë guralecë në Xhemren El-Akabe (Shtyllën El-Akabe). Pastaj duhet të therë kafshën për kurban, nëse është e mundur, të rruajë kokën ose të presë flokët shkurt. Kjo do ta çlirojë atë nga kufizimet e ihramit dhe ai mund të merret me çfarëdo veprimtarie normale, përveç marrëdhënieve seksuale me gruan e tij.

Pastaj duhet të rikthehet në Mekë për të kryer Tavaf El-Ifadan, një pjesë kryesore e haxhit, i njohur gjithashtu dhe si Tavaf Ez-Zijarah. Ai duhet ta kryejë në të njëjtën mënyrë siç kreu më parë Tavaf El-Kudumin. Nëse haxhiu po kryen haxhin temettu’, ai duhet të bëjë një sa’j pas Tavafit El-Ifada. Për haxhiun që kryen haxhin kiran apo atë Ifrad, sa’ji i dytë nuk është i rëndësishëm, nëse ka kryer Tavaf El-Kudumin duke ardhur për në Mekë.

Pas këtij Tavaf el-Ifadas, haxhiu mund të kryejë të gjitha veprimet e ligjshme, përfshirë edhe marrëdhëniet seksuale me gruan e tij.

Pastaj haxhiu duhet të rikthehet në Mina dhe të qëndrojë gjithë natën atje. Ky qëndrim gjithë natën në Mina është i rëndësishëm dhe lënia e tij duhet të shpërblehet duke bërë një kurban.

Pas mesditës së ditës së njëmbëdhjetë të Dhul-Hixhes, haxhiu duhet të bëjë gjuajtjen e gurëve në të trija Xhemerat (shtyllat), duke filluar nga ajo që është më afër Minas, pastaj atë të mesit dhe të qëndrojë për pak kohë, ndërsa kujton Allahun dhe i lutet Atij. Pastaj ai duhet të shkojë te Xhemreja (shtylla) e fundit, të bëjë gjuajtjen e gurëve dhe të largohet pa ndaluar aty. Haxhiu duhet të mbarojë së gjuajturi gurët në të trija Xhemretë pa filluar perëndimi i diellit. Në ditën e dymbëdhjetë të Dhul-Hixhes, ai duhet të përsërisë ritet e ditës së mëparshme. Pas gjuajtjes së gurëve, haxhiu mund të kthehet në Mekë ose mund ta kalojë ditën e trembëdhjetë të Dhul-Hixhes në Mina duke goditur me guralecë Xhemretë. Gjuajtja e gurëve është një rit i rëndësishëm i haxhit dhe për moskryerjen e tij duhet të bëhet një kurban. Pas rikthimit në Mekë, nëse haxhiu dëshiron të kthehet në vendin e tij, ai duhet të kryejë Tavaf-el-Veda’ ose Tavafin e Lamtumirës, i cili është gjithashtu një rit i rëndësishëm i haxhit. Në rast se ai nuk është në gjendje ta kryejë atë dhe nëse nuk e ka kaluar mikatin, ai duhet të kthehet në Mekë dhe ta kryejë atë, përndryshe duhet të bëjë kurban një dele.

Shkurt, ritet e rëndësishme të haxhit dhe të umrës janë: deklarimi i ihramit nga mikati, tavafi, sa’ji, halku (rruajtja e kokës) ose kasri (prerja shkurt e flokëve). Me këto ritet e umres plotësohen.

Në rastin e haxhit, duhet të kryhen disa rite shtesë. Ritet kryesore të haxhit janë: qëndrimi në Arafat në Ditën e Arafatit, gjuajtja e gurëve, Tavaf El-Ifada, qëndrimi në Mina, bërja e një kafshe kurban, rruajtja e kokës ose prerja shkurt e flokëve. Kjo është një përmbledhje e shkurtër e të gjitha riteve të haxhit dhe të umres.

Kthimi në shtëpi pas kryerjes së haxhit

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Udhëtimi nuk është veçse një lloj torture, në të cilin njeriu pengohet nga ngrënia dhe pirja (si duhet). Kështu, kur ndonjë prej jush (udhëton dhe) përfundon punën e tij, ai duhet të nxitojë të kthehet te familja e tij”.[20] Transmeton Buhariu dhe Muslimi.

Aishja transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kur ndonjëri prej jush e kryen haxhin, ai duhet të nxitojë të kthehet te familja e tij e për këtë atij do t’i shtohet shpërblimi”.[21] Transmeton Darakutni.

Muslimi ka transmetuar nga El-Ala ibën El-Hadrami se Profeti (a.s.) ka thënë: “Një haxhi që vjen nga jashtë mund të qëndrojë për tri (ditë) pas përfundimit të haxhit”.[22]

El-Ihsar (Bllokimi)

El-Ihsar (siç përdoret në Kuran) do të thotë bllokim i rrugës për në Shtëpinë e Zotit. Allahu i Madhëruar thotë:

وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنْ الْهَدْيِ

“E kryeni haxhin dhe umren për hir të Allahut, po në qoftë se pengoheni, atëherë (therni për kurban) çka t’ju vijë më lehtë prej kurbanëv