ES-SELAMU ALEJKUM UE RAHMETULL-LLAHI UE BERAKATUHU.

Falënderimi i takon All-llahut. Atë e falënderojmë dhe prej Tij falje dhe ndihmë kërkojmë. Kërkojmë mbrojtje nga All-llahu prej të këqijave të vetvetes dhe të veprave tona. Kë e udhëzon All-llahu s'ka kush e lajthit dhe kë e largon nga rruga e vërtetë, s'ka kush e udhëzon. Dëshmoj se s'ka te adhuruar tjetër përveç All-llahut , i Cili është Një dhe dëshmoj se Muhammedi është rob dhe i dërguar i Tij.
"O ju që keni besuar, keni frikë All-llahun me një frikë të denjë dhe mos vdisni, pos duke qenë muslimanë!" (Ali Imran: 102)
"O ju njerëz! Keni frikë Zotin tuaj që ju ka krijuar prej një veteje dhe nga ajo krijoi palën e saj, e prej atyre dyve u shtuan shumë burra e gra. Dhe keni frikë All-llahun që me emrin e Tij përbetoheni, ruajeni farefisin, se All-llahu është Mbikqyrës mbi ju." (En-Nisa:1)
"O ju besimtarë, keni frikë All-llahun dhe thuani fjalë të drejta. Ai (All-llahu) ju mundëson të bëni vepra të mira, jua shlyen mëkatet e juaja,e kush respekton All-llahun dhe të Dërguarin e Tij, ka shpëtuar me një shpëtim të madh." (El-Ahzab:70:71)
Thënia më e vërtetë është thënia e All-llahut, kurse udhëzimi më i mirë - udhëzimi i Muhammedit sal-lall-llahu 'alejhi ue ala alihi ue sel-lem.
Veprat më të këqia janë ato të shpikurat, ç`do shpikje është bid'at dhe ç`do bid'at është lajthitje, e ç`do lajthitje çon në zjarr.

Besimi në All-llahun .s.u.t.

Besimi në All-llahun s.u.t. do të thotë të bindurit e fuqishëm se All-llahu s.u.t. është Zot, Sundues, Sundues dhe Krijues i ç`do gjëje.
Se vetëm Ai meriton t’i bëhet ibadet me anë të, namazit, agjërimit, duasë, shpresës, frikës, përuljes dhe dëgjesës. Se ai posedon të gjitha cilësitë e përsosmërisë, dhe se Ai është larg ç`do të metë.

Imani, besimi në All-llahun s.u.t. përfshinë tri gjëra:

1. Të besuarit se vetëm All-llahu s.u.t. është Krijues dhe Sundues i të gjithave (teuhidur-rububijje).

2. Të besuarit se vetëm Atij mund t’i bëhet ibadet (teuhidul-uluhijje).

3. Të besuarit se vetëm Atij i takojnë emrat dhe cilësitë e përsosmërisë (teuhidul esma’i ues-sifat).

Prandaj njeriu nuk mund të jetë besimtar në All-llahun s.u.t. përderisa nuk beson se All-llahu s.u.t. është Sundues i të gjithave dhe se Sundues tjetër nuk ekziston, se vetëm Ai është Zot dhe se vetëm Ai mund të adhurohet, dhe se Ai është plotësisht i përsosur me cilësitë dhe emrat e Vet dhe se askush tjetër nuk është i përsosur dhe i përkryer.

Këta janë tre lloj të teUhidit që i ngërthen domethënia e Imanit ndaj All-llahut s.u.t. e me sa vijon detajisht do të sqarojmë ç`donjërin prej tyre.

1) Teuhidur-rububijje:
Teuhidur-rububijje shkurtimisht do të thotë:

Bindshmëria e fuqishme se All-llahu s.u.t. është Krijues dhe Sundues i të gjithave dhe se tjetër Sundues nuk ekziston.

Fjala Rabb në gjuhën arabe do të thotë pronar, udhëheqës E, rububijjeti i All-llahut s.u.t. mbi krijesat e Veta do të thotë se vetëm Ai dhe i Vetmi Ai i ka krijuar ato, se vetëm Ai është pronar dhe se vetëm Ai i mirëmbanë ato dhe udhëheqë me to.

Prandaj Teuhidur-Rububijje do të thotë pranimi se All-llahu s.u.t. është i Vetmi Krijues i të gjitha krijesave dhe i Vetmi Pronar i tyre, se vetëm Ai i ngjallë dhe i vdesë ato, se Vetëm Ai u sjellë dobi apo dëm dhe se Vetëm Ai i pranon lutjet e krijesave, po qe se gjenden në situatë pa shtegdalje.

Se vetëm Ai mund të bëjë me ta `çka të dojë Vet, se vetëm Ai me të vërtetë jep dhe merr, se vetëm Ai krijon dhe se në duart e Tij janë të gjitha.

All-llahu s.u.t. na thotë:
Vetëm Ai krijon dhe sundon, I Lartësuar është All-llahu, Sundues i botëve. A’raf: 54.

Në këtë lloj të teuhidit bënë pjesë edhe besimi në përcaktimin e All-llahut s.u.t. besimi se ç`do gjë që ndodh, ndodh me dijeninë, vullnetin dhe fuqinë e All-llahut s.u.t. [iii]

Me fjalë të tjera ky lloj i teuhidit do të thoshte:
Të kuptuarit dhe të pranuarit se iniciator i njëmendtë që me të vërtetë vepron në këtë Gjithësi është vetëm All-llahu s.u.t. me krijimin, udhëheqjen, ndryshimin, drejtimin (e lëvizjes), rritjen dhe zvogëlimin, ringjalljen dhe vdekjen dhe me veprime të tjera, dhe se në tërë këtë askush nuk i shoqërohet Atij.

Kur’ani tejet qartë flet për këtë lloj të teuhidit. Gati se asnjë kaptinë e Kur’anit nuk e lë pa e përmendur atë, apo bile pa treguar atë në të në mënyrë të zhdrejtë.

Ky është themel i llojeve të tjera të teuhidit, ngase vetëm Ai është Krijues i njëmendtë, Sundues dhe Udhëheqës, i Cili meriton t’i bëhet ibadet (ç`do formë e adhurimit), që T’i shprehet dhe T’i drejtohet përulja dhe bindja.

Dhe vetëm Ai është meritor që T’i drejtohet falënderimi, dhikri, duaja, shpresa, droja e të ngjashme. Pra, ç`ka do qoftë nga ibadeti mund t’i kushtohet vetëm Atij i Cili posedon pushtet absolut dhe udhëheqë me të gjitha. [iv]

Nga ana tjetër, vetëm Ai është Krijues i njëmendtë, Sundues dhe Udhëheqës, që i meriton cilësitë madhështore, të bukura dhe të përsosura. Për shkak se këto cilësi mund t’i posedon vetëm Sunduesi i të gjitha botëve, sepse, është e pamundur t’i përshkruhet pronësia dhe sundimi dikujt që nuk është i gjallë, që nuk dëgjon, nuk sheh, që është i pafuqishëm, memec, që nuk është në gjendje të bëjë atë që dëshiron vet dhe që nuk është i përkryer në të folmen e vet dhe në veprat e veta. [v]

Andaj gjejmë se Kur’ani e përmend këtë lloj të teuhidit në kontekst të hamdit (falënderimit), të ibadetit, të nënshtrimit, të përkushtimit All-llahut s.u.t. dhe në kontekst të shpjegimit të cilësive të lartësuara dhe emrave të bukur të Tij.

Në kontekstin e hamdit (falënderimit) ç`do myslimanë në ç`do rekatë këndon:
Falënderimi i përket vetëm All-llahut, Zotit të botëve. Fatiha: 1.

All-llahu s.u.t. thotë:
Pra, falënderimi i përket vetëm All-llahut, Zotit të qiejve dhe Zotit të Tokës - Zotit të Gjithësisë. Xhathije: 36.

Në kontekstin e nënshtrimit dhe përkushtimit (devocionit) Atij, All-llahu xh.sh. thotë:
Thuaj, Rruga e All-llahut është e vetmja rrugë e drejtë, dhe neve jemi të udhëruar t’i bindemi Zotit të Gjithësisë. En’am: 71.

Në kontekstin e të drejtuarit dhe mbështetjes vetëm Atij, All-llahu s.u.t. thotë:
Thuaj, Me të vërtetë, namazi im dhe adhurimi im, jeta ime dhe vdekja ime, i përkasin vetëm All-llahut, Zotit të Gjithësisë. En’am: 162.

Në kontekstin e sqarimit se vetëm All-llahu s.u.t. mirret për mbrojtës e askush tjetër, All-llahu s.u.t. thotë:
Thuaj, A të marr për mbrojtës dikë tjetër përveç All-llahut, Krijuesit të qiejve dhe të Tokës! Ai ushqen (botën), e Atë askush nuk e ushqen.
Thuaj, Mua më është urdhëruar që të jem i pari nga ata që përulen, dhe, kurrësesi mos u bënë nga ata që i bëjnë shok Atij. En’am: 14.

Në kontekstin e duave, All-llahu s.u.t. thotë:
Vetëm Ai krijon dhe sundon! I lartësuar është All-llahu, Zoti i Gjithësisë! Lutjuni Zotit tuaj përulshëm dhe ngadalë (në vete)! Ai, me të vërtetë, nuk i do ata që luten me zë të lartë. A’raf: 54-55.

Në kontekstin e ibadetit, All-llahu s.u.t. thotë:
Përse të mos e adhuroj Atë, i cili më ka krijuar. E, te Ai do të ktheheni ju. Ja Sin: 22.

O njerëz, Adhuroni Zotin tuaj, i Cili u ka krijuar juve dhe ata para jush, që të ruheni nga ndëshkimi. Zoti është Ai, që për ju Tokën e ka bërë shtrat dhe qiellin ndërtesë; i Cili prej qielli lëshon shira dhe bënë që të rriten frutet, ushqim për ju. Prandaj mos i bëni me vetëdije shok All-llahut, sepse ju e dini (që Ai nuk ka shok). Bekare: 21-24.

Me të vërtetë, vetëm Krijuesi i qiejve, i Tokës dhe i ç`do gjëje që gjendet në to, eshtë i Vetmi i Cili meriton që njeriu ta pranojë për Zot dhe për mbrojtës, dhe tërësisht t’i dorëzohet Atij, që duatë e veta t’ia drejtojë Atij dhe të mbështet tek Ai.

Nga ana tjetër vërejmë se Kur’ani ndërlidhë rububijjetin e All-llahut s.u.t. i cili pasqyrohet në sundimin e Tij me qiejt e me Tokën dhe me ç`do gjë që ekziston në to me konservimin e tyre me emrat e Tij të bukur dhe me cilësitë e Tij të lartësuara.

Kuptoi fjalët e All-llahut s.u.t. në ajetin Kursijj:
All-llahu është, s’ka tjetër zot përveç Tij i Gjalli dhe i Përjetshmi.
Atë nuk e kaplon as kotja as gjumi, Të Atij janë të gjitha ato që gjenden në qiej dhe në Tokë. Kush mund të angazhohet për ndokend pa lejen e Tij ?! Ai di ç`do gjë që ka ndodhë përpara dhe ç`do gjë që do të ndodhë në të ardhmen.
Por, njerëzit, nuk dinë asgjë nga dijenia e Tij, përveç që Ai ka dashur t’ua tregojë.
Froni (Madhëria) i Tij përfshinë qiejt dhe Tokën dhe Atij nuk i vie rëndë t’i ruajë ato. Ai është shumë i Larti, i Madhëruari. Bekare: 255.

Me të vërtetë, Ai që i ka krijuar qiejt dhe Tokën është i Vetmi që jeton përgjithmonë dhe kurrë nuk vdes, i Cili i mirëmbanë të gjitha, di ç`do gjë, kujdeset për çdo gjë, i Cili është më i Lartësuari, më Madhështori.

Pastaj përqëndrohu në këto fjalë të All-llahut s.u.t:
Ne e krijojmë njeriun dhe Na dimë çka pëshpërit shpirti i tij, sepse Ne jemi më afër se damari i qafës së tij. Kaf: 16.

E si mos të dinte Ai, i Cili ka krijuar ç`do gjë dhe është i informuar hollësisht. Mulk: 14.

Pra, nuk ka kurrfarë dyshimi se Ai i Cili i ka krijuar të gjitha krijesat, i mbikëqyrë ato dhe se Ai di ç`do gjë ç’veprojnë ato.

E, për sa i përket atyre, të cilët pranojnë se All-llahu s.u.t. është Sundues dhe Krijues i të gjithave, por nuk e veçojnë nga hyjnitë e tjerë, por së bashku me Të adhurojnë edhe të tjerët, dhe që nuk e veçojnë sipas emrave dhe cilësive të Tij, duke i mohuar ato apo duke i krahasuar ato me cilësitë e krijesave të tjera, apo duke i komentuar ato në kuptimin figurativ që nuk ka bazë, atyre teuhidi i këtij lloji nuk do t’u shërbejë dhe assesi nuk do t’i nxjerrë ata nga rrethi i mosbesimit në rrethin e imanit.

All-llahu xh.sh. na tregon në Kur’an se jobesimtarët (mushrikët) kanë pranuar se All-llahu është i Vetmi Krijues, por përkundër kësaj kanë mbetur mushrikë,[vi] ngase nuk e kanë veçuar All-llahun s.u.t. në uluhijjetin (hyjninë) e Tij, por i kanë adhuruar edhe të tjerët përveç Tij. Dhe për shkak se ata nuk i kanë bërë teuhid All-llahut s.u.t. në emrat dhe cilësitë e Tij, ashtu që disa i mohonin dhe nuk i besonin atyre.

Prandaj All-llahu s.u.t. thotë për ta:
Shumica e tyre nuk i besojnë All-llahut, por i bëjnë shok Atij. Jusuf: 106.

Mufessiri i njohur Muxhahidi (rahimehull-llah), gjatë komentimit të këtij ajeti thotë:
Imani i tyre në All-llahun s.u.t. është pranimi se ne na ka krijuar All-llahu s.u.t. dhe se Ai na furnizon që të gjithëve, por ata krahas këtij pranimi i bëjnë ibadet edhe të tjerëve përveç Atij. [vii]

Një pjesë e ulemasë nga gjeneratat e para ka thënë:
Ku t’i pyesish.
Kush i ka krijuar qiejt dhe Tokën ?
Ata përgjigjen.
All-llahu, por megjithëkëtë e adhurojnë tjetër kë. [viii]

All-llahu s.u.t. na thotë në Kur’an se edhe mushrikët kanë besuar se All-llahu s.u.t. është Krijues, Furnizues dhe Sundues:
E, nëse i pyet kush i ka krijuar, ata, me siguri, do të thonë. All-llahu, , nga po ia mbajnë atëherë ? Zuhruf: 87.

Thuaj, Kush ju ushqen juve nga qielli dhe nga Toka ? Ose, kush mund të krijojë të dëgjuarit dhe të pamurit ? Dhe kush mund të nxjerrë të gjallin nga i vdekuri dhe të vdekurin nga i gjalli ? Dhe kush i drejton gjërat ? Ata do të thonë, All-llahu, E ti (o Muhammed!) Thuaj, E, përse atëherë nuk i frikësoheni Atij ? Junus: 31.

Nga ajetet e cituara shihet qartë se, gjithsecili që pranon se All-llahu s.u.t. është Zot i të gjithave, njëherit nuk është edhe ai që e ka besuar All-llahun s.u.t. si të Vetmin Zot, të Cilit i bëhet ibadet dhe i Vetmi të Cilit i përkasin të gjitha emrat e bukur dhe cilësitë e përsosmërisë. [ix]

Shumica e njerëzve nuk mohojnë Krijuesin dhe udhëheqjen e Tij me krijesat, por shumë mosbesime të tyre rrjedhin nga adhurimi i tjetërkujt përveç All-llahut s.u.t.

2) Teuhidul-uluhijje.
Teuhidul-uluhijje shkurtimisht do të thotë:

Bindshmëria e fuqishme se vetëm All-llahu s.u.t. është Zot i vërtetë dhe se tjetër zot nuk ekziston, dhe se të gjitha llojet e ibadetit (adhurimit) duhet t’i kushtohen vetëm Atij.

Fjala Ilah (Zot) në gjuhën arabe përdoret në domethënien e fjalës Me’luh (ai i cili adhurohet, atij të cilit i bëhet ibadet) [xi]

Kurse ibadet në gjuhën arabe do të thotë të qenët i dëgjueshëm, i përulshëm, i përvuajtshëm.

Disa alimë ibadetin e kanë definuar si dashuri e sinqertë me përvuajtëri të plotë.

Ibadeti i cili na është urdhëruar në vete ngërthen domethënien e përvuajtërisë, e njëkohësisht edhe domethënien e dashurisë, andaj kjo është përulësia e plotë ndaj All-llahut s.u.t. me dashuri jashtëzakonisht të madhe ndaj Tij.

Prandaj ibadeti ndaj All-llahut s.u.t. nuk është i rregullt nëse aty nuk përfshihen që të dy domethëniet e përmendura, dhe vetëm njëra prej tyre nuk është e mjaftueshme për korrektësinë e tij.

All-llahu s.u.t. për ne duhet të jetë më i dashur se ç`do gjë tjetër që ekziston, e njëkohësisht më i lartësuari prej të gjithëve. [xii]

Teuhidul-uluhijje, pra, bazohet, të besosh vetëm All-llahun s.u.t. sinqertë edhe esencialisht edhe formalisht (në batin dhe në zahir), kështu që asgjë prej tij (besimi) nuk guxon t’i kushtohet dikujt tjetër përveç All-llahut s.u.t.

Prandaj, besimtari adhuron (i bënë ibadet) vetëm All-llahun s.u.t. e askë tjetër, pastaj vetëm Atë e don me të vërtetë, frikësohet vetëm prej Tij, shpreson vetëm prej Tij, duanë ia drejton vetëm Atij, mbështetet vetëm në Të, vetëm ndaj Tij shprehë përvuajtërinë, përulësinë, pendesën dhe të gjitha llojet e tjera të ibadetit.

Kjo pjesë e teuhidit në esencën e vet ngërthen të gjitha pjesët e tjera të besimit në All-llahun s.u.t. si Krijues dhe besimin në atë se Ai është i Vetmi që posedon emra të bukur dhe cilësi të përsosmërisë, që nuk është rast i kundërt.

Sepse, të besuarit dhe të pranuarit e All-llahut s.u.t. si Krijues dhe Sundues nuk do të thotë se i njëjti e pranon si të vetmin të cilin e adhuron. [xiii]

Njeriu mund ta pranojë All-llahun s.u.t. si të Vetmin Krijues, por assesi mos ta adhurojë Atë (nuk i bënë ibadet Atij).

Gjithashtu, edhe besimi në All-llahun s.u.t. si të Vetmit që i përkasin emrat e bukur dhe cilësitë e përsosmërisë (teuhidul esma’i ues-sifat) nuk i përfshinë llojet e tjera të teuhidit.

Por, njeriu, i cili i bënë All-llahut s.u.t. teuhidul uluhijje, duke u bindur dhe duke e pranuar Atë si të Vetmin i Cili meriton të adhurohet (që T’i bëhet ibadet) dhe se këtë askush tjetër përveç Tij nuk e meriton nga kurrnjë aspekt, ai me këtë pranon All-llahun s.u.t. për Krijues dhe Sundues të të gjithave dhe se vetëm Atij i përkasin të gjitha emrat dhe të gjitha cilësitë e përsosmërisë, sepse ibadeti i njëmendtë mund T’i bëhet vetëm Zoti të Përsosur, e jo dikujt tjetër që nuk është Zot. [xiv]

Sepse, si mund të adhurohet dikush, që nuk është krijues i cili nuk udhëheq me të, dhe si mund të adhurohet dikush, që nuk është i përsosur dhe i përkryer?

Me sa parashtruam më sipër, shihet qartë se shehadeti (La ilahe ilAll-llah) në vete ngërthen të gjitha llojet e teuhidit, sepse domethënia e tij e drejtpërdrejtë është të besuarit në teuhidul uluhijje i cili në vete ngërthen edhe teuhidur rububijje edhe teuhidul esma’i ues-sifat.

Prandaj, me këtë lloj të teuhidit (teuhidul uluhijje) ka filluar feja dhe me të ka përfunduar, kjo është forma dhe esenca e fesë dhe për shkak të tij janë krijuar të gjitha krijesat.

All-llahu s.u.t. thotë:
Xhinnët dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë. Dharijat: 56.

Shejkhul Islam Ibn Tejmijje (rahimehull-llah) thotë:
Sipas këtij lloji të teuhidit dallohen besimtaret dhe mushrikët ata të cilët sinqerisht adhurojnë All-llahun xh.sh. dhe ata të cilët, krahas Tij adhurojnë edhe diç tjetër dhe për shkak të këtij do të realizohet shpërblimi apo ndëshkimi edhe në këtë botë edhe në botën tjetër, e kush nuk pranon këtë, do të mbetet ndër mushrikët. [xv]

Për shkak të këtij lloji të teuhidit janë dërguar edhe Pejgamberët dhe janë shpallur Librat.

Nuk ka ekzistuar kurr një Pejgamber që i është dërguar njerëzve, e që teuhidul-uluhijje të mos i jetë bazë dhe esencë e misionit të tij.

All-llahu s.u.t. thotë:
Ne, ç`do populli i kemi dërguar nga një Pejgamber. Të gjithë ata thonin: Adhuroni vetëm All-llahun, e shmagiuni idhujve. Nahël: 36.

Ne nuk kemi dërguar asnjë Pejgamber para teje e që të mos ia kemi shpallur se, nuk ka te Adhuruar tjetër përveç Meje (All-llahut), andaj adhuromëni vetëm Mua. Enbija: 25.

All-llahu s.u.t. na informon se Pejgamberët e Tij janë, Nuhi, Hudi, Salihu, dhe Shu'ajbi, dhe ç`do njëri prej tyre i ka thënë popullit të vet:
O populli im, adhurojeni vetëm All-llahun, Ju nuk keni zot tjetër përveç Tij. Mu’minun: 23; Hud: 61; A’raf: 65.

All-llahu s.u.t. gjithashtu na informon se Ibrahimi (alejhis-selam) i ka thënë popullit të vet:
Unë e kthej fytyrën time kah Ai që i ka krijuar qiejt dhe Tokën, duke qenë besimtar i vërtetë, dhe nuk jam nga ata që i bëjnë shok All-llahut. En’am: 79.

Pra, Ky lloj i teuhidit është thelbi i fesë islame, andaj sharti i parë i Islamit është kelimei shehadeti.

Pejgamberi i All-llahut s.u.t. thotë:
Islami bazohet në pesë gjëra: dëshmia se nuk ka te adhuruar tjetër përveç All-llahut, i cili meriton te adhurohet me Hak dhe Muhammedi është Pejgamber i All-llahut, kryerja e namazit, dhënia e zekatit, agjërimi i muajit Ramazan dhe kryerja e haxhxhit. [xvi]

Të pranuarit e All-llahut s.u.t. si të Vetmin i Cili adhurohet, nga ne kërkon që vetëm Atij T’i drejtohemi me çdo trajtë adhurimi dhe që zemrat tona gjatë kësaj të jenë tërësisht të pastra nga ç`do drejtim tjetër. Në këtë formulim hyjnë edhe shumë gjëra të tjera.

Ja disa prej tyre:

1) Domosdoshmëria e dashurisë së sinqertë ndaj All-llahut s.u.t.
Njeriu nuk guxon që edhe në dashurinë e vetë të ketë dikë të barabartë apo përmbi All-llahun s.u.t.

Prandaj, nëse dikush e do dikë sikur që e do All-llahun s.u.t. apo më tepër se Atë, atëherë ky ka bërë shirk.

All-llahu s.u.t. thotë:
Ka njerëz që në vend të All-llahut marrin disa gjëra të tjera për hyjni dhe i duan ato si All-llahun, ndërsa ata që besojnë, e duan shumë më tepër All-llahun. Bekare: 165.

Në shirkun e madh, të cilin All-llahu s.u.t. nuk do ta falë, pos me pendesë për të, bën pjesë edhe ajo që njeriu ta dojë dikë tjetër përveç All-llahut siç duhet All-llahu s.u.t. [xvii]

Njeriu, sipas natyrës së vet, është i prirur për ta dashur vetvetën, prindërit, fëmijët, atdheun, pasurinë e të ngjashme, andaj përshpirtëria (devotshmëria) e tij e sinqertë ndaj All-llahut s.u.t. nuk do të thotë asgjësim apo pengesë të kësaj ndjenjë natyrore, por nga besimtari kërkohet që dashuria e tij ndaj ç`kado qoftë tjetër në këtë botë, të jetë pas dashurisë ndaj All-llahut s.u.t. që dashuria ndaj All-llahut s.u.t. tek ai të jetë përmbi dashuritë e tjera, kështu që të jetë i gatshëm që tërë atë që dashuron, nëse vjen gjer tek kontradikta mes asaj që kërkon nga ai dashuria ndaj All-llahut s.u.t. dhe ç`kado qoftë tjetër që dashuron, duhet ta sakrifikojë në emër të All-llahut s.u.t.

All-llahu s.u.t. i kërcënohet atyre të cilët i japin përparësi vlerave të kësaj botë, të cilat i duanë më shumë sesa All-llahun s.u.t. e thotë:
Thuaj, Nëse etërit tuaj, bijtë tuaj, vëllezërit tuaj, gratë tuaja, farefisi juaj, pasuria juaj, që e keni fituar, tregtia për të cilën keni frikë se nuk do të shkojë mirë dhe shtëpitë në të cilat e ndieni veten rehat, u janë më të dashura se sa All-llahu, i Dërguari i Tij dhe lufta në rrugën e Tij, atëherë pritni derisa ta sjellë vendimin All-llahu. E, All-llahu, nuk do t’i udhëzojë mëkatarët në rrugën e drejtë. Tevube: 24.

2) Domosdoshmëria e veçimit të All-llahut s.u.t. në dua, në tevekkul (mbështetje) dhe në shpresë, nga aspekti se askush përveç All-llahut s.u.t. nuk është në gjendje ta plotësojë atë.

All-llahu s.u.t. thotë:
Dhe, përveç All-llahut mos iu lut tjetërkujt, të cilët nuk të sjellin as dobi as dëm, e nëse e bën këtë, ti atëherë, me të vërtetë, je nga pabesimtarët. Junus: 106.

...Dhe, nëse jeni besimtarë (të vërtetë), mbështetuni në All-llahun.Maide: 23.

Ata të cilët besojnë dhe të cilët emigrojnë dhe luftojnë në udhën e All-llahut, ata mund të shpresojnë mëshirën e All-llahut. Se All-llahu është mëshirues dhe falë. Bekare: 218.

3) Domosdoshmëria e veçimit të All-llahut s.u.t. përkitazi me frikën. Ai i cili konsideron se disa nga krijesat mund t’i sjellin dëm me vullnetin dhe fuqinë e tyre personale, [xviii] e nga ky shkak i frikësohen atyre, atëherë ky i ka bër shirk All-llahut s.u.t.

All-llahu s.u.t. thotë:
... Dhe, kini frikë vetëm prej Meje. Nahël: 51.

Nëse All-llahu të sjellë ndonjë dëm, askush nuk mund të ta largojë, përveç Tij, e nëse Ai don të ta bëjë ndonjë të mirë, s’ka kush të ta pengojë mirësinë e Tij. Ai ia jep atë mirësi kujt të dojë nga robërit e Tij; dhe Ai është falës dhe mëshirues. Junus: 107.

4) Domosdoshmëria e veçimit të All-llahut s.u.t. në të gjitha llojet e ibadetit trupor, siç është namazi, rukuja, sexhdeja, agjërimi, therja (e kurbanit), tavafi dhe të gjitha format e ibadetit gjuhësor, siç është betimi, kërkim ndjesë etj.

Ky dhe ç`do lloj tjetër i ibadeteve duhet t’i kushtohen vetëm e vetëm All-llahut s.u.t. e ai i cilli c`kado qoftë prej tyre i kushton dikujt tjetër, përveç All-llahut s.u.t. ai i ka bër shirk.

All-llahu s.u.t. thotë:
All-llahu, me të vërtetë, nuk e falë atë që i bën shok Atij, por ia falë tjerat mëkate kujt të dojë (përveç këtij). Kushdo që t’i bëjë shok All-llahut, ai me të vërtetë, ka humbur larg prej udhës së drejtë. Nisa: 116.

3) Teuhidul esma’i ues-sifat:
Teuhidul-esma’i ues-sifat, shkurtimisht do të thotë:

Bindshmëria e fuqishme se All-llahut s.u.t. i përkasin të gjithë emrat e bukur dhe cilësitë e përsosmërisë, se Ai është larg atributeve të mangëta dhe se Ai me cilësitë e Tij shquhet mbi të gjitha krijesat.

Cilësitë dhe emrat të cilat na janë të njohura vetëm nga fjalët e Tij dhe nga fjalët e Pejgamberit të Tij, pa kurrfarë ndryshimesh të fjalëve të tyre, pa mohimin e tyre parcial apo të tërësishëm, pa tentim që tërësisht të kuptohen ato dhe të shpjegohen thelbësisht apo komparacionet me cilësitë e krijesave.

Nga ky formulim jipet të kuptohet se teuhidul-esma’i ues-sifati, bazohet në tri parime, e, kush largohet prej tyre, ai nuk do të jetë besimtar në këtë lloj të teuhidit. [xix]

a) Të besuarit se All-llahu s.u.t. nuk i gjason krijesave dhe se është larg ç`do të mete;

b) Të besuarit në emrat dhe në cilësitë e All-llahut s.u.t. që janë përmendur në Kur’an dhe në Sunnet, pa kurrfarë mungese apo shtimi dhe pa kurrfarë shtrembërimesh apo mohimesh.

c) Shuarja e ç`do dëshire për të kuptuar domethënien e vërtetë të këtyre cilësive.

a) Me parimin e parë nënkuptohet mohimi i ç`do ngjashmërie ndërmjet cilësive të All-llahut s.u.t. dhe cilësve të krijesave.

Argument për këtë janë fjalët e All-llahut s.u.t:
Dhe askush nuk i gjason Atij. Ikhlas: 4.

All-llahun mos e krahasoni me kurrgjë. Nahl.

Imam Kurtubi (rahimehull-llah), duke komentuar ajetin, Dhe askush nuk i gjason Atij, thotë:
Këtu flitet se All-llahut s.u.t. me lartësinë e Tij, në madhështinë e Tij, me pushtetin e Tij, me emrat e bukur dhe me cilësitë e përsosura të Tij, nuk i gjason askush nga krijesat e Tij, e as që mund krahasohet ndokush të me Të.

Gjithashtu edhe cilësitë e All-llahut s.u.t. të cilat janë përmendur në Kur’an dhe në Sunnet, e ato janë të përbashkëta sipas shqiptimit në raport me All-llahun s.u.t. dhe krijesat e tjera, assesi nuk i gjasojnë domethënies së vërtetë të tyre, ngase cilësitë e Atij që gjithmonë ekziston nuk janë të njëjta sikurse cilësitë e atyre të cilët janë krijuar nga Ai. [xx]

Kurse Imam Uasijti (rahimehullah) thotë:
Nuk ekziston ndonjë qenie siç është qenia e Tij, as ndonjë emër siç është emri i Tij, as ndonjë vepër siç është vepra e Tij, përveçse nga pikëpamja gjuhësore (shqiptimit).

Qenia, që nuk është e krijuar, është larg asaj që të ketë cilësi ç`farë posedon e krijuara. Siç është e pamundur që qenia e krijuar të ketë cilësitë e Atij që nuk është i krijuar.

E tërë kjo është drejtim i pasuesve të së vërtetës, udhës (Sunnes) së Pejgamberit a.s. dhe xhema’atit të gjeneratave të para të myslimanëve. [xxi]

Në këtë parim bënë pjesë edhe mohimi i ç`do gjëje që i kundërvihet asaj me ç`ka All-llahu s.u.t. e ka përshkruar Vetveten, ose me ç`ka e ka përshkruar Pejgamberi i Tij.

Prandaj besimi në All-llahun s.u.t. si të Vetmit që i përkasin emrat dhe cilësitë e përsosmërisë, kërkon prej nesh të mohojmë dhe të dëbojmë mundësinë se Ai mund të ketë grua, shok, partner (ortak), ndihmës, ndërmjetsues (përveç me lejen e All-llahut) dhe mbrojtës nga poshtërimi.

Siç kërkon edhe mohimin se Atë mund ta kaplojë kotja dhe gjumi, lodhja, kapitja, vdekja, padrejtësia, shkujdesja, harresa, pagjumësia, transformimi dhe cilësi të tjera mangësie.

b) Parimi i dytë kërkon obligueshmërinë e kufizimit të ç`do gjëje që i përshkruhet All-llahut s.u.t. vetëm në atë që është përmendur në Kur’an dhe në hadithet e Pejgamberit (salall-llahu alejhi ue ala alihi ue sel-lem), Sepse, cilësitë dhe emrat e All-llahut s.u.t. kuptohen me anë të të thënave, e jo me anë të përsiatjes personale.

All-llahu s.u.t. assesi nuk mund të përshkruhet, përveçse me atë që e ka përshkruar Vetveten apo me ç`ka e ka përshkruar Pejgamberi Tij s.u.t.

Gjithashtu edhe nuk emërohet, përveçse me emrat me të cilat e ka quajtur Vetveten apo me të cilat e ka quajtur Pejgamberi i Tij.

Për shkak se All-llahu s.u.t. i di më së miri emrat dhe cilësitë e Vet.

All-llahu s.u.t. thotë:
... Thuaj, A e dini më mirë ju apo All-llahu? Bekare: 140.

Duke qenë se All-llahu s.u.t. e di më së miri për Vetveten, dhe pasi që Pejgamberët e Tij e kanë folur vetëm të vërtetën, sepse ata kanë transmetuar vetëm atë që u ka shpallur All-llahu s.u.t, atëherë, në sferën e emrave dhe të cilësive të All-llahut s.u.t. duke i pranuar ato jemi të obliguar t’i përmbahemi asaj që na ka informuar All-llahu s.u.t. dhe Pejgamberi i Tij.

Imami i Ehli Sunetit, Ahmed Ibn Hanbel (rahimehull-llah) thotë:
All-llahu s.u.t. nuk përshkruhet, përveçse me atë që e ka përshkruar Vetveten, apo me ç`ka e ka përshkruar Pejgamberi i Tij, duke mos e tejkaluar aspak Kur’anin dhe Hadithin. [xxiii]

Nu’Ajm Ibn Hammad (rahimehull-llah), mësuesi i Imam Bukhariut (rahimehull-llah) ka thënë:
Ai i cili e krahason All-llahun s.u.t. me krijesat e Tij, ai ka bërë kufër, kush mohon ç`kado qoftë nga ajo me ç`ka All-llahu s.u.t. e ka përshkruar Vetveten apo me ç`ka e ka përshkruar Pejgamberi i Tij, ai ka bërë kufër, dhe ajo me ç`ka All-llahu s.u.t. e ka përshkruar Vetveten dhe me ç`ka e ka përshkruar Pejgamberi i Tij nuk mund të barazohet me asgjë dhe nuk mund të krahasohet me asgjë. [xxiv]

Ky parim kërkon nga ç`do njeri i moshës madhore moshës ligjore sipas Sheriatit që të besojë tërë atë që transmetohet nga emrat dhe cilësitë e All-llahut s.u.t. në Kur’an dhe në Sunnetin e Pejgamberit (salall-llahu alejhi ue ala alihi ue sel-lem), Dhe t’i pranojë ato sipas domethënieve të tyre të qarta dhe parimore në gjuhën arabe, duke mos mohuar diç prej tyre dhe duke mos shtrembëruar diç gjatë komentimit duke u larguar nga domethënia e tyre.

c) Parimi i tretë kërkon nga njeriu që t’i besojë të gjitha cilësive të përmendura në Kur’an dhe në Sunnet, pa pyetje për esencën e tyre dhe për domethënien e tyre të vërtetë (lidhur me All-llahun s.u.t).

Sepse, të konceptuarit e cilësive bazohet në të konceptuarit e qenies, sepse, cilësitë dallohen në ujdi me dallimin e bartësve të tyre.

Sikurse që assesi nuk pyesim për qenien e All-llahut s.u.t. dhe kualitetin e Tij, po ashtu assesi nuk është korrekte të pyesim për cilësitë e Tij. [xxv]

Prandaj transmetohet nga një numër i madh i gjeneratave të para (selefit) se, kur i patën pyetur për ngritjen (el-istiua) e All-llahut s.u.t. ishin përgjigjur:
Ngritja është e njohur, ndërsa mënyra e saj është e panjohur, të besuarit në të është uaxhib e pyetja për mënyrën e saj është bid’at. [xxvi]

Pra, selefët janë pajtuar se mënyra (e ngritjes së All-llahut s.u.t) është e panjohur për ne dhe se pyetja për të është bid’at.

Andaj sikur të na pyeste dikush:
Në ç’mënyrë Zoti ynë zbret në qiellin e dun`jase ?
Ne do ti thoshim:
Si duket Ai ?
E, nëse thotë se nuk e di se si duket Ai, ne do t’i thoshim:
Ne nuk dimë se si zbret Ai, sepse dituria për atributin kërkon dituri mbi bartësin e atij atributi.
E, si mund të kërkosh prej nesh të të shpjegojmë në ç’mënyrë All-llahu s.u.t. dëgjon, sheh, flet, si ngritet dhe si zbret, e ti nuk e di se si duket Ai ?

Nëse ti pranon se All-llahu s.u.t. dhe eksiztenca e tij është me të gjitha cilësitë e përsosmërisë dhe se askush nuk i gjason Atij, ngjashëm me këtë është edhe të dëgjuarit dhe të pamurit e Tij, zbritja dhe ngritja e Tij, është fakt i vërtetë, e që njëkohësisht nuk i gjason shqisës të të dëgjuarit të krijesave, të të pamurit, të folurit, zbritjes dhe ngritjes së tyre. [xxvii]

Me sa ekspozuam më lartë, rezulton se këtë lloj të teuhidit e trazojnë disa gjëra, të cilat myslimani nuk do të guxonte t’i lejojë vetes:

1) Et-teshbih, krahasimi i cilësive të All-llahut s.u.t. me cilësitë e krijesave, siç e krahasojnë të krishterët Isain (alejhis-selam) (të birin e Merjemës), hebrenjtë Uzejrin, e mushrikët idhujt e tyre me All-llahun s.u.t. Apo, sikurse që disa sekte e krahasojnë fytyrën e All-llahut s.u.t. me fytyrën e krijesave, dorën e Tij me dorën e krijesave, të dëgjuarit ë Tij me të dëgjuarit e tyre e të ngjashme. [xxviii]

2) Et-Te`uil, Shtrembërimi i domethënies së cilësive të All-llahut s.u.t. me komentime, dhe ç`farëdo ndërrimi dhe zëvendësimi në to, siç është shtrembërimi i fjalëve, emrave dhe cilësive duke shtuar, duke munguar apo duke ndërruar zanoret në fjalë, siç kanë vepruar disa me fjalët e All-llahut xh.sh.:
... E, All-llahu, me siguri, ka biseduar me Musain. Nisa: 164. kështu që në vend të zanores (u) në fjalën All-llah e kanë vënë, zanoren (e) në mënyrë që domethënia të jetë se All-llahu s.u.t. nuk ka folur me Musain, por Musai ka folur me All-llahun s.u.t.

Rruga më e drejtë përkitazi me cilësitë e All-llahut s.u.t. është drejtimi i gjeneratave të para myslimane (selefit), të cilët i kanë përshkruar All-llahut s.u.t. atë që Ai i ka përshkruar Vetes dhe atë që ia ka përshkruar Pejgamberi i Tij, pa alegori, me të cilat mohohen cilësitë dhe pa komparacione të cilat nuk i përshtaten Madhërisë dhe Unitetit të All-llahut s.u.t.

Prandaj e tërë ajo që përmendet në Kur’an dhe në hadithe autentike, siç është dora, fytyra, ngritja, zbritja, hidhërimi, kënaqësia dhe cilësitë e tjera, ne ia përshkruajmë All-llahut s.u.t. pa krahasime me cilësitë njerëzore dhe pa komentime alegorike të cilat shpiejnë në mohimin e tyre. [xxix]

Dhe themi ashtu siç ka thënë Imam Shafiu (rahimrhull-llah):
E besoi All-llahun s.u.t. dhe tërë atë ç`ka ka ardhur nga All-llahu s.u.t. ashtu siç dëshiron Vetë Ai dhe e besoj Pejgamberin e All-llahut s.u.t. dhe tërë atë që ka ardhur prej tij ashtu siç ka menduar dhe siç ka dëshiruar ai. [xxx]

3) Et-ta’til, Të kuptuarit se All-llahu s.u.t. është i privuar nga të gjitha atributet, mohimi i cilësive të All-llahut s.u.t. dhe kundërshtimin e lidhshmërisë së tyre me qenien e All-llahut s.u.t.

Siç është mohimi i përsosmërisë së plotë të All-llahut s.u.t. me anë të kundërshtimit të emrave dhe të cilësive të Tij. Apo mohimi i ndërsjelljes me All-llahun s.u.t. duke lënë ibadetin, ose mohimi i lidhjes mes krijesave dhe Krijuesit të tyre, ose, siç konfirmojnë disa, që materia ka ekzistuar gjithnjë (nuk është krijuar) dhe se All-llahu s.u.t. nuk e ka krijuar atë. [xxxi]

4) Et-tekjif, shqyrtimi mbi kualitetin, caktimi i kualitetit të cilësive të All-llahut s.u.t dhe të konstatuarit e esencës së tyre.

Pranimi i vërtetë i cilësive dhe i emrave të All-llahut s.u.t. të cilat janë përmendur në Kur’an dhe në Sunnet, në domethënien e tyre origjinare, pa bërë krahasime, shtrembërime, mohime dhe polemizime mbi kualitetin e tyre, ka qenë drejtimi (medh`hebi) i Selefëve, As’habëve, Tabi’inëve, dhe i Etbaut-Tabi’inëve.

Imam Sheukani (rahimehull-llah) thotë:
Drejtimi i selefëve nga as’habët, tabi’inët dhe tabi tabi’inët, është pranimi dhe transmetimi i argumenteve (teksteve) mbi cilësitë e All-llahut s.u.t. në domethënien e tyre rrënjësore, pa kurrfarë shtrembërimesh, alegorishë tejet të theksuara, komparacionesh dhe mohimesh kah shpie pjesa më e madhe e te’uilit (komentimit figurativ).

Ata, nëse i pyeste dikush për diçka lidhur me cilësitë e All-llahut s.u.t, i citonin argumentet dhe përmbaheshin nga thashethemet, duke thënë:
All-llahu s.u.t. ka thënë kështu, dhe ne asgjë më tepër nuk dimë lidhur me këtë, dhe nuk tentojmë të flasim për atë që nuk dimë, e as që na ka dhënë të drejtë All-llahu s.u.t. ta tejkalojmë këtë.

E, nëse pyetsi megjithatë përpiqej të kuptojë diç më tepër përkitazi me këtë, ata e qortonin duke ia ndaluar të interesohet për atë që nuk i përket atij dhe të kërkojë diç që është e pamundur të arrihet, përveçse duke hyrë në bid’at i cili është jashtë asaj në ç`ka bazoheshin ata, e që e kanë mbajtur mend nga Pejgamberi i All-llahut s.u.t, e tabi’inët nga as’habët dhe tabi tabi’inët nga tabi’inët.

Në këta shekuj të famshëm ka mbretëruar qëndrimi unanim përkitazi me cilësitë e All-llahut s.u.t. Ata kujdeseshin për atë që u ka urdhëruar All-llahu s.u.t. dhe bëni atë që u ka urdhëruar ta bëjnë, duke filluar nga emrat e All-llahut s.u.t. e gjer tek namazi, dhënia e zekatit, agjërimi, haxhxhi, xhihadi, ndarja (dhënia) e pasurisë për qëllime bamirësie, që është garancë e fitimit të Xhennetit dhe shpëtimit nga zjarri i Xhehennemit.

Pastaj, kujdeseshin për të udhëzuar në të mirë dhe për të ndaluar nga e keqja, e pengonin përdhunuesin nga trazirat me të gjitha mjetet që i kishin në disponim, dhe nuk interesoheshin për asgjë tjetër që All-llahu s.u.t. nuk ka kërkuar prej tyre, e as që i ka obliguar të kuptojnë esencën e tij.

Prandaj atë herë feja ka qenë e pastër nga miksturat e risirave (bid’ateve). [xxxii]


--------------------------------------------------------------------------------------------------

[i] Sherhul ‘akidetit-Tahauijje, f. 76. Tejsirul ‘Azizil Hamid, f. 17. Er-reudatun nedijje, f. 9, duke transmetuar nga Midaridus salikin.
Një pjesë e ulemasë islame këta tre lloj të teuhidit i reduktojnë në dy lloj: teuhidin e diturisë dhe të besimit ku bënë pjesë teuhidur-rububijje dhe teuhidul esma’i ves-sifat dhe teuhidul iradeti uel kasd, teuhidi i dëshirave dhe aspiratave ku bënë pjesë teuhidul-uluhijje. Shih: Sherhul ‘akidetit-Tahauijje, f. 88; Sherhu kasideti, Ibnul Kajjim, 2: 259 dhe Tathirul i’tikad, f. 3.

[ii] El-Misbahul Munir.

[iii] Sherhul ‘Akidetit-Tahauijje, f. 76-77; Tejsirul ‘Azizil Hamid, f. 17-18.

[iv] Tefsirul Kurtubi, 5: 395; Sherh Mulla ‘Ali el-**** ‘alel fikhil ekber, f. 9.

[v] Fet’hul Mexhid, f. 13; El es’iletu uel exhuibe, f. 29-30.

[vi] Sherhul”Akidetit-Tahauijje, f. 79: Fet’hul Mexhid, f. 17; Tejsilu Azizil-Hamid, f. 17; Tathirul i’tikaf, f. 5.

[vii] Tefsirut-Taberi, 16: 28.

[viii] Këtë e përmend Ibni Kethiri prej Ibni”Abbasit, Muxhahidit, ‘Ata’as, ‘Ikrimes, Esh-Sha’biut, Katades, Dah-hakut dhe Abdurrahman b. Zejd b. Eslemit. Shih: Tefsir Ibni Kethir, 2: 494; Tefsiru Taberi, f. 78.

[ix] Fet’hul Mexhid, f. 18; Sherhul Mulla ‘Ali el-**** ‘alel fikhil ekber, f. 9.

[x] Ihjau ‘ulumid din, 1: 182; Sherhul ‘akidetit-tahauijje, f. 78.

[xi] Fjala ilah në trajtën fe’al e në kuptimin e trajtës mef’ul, siç është fjala kitab në kuptimin e fjalës mektub. Shih: El-Misbahul munir dhe Tarilul uusul ‘ilet ‘ilmil me’mul, f. 12.

[xii] Sherh kasideti Ibnul Kajjim, 2: 259; Igathetul lehfan, 2: 128-129; El-’Ubudijje li-Ibni Tejmijje, f. 9.

[xiii] Me gjithë vërejtjen se të pranuarit e All-llahut s.u.t. si të vetmin Krijues është argument se vetëm Ai meriton të adhurohet, siç kemi thënë më parë kur folëm për teuhidur-rububijje, një numër i madh njerëzish assesi nuk e përfillin këtë të vërtetë nga inati dhe mosbesimi. Ata e pranojnë All-llahun si Krijues, por nuk e pranojnë si të vetmin i Cili adhurohet, duke mohuar kështu atë që i udhëzon vetë pranimi i tyre.

[xiv] Sherhul ‘akidetit-Tahauijje, f. 79.

[xv] Risaletul-haseneti ues-sejjiu, në koleksionin e njohur të Ibni Tejmijje nën titullin Mexhm'u’atur resail, f. 261.

[xvi] Transmeton Bukhariu dhe Muslimi. Shih Zadul Muslim fima ittefeka ‘alejhi Bukhari ue Muslim, 1: 139.

[xvii] Sherh kasidet, Ibni Kajjim, 2: 268.

[xviii] Ky kusht jipet për shkak të sqarimit të dallimit mes frikës si ibadet dhe frikës natyrore: e para nuk është e lejuar, por vetëm nga All-llahu s.u.t. Që do të thotë se njeriu duhet të jetë i bindur se vetëm All-llahu s.u.t. është Ai, i Cili me vullnetin dhe me fuqinë e Vet mund të dëmtojë, e kushdo qoftë tjetër nuk mund të sjellë dëm apo dobi, përveç nëse All-llahu s.u.t. e bënë shkak të dëmit apo të dobisë.
E, për sa i përket frikës natyrore, siç është frika nga bishat, apo frika që paraqitet kur të drejtohet arma e të ngjashme, kjo frikë nuk e trazon teuhidin, për shkak se ky është në vetë natyrën e njeriut, sipas së cilës e ka krijuar All-llahu s.u.t.

[xix] El-Menhexhu ue dirasatil ajatil esma’i ues-sifat, faqe 3 dhe 25, lish-shejh Muhammed Emin esh-Shenkiki (rahimehull-llah).

[xx] Tefsirul Kurtubi, 16: 8, në botimin Mektebetul kutubil misrijje.

[xxi] Tefsirul Kurtubi, 16: 9, darul kutubil misrijje.

[xxiii] Er-Reudatun nedijje, f. 22; Sherhul ‘akidetil uasitijje li Muhammed Halil Herras, f. 21

[xxiv] Dy veprat e sipërcituara; Ithaful kainat, f. 6; Sherhul Mulla ‘Ali el-****, f. 15.

[xxv] El-Menhexhu ue dirasatil ajatil esma’i ues-sifat, f. 25; Er-Reudatun nedijje, f. 23 dhe 28.

[xxvi] Er-Reudatun-nedijje, f. 29.

[xxvii] Er-Reudatun-nedijje, f. 34.

[xxviii] El-Esiletu uel-exhuibetul usulijje, f. 35; Li ‘Abdul Aziz Muhammed Ali Selman, Er-Reudatun nedijje, f. 35.

[xxix] Fikhul ekber, f. 15.

[xxx] El-Esiletu uel-exhuibetul usulijje, f. 50.

[xxxi] Er-Reudatun nedijje, f. 25; El-Esiletu uel-exhuibe, f. 32-33.

[xxxii] Et-Tiuhaf fiu medhahibis selef, f. 8, Lish-Sheukani.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


DHE DUAJA JONE E FUNDIT ESHTE:

FALENDERIMI I TAKON ALL-LLAHUT S.U.T. ZOTIT TE BOTRAVE.

ME SINQERITET DHE DASHURI DHE RESPEKT NGA VELLAI JUAJ NE ISLAM
ABDULLAH EBU ABDULLAH.
Kurse për ç`do sugjerim mund te me shkruani ne adresen time te hotmailit. etheristi@hotmail.com

ES-SELAMU ALEJKUM UE RAHMETULL-LLAHI UE BERAKATUHU.