VAZHDIM...
DITA E GJYKIMIT ĖSHTĖ NJĖ REALITET I PADYSHIMTĖ
Ata qė janė tė kėnaqur me vlerat dhe kėnaqėsitė e pėrkohshme tė kėsaj bote bėjnė ē'munden pėr t'i injoruar faktet e tilla si vdekja e tyre pėrfundimtare, e cila ėshtė fare pranė dhe Ditėn e Ringjalljes. Duke mos menduar pėr tė vėrteta tė tilla, ata i thonė vetvetes se mund tė jetojnė vetėm pėr veten e tyre dhe tė harrojnė pėr obligimet e tyre ndaj Allahut.
Kur'ani pėrshkruan nė mėnyrė figurative ngjarjet e Ditės sė Fundit dhe tronditjen, frikėn, panikun dhe gjendjen mendore qė shoqėron gjithė njerėzit. Gjithėsia do tė marr fund nė tė njėjtėn mėnyrė madhėshtore nė tė cilėn u krijua. Planetet do tė dalin prej orbitave tė tyre dhe malet do tė lėvizin. Pėrballė ngjarjeve tė tilla mahnitėse, ata qė vėnė besimin e tyre nė rastėsi dhe ndodhi tė rastėsishme do tė kuptojnė se vetėm Allahu sundon gjithēka. Allahu shpall:
Thuaj: "Kujt i takon gjithēka ėshtė nė qiej dhe nė tokė?" Thuaj: "Vetėm Allahut." Ai ia pėrcaktoi mėshirėn Vetes. Ai do t'ju tubojė nė Ditėn e Ringjalljes, pėr tė cilėn gjė nuk ka dyshim. Ata qė i shkaktuan humbje vetvetes, ata nuk besojnė. (Sure En'am: 12)
E kur t'i fryhet Surit me njė frymė, dhe tė ngrihen toka e kodrat e t'i mėshojnė njėra-tjetrės me njė tė goditur. Nė atė Ditė ndodhė e vėrteta (kijameti). (Sure Hakka: 13-15)
ORA E DITĖS SĖ GJYKIMIT ĖSHTĖ PARACAKTUAR
Me kalimin e kohės, ne me shpejtėsi i afrohemi Ditės sė Gjykimit. Shumica e njerėzve mendojnė se kjo Ditė ėshtė nė tė ardhmėn e largėt. Mirėpo, ata do tė duhej kėshilluar qė tė pėrkujtojnė se gjeneratat e mėparshme kishin tė njėjtin qėndrim. Nė tė vėrtetė, ēdo njeri i cili ka jetuar ndonjėherė do tė jetė dėshmitar i kėtyre ngjarjeve dhe do tė tubohet nė praninė e Allahut; askush s'do tė jetė nė gjendje tė ik. Pasiqė vetėm Allahu e di kur do tė vjen Dita e Gjykimit, nuk ka kurrfarė garance se nuk do tė ndodhė ndėrsa ju jeni duke bėrė plane pėr tė ardhmėn dhe jeni tė zėnė me jetėrat tuaja tė pėrditshme, sepse:
Thuaj: "Unė nuk e di a do tė jetė afėr ajo qė u premtohet, apo Zoti im do ta vonojė atė shumė?" Ai ėshtė Njohėsi i tė fshehtės, por fshehtėsinė e Tij nuk ia zbulon askujt. (Sure Xhinn: 25-26)
Rregulli madhėshtor nė tė cilin Allahu krijoi jetėn do tė pėrfundojė nė njė kohė tė panjohur pėr ne. Ata qė dyshojnė pėr kėtė fakt dhe zgjedhin tė mos besojnė nė tė mund ta konsiderojnė veten si tė arsyeshėm, dhe kėshtu kjo Ditė do tė jetė njė ditė e vėshtirė dhe e frikshme pėr ta. Pėr kėtė arsye, ėshtė shumė mė dobiprurėse dhe pozitive qė tė besohet nė tė, sepse nuk do tė ketė dobi tė besohet nė tė kur tė ketė arritur Ora (momenti) apo tė ndjehet keqardhje pėr vet-mashtrimin e tyre. Njė varg e pėrshkruan keqardhjen e tillė, si vijon:
E kur tė vie Vala e Madhe (kijameti), atė Ditė njeriu pėrkujton se ēka ka punuar. (Sure Nazi'at: 34-35)
NGJARJET E ASAJ DITE
Siē zbulon Kur'ani, Dita e Gjykimit ėshtė "Dita kur njerėzimi do tė qėndrojė pėrpara Zotit tė botėrave"(Sure Mutaffifin: 6). Ėshtė njė ditė e egėr e ngjarjeve tė papara mė parė, njė ditė gjatė tė cilės gjithėsia dhe gjithė ē'ka nė tė do tė asgjėsohet. Atė Ditė, ēdo njeri do tė jetė dėshmitar dhe do tė kuptojė fuqinė e Allahut. Mosbesimtarėt do tė vuajnė njė frikė, mundim dhe vuajtje tė tmerrshme dhe do tė pėrjetohet e gjithė keqardhja, frika dhe pėrulja e fshehtė e tyre.
Kur'ani na paraqet disa alegori pėr kėtė ngjarje. Ky kapitull ofron njė pėrshkrim tė pėrgjithshėm tė ngjarjeve tė kėsaj Dite dhe hulumton kuptimet e tyre. Allahu e di mė sė miri dhe vetėm dijenia e Tij ėshtė e pakufishme. Ne, nė anėn tjetėr, mund tė kuptojmė dhe tė rrėfejmė vetėm atė qė Ai ka shpallur dhe na ka mėsuar.
Gjithēka qė rrėfehet nė kėtė kapitull buron nga Kur'ani dhe prandaj ėshtė jashtė ēdo dyshimi. Duke pasur parasysh se vetėm Allahu e di se si do tė ndodhin tė gjitha kėto ngjarje, gjėrat mund tė ndodhin ndryshe nga ajo qė presim ne. Ne i dijmė vetėm kėto fakte me siguri: ngjarjet premtuara prej Tij do tė ndodhin, njerėzit nė Ditėn e Gjykimit do tė pėrballen me njė skenė madhėshtore tė ndryshme nga ēdo gjė tė parė mė parė dhe se gjithėsia dhe gjithēka qė pėrmban ajo do tė asgjėsohen krejtėsisht. Njerėzit nuk do tė kenė mundėsi ta dinė arsyen pėr kėtė, tė ikin dhe tė shpėtojnė vetveten apo tė pėrpiqen tė gjejnė ndonjė zgjidhje. Ēdokush do tė kuptojė se Allahu dhe Ahireti ekzistojnė.
TINGULLI I SURIT
Dita fillon kur i fryhet Surit
Dhe i fryhet Surit, e ajo ėshtė Dita e Premtuar (pėr dėnim). (Sure Kaf: 20)
Tingulli i Surit shpall se Dita e Gjykimit, e premtuar prej Allahut, ka arritur mė nė fund, se i ka ardhur fundi kėsaj bote dhe se Ahireti ka filluar. Ēdokush ka qenė i informuar pėr kėtė Ditė tė madhe dhe pėr atė qė pėrmban ajo dhe ka qenė i paralajmėruar se ata do tė thirren pėr tė dhėnė llogari. Tani, ata janė ballė pėr ballė me kėtė realitet tė premtuar. Ky tingull i papritur, qė ndryshon prej ēdo gjėje tė dėgjuar ndonjėherė mė parė, do t'i bėj njerėzit tė kuptojnė se koha e tyre ka mbaruar, sepse ajo tregon fillimin e frikės, mundimit dhe mungesės sė shpresės pėr mosbesimtarėt – njė Ditė me tė vėrtetė shumė e vėshtirė pėr ta. Allahu thot:
Sepse kur t'i fryhet Surit, ajo Ditė do tė jetė njė ditė e vėshtirė, jo e lehtė pėr jobesimtarėt. (Sure Mudeththir: 8-10)
Ata qė mashtrohen nga joshjet e pėrkohshme tė rregullimit tė dynjasė dhe lidhen ngusht me gjėra tė tilla janė tė verbėr ndaj realitetit tė ekzistencės dhe njėsisė sė Allahut. Ata janė me sa duket tė lumtur dhe tė kėnaqur me kėtė iluzion dhe jetojnė pa asnjė konsideratė pėr Krijuesin e ēdo gjėje apo pėr krijimin e Tij dhe pėr ecjen e tij drejt fundit tė vet. Nė tė vėrtetė, pasiqė Allahu krijoi kėtė rregull, ai do tė bėj qė ky sistem madhėshtor tė marr fund, duke e dhėnė njė urdhėr tė vetėm, nė mėnyrė mahnitėse. Ata qė nuk mendojnė se do tė takojnė njė ditė tė tillė do tė zgjohen prej dremitjes sė tyre menjėherė pasi tė dėgjohet Suri. Megjithatė, gjendja e tyre e re nuk do t'u sjellė atyre asnjė dobi, sepse atėherė do tė jetė tepėr vonė pėr tė bėrė ēkado pėr Allahun dhe Ahiretin.
Por, pse ėshtė tepėr vonė? Allahu na bėn me dije se arsyeja qė qėndron pas kėsaj ėshtė se tė tillėt ēuan dėm jetėt e tyre dhe e shpėrfillėn sprovėn dhe gjithashtu realitetin e Ahiretit. Njė qėndrim i tillė sjell njė ndėshkim tė rėndė, sepse burimi i tij ėshtė kėnaqėsia e individit me kėtė botė tė kufizuar dhe mospranimi i mundėsisė sė njė tė kaluare dhe tė ardhme. Njerėzit qė e mbajnė kėtė qėndrim dėshirojnė kėnaqėsitė e pėrkohshme tė kėsaj jete dhe shpėrfillin qėllimin e krijimit dhe kėshtu shpenzojnė jetėt e tyre pa pyetur veten se pse jetojnė, pse u krijuan, ēfarė pret Krijuesi prej tyre dhe pse do tė vdesin. Ata dijnė pėr vdekjen, por janė poashtu tė vetėdijshėm se realiteti i saj ngritė pyetje qė kėrkojnė pėrgjigje. Prandaj, ata kthejnė shpinat e tyre dhe pėrpiqen tė lėnė pas vetes kėto mendime sa mė shumė qė tė jetė e mundshme. Mirėpo, nė tė vėrtetė, qėllimi i vetėm i krijimit tė secilit person dhe jetės sė shkurt nė Tokė ėshtė t'i shėrbej Allahut. Ata qė janė tė vetėdijshėm pėr afėrsinė e vdekjes, shkurtėsinė e kėsaj jete dhe se ēfarėdo qė t'ju ndodhė ėshtė pjesė e sprovės sė tyre, janė gjithashtu tė vetėdijshėm se do tė takohen me atė qė Kur'ani u zbulon atyre. Prandaj, ata e kuptojnė se qėllimi i vetėm qė ata janė gjallė ėshtė qė tė jetojnė pėr Allahun. Tė kuptuarit e kėsaj derisa jetoni ėshtė njė pėrfitim shumė i madh, sepse kjo bėn qė njerėzit tė largohen prej botės mashtruese dhe tė kthehen nga banesa e tyre e vėrtetė: Ahireti.
Dėshira mė e madhe e atyre qė vrapojnė pas kėnaqėsisė dhe epshit ėshtė qė ky rregull tė zgjas pėrgjithmonė. Por madje as kjo nuk i kėnaqė ata, sepse jeta pėrmban gjithnjė probleme dhe vėshtirėsi. Veē kėsaj, Shejtani ka taktika tė panumėrta pėr t'mos i lėnė ata tė besojnė nė vuajtjet e pėrjetshme tė Ahiretit dhe i bėn ata qė tė parapėlqejnė kėtė jetė tė mundimit dhe dėshpėrimit mbi besimin. Por kur tė tillėt ta dėgjojnė tingullin e Surit, ndoshta derisa janė duke udhėtuar pėr nė punė apo derisa pėrgatiten tė shkojnė nė shtrat, do ta kuptojnė se tė gjitha ambiciet dhe shpresat e tyre tė shtyera pėr mė vonė nuk vlejnė asgjė dhe prandaj do tė bien nė njė gjendje tė dėshprimit tė thellė. Rregulli qė ata kishin shpresuar se do tė zgjaste pėrgjithmonė ka mbaruar, sikurse edhe vet jetėt e tyre. Gjithēka qė ata nuk pranuan tė besojnė, pėrkundėr njohurisė qė kishin pėr to, tani i ka arritur ata. Ata njerėz qė jetuan nė hijen e fuqive tė rrejshme qė "i mbronin ata" tani s'kanė ku tė kėrkojnė strehim, sepse tė gjithė njerėzit pėrveē besimtarėve janė nė gjendje tė njėjtė tė pashpresė. Ata i janė dorėzuar tė pashmangshmės, dhe gjithė njerėzit qė kanė jetuar ndonjėherė tani tubohen nė praninė e Allahut:
Dhe i fryhet Surit, kur ja, duke u ngutur prej varrezave ata paraqiten te Zoti i tyre. (Sure Ja Sin: 51)
Pėr mosbesimtarėt, kjo ndodhi do tė thot "tė takuarit pikėrisht tė asaj nga e cila ai apo ajo largoheshin," si edhe "fundi i mundėsisė sė fundit pėr t'i pėrmirėsuar gabimet e njeriut." Frika e atij momenti ėshtė e papėrshkrueshme, sepse njė panik dhe llahtar i tillė kurrė mė parė as nuk ėshtė dėgjuar dhe as nuk ėshtė parė. Mund tė ketė qenė e mundshme tė bėhen gabime tė mira apo ato mund tė jenė harruar me kalimin e kohės, por tingulli i surit tregon se s'ka mbetur kohė mė. Atė Ditė, ky tingull do t'ju sjell frikė tė tmerrshme mosbesimtarėve dhe ēdokush do t'i dorėzohet kėtij realiteti. Allahu shpall se:
Ditėn kur i fryhet Surit, e tė frikėsohet kush ėshtė nė qiej dhe nė Tokė, pėrpos kė do Allahu (tė mos frikėsohet) dhe t'i vijnė Atij tė gjithė tė pėrulur. (Sure Neml: 87)
Gjithė njerėzit janė tė vetėdijshėm pėr kėtė Ditė, sepse Allahu i ka paralajmėruar njerėzit me tė dėrguarit e Tij dhe vargjet nė lidhje me njė "ditė qė nuk ka kthim." Veē kėsaj, Ai i ka pėrkujtuar ata t'i drejtohen Atij dhe u ka thėnė se ata qė nuk pranojnė tė veprojnė ashtu nuk do tė ndihmohen pas vdekjes. Kur'ani zbulon pendimin e pėrjetuar nga ata tė cilėt u ndeshėn me dėnimin nė njė moment qė nuk e prisnin dhe tė vėrtetėn se ata nuk do tė ndihmohen, si nė vazhdim:
Kthehuni te Zoti juaj dhe pėruljuni Atij para se t'u vijė dėnimi, se pastaj nuk do tė ketė kush t'ju ndihmojė. Pėrmbajuni asaj mė tė mirės qė u ėshtė zbritur nga Zoti juaj, para se t'ju vijė dėnimi befas, kur nuk e prisni. Dhe tė mos thotė ndokush: "O i mjeri unė qė kam lėnė mangu respektimin ndaj Allahut dhe qė kam qenė prej atyre qė talleshin!" Ose tė mos thotė: "Ah, sikur tė mė kishte udhėzuar Allahu (nė rrugė tė drejtė) e tė kisha qenė prej atyre qė janė tė ruajtur!" Apo, kur ta shohė dėnimin tė mos thotė: "Sikur tė kisha mundėsi tė kthehem edhe njeherė e tė isha bėrė prej bamirėsve!" "Jo, ty tė patėn ardhur argumentet e Mia, e ti i pėrgėnjeshtrove ato, u bėre kryeneē dhe ishe prej atyre qė nuk besuan." E ata qė bėnė gėnjeshtėr ndaj Allahut, do t'i shohėsh nė Ditėn e Ringjalljes, me fytyrat e tyre tė nxira. A nuk ėshtė nė Xhehennem vendi i kryelartėve? (Sure Zumer: 54-60)
Kjo jetė e kėnaqėsisė sė pėrkohshme mbaron kur i fryhet Surit. Tė gjithė njerėzit pėrballen me atė qė u premtua. Frika dhe llahtari qė ata pėrjetojnė kur tė ballafaqohen me ndodhi tė tilla s'mund tė shprehet me fjalė. Tė gjithė njerėzit ndjekin thirrjen e njėjtė dhe e kuptojnė se po ndeshen me njė realitet prej tė cilit nuk mund tė ikin.
TOKA
Toka do tė dridhet nga tėrmetet/dridhjet
Kur tė dridhet Toka me dridhjen e saj tė fuqishme, dhe tė nxjerrė Toka atė qė ka nė brendinė e saj, dhe njeriu tė pyes: "Ē'ka kjo (qė bėn kėtė dridhje)?" Atė Ditė, ajo i rrėfen tregimet e veta, ngase Zoti yt e ka frymėzuar atė. (Sure Zilzal: 1-5)
Nė Ditėn e Gjykimit, njė zhurmė shurdhuese do tė pasojė tingėllimėn e surit dhe njė dridhje e pakrahasueshme do ta dridhė Tokėn. Malet e mėdha, drunjėt, rrokaqiejt, ndėrtesat – nė fakt ēdo vend nė Tokė – do tė fillojė tė lėkundet nė tė njėjtėn kohė. Njerėzit do tė bėjnė panik dhe do tė mbėrthehen nga njė frikė e tmerrshme. Aspekti qė mė sė shumti ngjallė frikė ėshtė se askush nuk mund t'i ik asaj dhe tė gjejė ēfarėdo lloj strehimi, sepse kjo dridhje nuk i ngjanė tjerave me tė cilėt jemi mėsuar; nė tė vėrtetė, kjo dridhje do tė vazhdojė gjersa Toka tė jetė rrafshuar. (Allahu e di mė sė miri.) Allahu i pėrshkruan kėto dridhje, si nė vazhdim:
Ditėn qė vrullshėm bėhet dridhja, pas sė cilės pason tjetra. Atė ditė zemrat janė tė tronditura dhe shikimet tė trishtuara. (Sure Nazi'at: 6-9)
Pėrpiquni tė paramendoni se sa i prekin dridhjet qė ne i njohim ata qė i pėrjetojnė ato. Kėto dridhje zgjatėn vetėm pėr sekonda, por rezultatet ishin megjithatė shkatėrruese. Me qinda mijėra vdiqėn nė ose nėn ndėrtesat e rrėnuara dhe tė mbijetuarit u varfėruan. Shtėpitė, pronat, fitimet dhe kursimet u shkatėrruan pėrnjėherė. Kėto fatkeqėsi u panė nga secili dhe, nė ato momente, asnjė person dhe asnjė fuqi s'mundi t'u bėj ballė. Dridhjet e Ditės sė Gjykimit nuk do tė mund tė krahasohen me asgjė sa i pėrket ashpėrsisė, pasojave dhe gjerėsisė sė zonės sė prekur. Kur tė mbarojnė ato, nuk do tė mbetet asnjė rrėnojė apo jetė nė kėtė planet.
Pa marrė parasysh se sa e ashpėr do tė jetė dridhja, njerėzit qė janė tė pėrgatitur pėr njė ngjarje tė tillė shpesh gjejnė mėnyrė pėr tė mbijetuar. Mirėpo, me tė dėgjuar tė tingullit tė Surit, madje edhe ata do tė kuptojnė se kjo nuk ėshtė njė dridhje e rėndomtė dhe se nuk ka mundėsi ikjeje.
Kur'ani paralajmėron pėr kėtė ngjarje dhe pėr dridhjet, si vijon:
O ju njerėz, ruajuni dėnimit nga Zoti juaj! Sepse dridhja e Orės (kijametit) ėshtė njė gjė e llahtarshme. (Sure Haxhxh: 1)
Nė atė moment, asgjė nė Tokė nuk do tė ketė kuptim. Ēdo gjė qė i largoi njerėzit nga udha e drejtė (p.sh. shtėpitė luksoze, rrokaqiejt gjigant, hotelet me 5 yje, kursimet e akumuluara jetėsore nė mėnyrė ambicioze, shtėpitė, dekorimet, pallatet, urat, tė gjitha ndėrtesat mė tė njohura, Piramidat qė kanė mbijetuar tė gjitha fatkeqėsitė natyrore deri mė tani, kėshtjellat historike dhe qytete tė tėra) tė gjitha do tė bėhen pluhur e hi sikurse kėshtjellat nga rėra nė plazh. Ēdo gjė qė i bėn njerėzit tė ndihen krenar qė i posedojnė ato, si edhe nami, nderi, prestigji dhe fuqia e tyre do tė asgjėsohen nė ēast dhe pėrnjėherė do tė bėhen tė pakuptim, sepse:
Jo, mosni ashtu! Kur tė dridhet Toka njėpasnjėshėm, dhe kur tė vjen Zoti yt dhe engjėjt qėndrojnė rradhė-rradhė, dhe atė ditė sillet Xhehennemi, atė Ditė njeriut i bie nė mend. Por si do t'i ndihmojė atij pėrkujtimi? (Sure Fexhr: 21-23)
Kur i tėrė planeti tė sprapset, ata qė gjetėn ēdo lloj arsyetimi pėr tė mohuar Allahun dhe qė nuk u pėrfshinė nė asnjė veprim tė adhurimit, pėrkundėr faktit se e dinin ē'kėrkohej prej tyre, mė nė fund do ta kuptojnė se vetėm tek Allahu ka strehim. Mirėpo, tani ėshtė tepėr vonė pėr ta qė tė korrigjohen dhe as pendimi i tyre s'ju hyn mė nė punė.
Pas frikės, ndjenja qė do tė pėrjetohet mė sė shumti atė Ditė do tė jetė paaftėsia. Njerėzimi, i cili ndėrmuar masa paraprake ndaj ēdo fatkeqėsie tė mundshme dhe katastrofe vdekjeprurėse (p.sh. tėrmete tė fuqishme, uragane tė forta dhe madje luftėra bėrthamore), do tė jetė i paaftė tė fshihet apo tė mbijetojė kėtė ndodhi. Asgjė dhe askush, pa marrė parasysh se si u mashtruan gjersa ishin gjallė, s'do tė jenė nė gjendje tė udhėzohen nė vend tė sigurt.
Toka nxjerrė atė qė ėshtė nė brendinė e saj
Dhe tė nxjerrė Toka atė qė ka nė brendinė e saj, dhe njeriu tė pyet: "Ē'ka kjo (qė bėn kėtė dridhje)?" Atė ditė, ajo rrėfen tregimet e veta, ngase Zoti yt e ka frymėzuar atė. (Sure Zilzal: 2-5)
Bėrthama e Tokės, qė fillon nė njė thellėsi prej 5,000 – 6,000 kilometra (3,000 – 3, 700 milja) nga sipėrfaqja, pėrbėhet nga magma tejet e ngjeshur qė ka njė temperaturė qė vlerėsohet tė jetė 5,000?C (9,000?F). 1 Llava qė rrjedhė prej erupcioneve vullkanike vie prej zonave afėr bėrthamės. Gjatė historisė, erupcionet vullkanike kanė shkaktuar llahtar, kanė sjellė vdekjen e shumė njerėzve dhe, nė disa raste, kanė varrosur qytete tė tėra. Llava del prej ēarjeve nė korėn e Tokės dhe, sa mė e lartė qė tė jetė shtypja, mė i lartė ėshtė shpėrthimi i saj nė qiell. Faktori kryesor nė kėtė proces ėshtė prania e gazėrave tė ndryshme qė ndahen nga substanca e lėngėt nė udhėtimin drejt sipėrfaqes, sepse ato formojnė njė shtresė mbi magmėn dhe e rritin shtypjen. Sa mė e lartė tė jetė pėrmasa e gazėrave, mė e madhe ėshtė fuqia e shpėrthimeve qė pasojnė. Llava qė vlon e shėndrron sipėrfaqen e zonės qė prek pothuaj nė Ferr. Erupcionet e tilla tė tė kufizuara prekin vetėm njė rajon tė kufizuar. Hulumtuesit mund tė parashohin fatkeqėsi tė tilla dhe tė sigurojnė ndėrmarrjen masat tė domosdoshme paraprake.
Kur'ani thot se "Toka do tė nxjerrė atė qė ka nė brendinė e saj," duke sugjeruar se, pėrveē shumė gjėrave tjera nėn tokė, magma do tė gufojė jashtė. Dridhjet lėkundėse qė po e ēajnė koren e planetit nė nivel global, do tė pėrgatisin terrenin pėr njė katastrofė tė tillė. Nė Ditėn e Gjykimit, tėrmete shkatėrruese do ta pėrmbysin Tokėn, dhe njerėzit duke u pėrpjekur qė t'u ikin copėrave qė bien mbi ta do tė zihen nė llavėn qė gufon jashtė sipėrfaqes sė ēarė tė Tokės. Pėrsėri, ata do tė kuptojnė se nuk mund t'i iket vdekjes. Katastrofat do tė pasohen nga njėra tjetra dhe njerėzit do tė mbėrthehen nga njėra apo tjetra. (Allahu e di mė sė miri.) Toka i pėrulet vullnetit tė Allahut, sepse:
Dhe kur Toka tė shtrihet nė gjerėsinė e saj dhe tė nxjerr ēka ka nė brendi e tė ēlirohet, dhe t'i bindet Zotit tė saj, ashtu si i takon. (Sure Inshikak: 3-5)
Dita e Fundit ka arritur, koha e njerėzimit ka mbaruar dhe gjithēka ka pėrfunduar. Asgjė e gjallė s'mund t'i ikė kėsaj dite, sepse kur ajo tė pėrfundojė mė nė fund, s'do tė mbetet asgjė: asnjė farė, asnjė bimė, asnjė mikroorganizėm – madje as edhe Toka vet.
Magma nuk ėshtė barra e vetme qė do tė zbrazet jashtė atė Ditė. Magma pėrēon nxehtėsinė dhe reaksionet kimike nė shtresėn e jashtme (nė mantel - mbulesė) dhe nė mes tė mantelit dhe kores. Prandaj, me siguri se do tė bartė nxehtėsi tė madhe dhe shumė substanca tjera nėntokėsore nė sipėrfaqe, duke e ngritur nė kėtė mėnyrė temperaturėn e sipėrfaqes nė nivele tė panjohura mė parė. Ngjarjet e tilla do tė bėjnė qė Toka tė nxjerrė jashtė gjithė ē'ka nė brendinė e saj: mineralet, qymyrin, naftėn e papėrpunuar, kufomat, rrėnojat dhe kėshtu me rradhė. Toka do tė pėrmbyset, sepse:
Dhe kur tė zbrazen varret, secili njeri do ta dijė se ēka ka punuar dhe ēka ka lėnė prapa. (Sure Infitar: 4-5)
Uji i nėndheshėm do tė dal prej tė ēarave dhe, pėr shkak tė natyrės sė tij nėn presion tejet tė lartė, do tė shkaktojė dėm nė afėrsi dhe do tė vėrshojė tėrė planetin.
Erupcionet vullkanike do tė dėrgojnė ndotėsit lartė nė atmosferė. Historia na tregon se erupcione tė tilla pasohen prej shirave tė pluhurit dhe hirit qė bien nė zonėn e prekur dhe ndonjėherė madje e varrosin atė. Allahu thot se "Malet shkapėrderdhėn e bėhen copė e thėrmi, e bėhen pluhur i shpėrndarė" (Sure Vakia: 5-6). Duke u bazuar nė kėtė, ėshtė shumė e mundshme qė eksplodime dhe erupcione tė tilla do tė ndodhin gjithandej nė Tokė nė Ditėn e Gjykimit.
Njerėzit do tė ndeshen me njė ndėshkim shkatėrrues. Retė e pluhurit dhe tymit qė do tė mbulojnė ēdo vend, si edhe gazėrat qė do tė shpėrndahen pėrnjėherė, do tė mbytin njerėzit dhe do tė shkaktojnė vuajtje tė tmerrshme. Tė gjitha kėto ndodhi do t'i bėjnė mosbesimtarėt tė kuptojnė shkallėn e vuajtjes sė pėrjetshme qė i pret ata nė Xhehennem. Allahu u jap fund jetėve tė njerėzve me njė pamje aq tronditėse dhe pėr mosbesimtarėt Ai ka pėrgatitur njė vuajtje shpirtėrore dhe fizike qė s'mund tė shprehet me fjalė. Pėrballė ngjarjeve tė tilla tė papėrballueshme, njė frikė shkatėrruese e vdekjes do ta pllakosė planetin dhe asgjė tjetėr s'do tė mbetet pėrveē frikės dhe pendimit.
MALET
Malet do tė ērrėnjosen dhe do tė bėhen hi e pluhur
Dhe kur malet tė bėhen hi e pluhur. (Sure Murselat: 10)
Siē e dimė, malet funksionojnė si kuazi-amortizues. Kur'ani thot:
Dhe Ai vuri male tė forta nė Tokė, ashtu qė ajo tė mos lėkundet me ju, (bėri) edhe lumenj e rrugė qė tė mund tė orientoheni. (Sure Nahl: 15)
A nuk e bėmė Ne Tokėn tė pėrshtatshme (pėr jetė), ndėrsa malet shtylla? (Sure Nebe': 6-7)
Tėrmeti mė i fuqishėm i regjistruar ndonjėherė shėnoi 9.5 shkallė tė Rihterit. 2 Njė tėrmet i tillė e shkreton zonėn pėr vetėm disa sekonda. Dridhjet e Ditės sė Gjykimit, pėrveē nėse Allahu nuk urdhėron ndryshe, do tė jenė tė njė fuqie tė paparė mė parė. Madje edhe malet, tė cilat rėndom zvoglojnė efektet, do tė jenė tė paafta t'i pėrballojnė ato. Ndėrtesat mė tė forta dhe malet e forta si guri do tė shkulen dhe tė fillojnė tė rrėshqasin, si vijon:
Dhe malet tė shkulen nga vendi e tė ecin. (Sure Tur: 10)
Dhe malet shkulen dhe bėhen pluhur (si valė rrezesh). (Sure Nebe': 20)
(Pėrkujto) Ditėn kur Ne i shkulim kodrat, dhe Tokėn e sheh tė sheshtė (tė zbuluar) dhe Ne i tubojmė ata e nuk mbetė asnjė prej tyre pa e tubuar. (Sure Kehf: 47)
Pjesa mė e madhe e planetit tonė ėshtė e mbuluar prej maleve. Pa asnjė dyshim, duke i parė tė gjitha ato tė shkulen prej vendeve tė tyre, tė shpėrndahen nėpėr Tokė dhe tė ndeshen njėra nė tjetrėn, duke e rrafshuar nė kėtė mėnyrė tėrė planetin, do tė jetė njėra prej skenave mė tronditėse tė para ndonjėherė. Ne mezi mund ta paramendojmė njė skenė tė tillė.
Paramendoni se Himalajet, Alpet dhe bjeshkėt e Taurusit, tė cilat njerėzit i konsiderojnė si tė palėkundura/tė patundshme dhe ku alpinistėt pėrpiqen tė ngjiten, papritur lėkunden dhe fillojnė tė shemben dhe tė rrafshojnė vetveten si edhe qytetet pėrreth.
Ndėrtimi i rrugėve nėpėr zona malore kėrkon mjete, makineri dhe pajisje tė pėrparuara teknologjike. Por edhe atėherė, ato shpesh nuk sjellin dobi. Pėrdorimi i dinamitit pėr tė hapur rrugėn ka dobi tė vogėl, sepse ai ka vetėm efekt tė kufizuar, ose ndonjėherė kurrfarė efekti. Pėr kėtė arsye, shumė zona malore nuk mund tė arrihen. Nė Ditėn e Gjykimit, tė gjitha malet do tė bėhen hi e pluhur. Ky ėshtė njė shembull shumė i mirė pėr shkatėrrimin qė do tė ndodhė atė Ditė. Njėkohėsisht, tė gjitha malet do tė bėhen hi e pluhur dhe godinat/ndėrtesat madhėshtore do tė rrėnohen – njė situatė me tė vėrtetė e tmerrshme. Kėto ngjarje na ndihmojnė tė kuptojmė fuqinė e pakufishme tė Allahut. Kur'ani thot se:
Atė Ditė kur Toka e malet tė dridhen dhe malet bėhen rėrė rrėshqitėse. (Sure Muzemmil: 14)
Kur'ani shpall se Toka do tė jetė pa kodra dhe kratere, sepse shkatėrrimi i maleve do tė bėjė qė sipėrfaqja e planetit tė bėhet e rrafshėt, si nė vazhdim:
Ty tė pyesin edhe pėr kodrat. Thuaj: "Zoti im mund t'i bėjė ato thėrrime tė shpėrndara. Dhe vendin e tyre ta bėjė rrafsh pa farė bime e ndėrtese. E nuk do tė shohėsh nė tė as ultėsirė e as lartėsirė. (Sure Ta Ha: 105-107)
Terreni i pasheshuar qė shohim sot do tė jetė i rrafshėt atė Ditė, sepse tė gjithė njerėzit do tė tubohen nė njė rrafshinė tė pafund:
(Pėrkujto) Ditėn kur Ne i shkulim kodrat, dhe tokėn e sheh tė sheshtė (tė zbuluar) dhe Ne i tubojmė ata e nuk mbetet asnjė prej tyre pa e tubuar. (Sure Kehf: 47)
Malet do tė shpėrbėhen si tufa leshi tė ngjyrosur
Atė Ditė, malet, bashkė me tė gjitha bimėt, lulet, gjelbėrimin, mineralet dhe dheun e ngjyrosur me ngjyra tė ndryshme do tė shpėrbėhen sė bashku. Malet, qė do tė jenė bėrė pluhur e tym, do tė shpėrndahen. Kjo skemė e ngjyrave pėrshkruhet nė vargjet:
(Atė Ditė) malet do tė bėhen si tufa leshi tė ngjyrosur. (Sure Me'arixh: 9)
Atė Ditė, zotėrimi i Nėnshtruesit do tė ketė gjithēka nėn kontrollin e Tij, tė gjallė apo tė vdekur. Njė frikė e madhe do tė dominojė nė ēdo vend. Njerėzit tė cilėt bėjnė panik pėr dridhjen mė tė vogėl dhe tė cilėt, duke pasur frikė pėr jetėrat e tyre, nuk mund tė kthehen nė shtėpitė e tyre me orė tė tėra mė pas, do tė jenė nė njė situatė tė padurueshme kur t'i shohin malet tė lėkunden prej vendeve tė tyre, tokėn qė nxjerrė jashtė gjithēka qė kishte mbajtur tė fshehur, varret qė kthehen mbrapsht, katastrofa qė ndjekin njėra tjetrėn dhe tė gjithė njerėzit qė tubohen nė njė vend. S'do tė mbetet askush pėr t'i besuar dhe asnjė strehim i sigurt. Llahtari i kėsaj ngjarjeje do t'i tejkalojė tej mase kufijtė e durimit tė tyre. S'do tė mund tė bėjnė mė asgjė, s'ka mė nisje prej fillimit dhe s'do tė mbetet asnjė vend ku tė mund tė shkojnė. Fillimi i ri ėshtė nė Ahiret, i cili ėshtė i pafund dhe pėrplot vuajtje dhe pendim pėr ata qė nuk kėrkuan kėnaqėsinė e Allahut gjersa ishin tė gjallė. Tė gjitha kėnaqėsitė tokėsore tė tyre, ambiciet dhe jeta kanė marrė fund. Llahtari me tė cilin do tė ndeshen do tė pasqyrojė fuqinė e pafund tė Allahut.
Nė tė vėrtetė, tė Dėrguarit e Allahut dhe besimtarėt i kanė bėrė ata me dije pėr kėto fakte. Por kjo Ditė shkatėrruese dukej aq e largėt dhe kėshtu ata u mbėshtetėn nė pronat e pėrkohshme dhe nė vetveten. Allahu shpall se mosbesimtarėt kanė qenė tė paralajmėruar, si nė vazhdim:
Dhe ti tėrhiqju vėrejtjen njerėzve pėr Ditėn kur atyre do t'u vijė dėnimi, e ata qė ishin mizorė do tė thonė: "Zoti ynė, na jap afat pėr njė kohė tė shkurtėr t'i pėrgjigjemi thirrjes tėnde (pėr besim) dhe t'i pasojmė tė Dėrguarit." (Por do t'u thuhet

"A nuk u betuat ju mė parė se pėr ju nuk do tė pėrjetonit kurrė rėnien tuaj, edhpse ju u vendosėt nė vendbanimet e atyre qė e dėmtuan vetveten (e Ne i shkatėrruam) dhe e kishit tė qartė se si vepruam Ne me ta, dhe ju sollėm shumė shembuj edhe juve. (Sure Ibrahim: 44-45)
Tani tė gjithė ata janė tė vetmuar nė mes tė rrezikut. Ēdokush frikėsohet pėr jetėn e tij dhe askush nuk brengoset pėr askėnd tjetėr. Askush s'mund tė ik, sepse dita e premtuar e Allahut ka arritur. Largimi prej shtėpisė s'do tė sjellė dobi, sepse gjithēka ėshtė duke u shkatėrruar dhe toka dhe malet lėvizin tė gjitha pėrnjėherė. Nuk ka strehim, nuk ka mbrojtės dhe asnjė veprim parandalues. Kur'ani pėrshkruan shkatėrrimin e maleve nė Ditėn e Gjykimit si nė vijim:
Dhe tė ngrihen toka e malet e t'i mėshojnė njėra-tjetrės me njė tė goditur. Nė atė Ditė ndodhė e Vėrteta (Kijameti). (Sure Hakka: 14-15)
OQEANET
Do tė duhej t'ia pėrkujtonim vetvetes njė gjė tė rėndėsishme kur bėhet pėrshkrimi i gjithė kėtyre skenave, tė cilat bazohen nė ajetet Kur'anore: Tė gjitha kėto ngjarje do tė ndodhin sipas vullnetit tė Allahut, sepse Ai ka premtuar se ato do tė ndodhin. Padyshim, Allahu mund tė shkatėrroj dhe pastaj tė rrafshojė gjithēka nė mėnyrė tė mahnitshme, sepse:
Ky ėshtė premtimi i Allahut. Allahu nuk e thyen premtimin e Tij, por shumica e njerėzve nuk e dinė kėtė. (Sure Rum: 6)
Njerėzit qė ndjeheshin krenar me vetveten s'do tė kenė asnjė vlerė. Njerėzimi, i cili e konsideronte veten madhėshtor dhe tė fuqishėm para Allahut, i cili e mohoi Atė prej vetėkėnaqėsisė, do tė jenė tė braktisur dhe tė pafuqishėm nė mes tė kėtyre ngjarjeve. Gjithēka qė njerėzit konsideruan si mė madhėshtore se veten e tyre do tė nėnshtrohen nė kėtė Ditė, siē urdhėrohet prej Allahut. Malet, oqeanet, e tėrė gjithėsia – tė gjitha do tė humbasin dukjen e tyre tė forte dhe solide dhe do t'i pėrulen vullnetit tė Allahut. Gjithēka do tė marr fund me urdhėrin e Allahut "Bėhu!," sepse ato iu kanė bindur urdhėrit tė Allahut dhe i kanė kryer funksionet e tyre si shėrbėtor tė bindur tė Tij. Kur tė asgjėsohen malet dhe tė shpėrndahen si lesh i ngjyrosur dhe kur toka tė nxjerrė ēfarė mban nė brendinė e saj, do tė shfaqet madhėshtia e pafund e Allahut. Kur'ani shpall se oqeanet do tė vlojnė si zjarr i flakėruar atė Ditė.
Skėterra e oqeaneve
Ėshtė pothuajse e pamundhsme tė imagjinohen oqeanet, tė cilat mbulojnė tri tė katėrtat e sipėrfaqes sė Tokės, tė vlojnė egėrsisht pėrnjėherė. Madje edhe kur njerėzit t'i tejkalojnė kufijtė e mendjeve tė tyre, mund tė kenė vetėm njė ide tė paqartė se sa e llahtarshme do tė jetė ajo ngjarje. Gjer mė tani, pėrvoja jonė personale me siguri se pėrbėhet prej imazheve tė vullkaneve qė shpėrthejnė apo anijeve-cisternė tė naftės sė papėrpunuar qė digjen qė i shohim nė televizor apo nė fotografi. Mirėpo, pėrshkrimet e dhėna nė kėto vargje tejkalojnė ēfarėdo krahasimi. Vetėm dijenia jonė e madhėshtisė, fuqisė dhe pushtetit tė pakufishėm tė Allahut mund t'na jap njė pėrfytyrim nė lidhje me shkallėn e kėtyre katastrofave qė priten, sepse Ai mund tė ndryshojė apo tė pėrmbys rregullin e gjithėsisė si pjesė tė njė skeme mė tė lartėsuar tė gjėrave.
Bashkė me gjithēka tjetėr qė do tė nxjerret jasht tokės, llava e nxehtė, qė vlerėsohet se ka njė temperaturė prej 5,000?C (9,000?F) do tė gufojė ku tė mundet, e edhe nė oqeane. Ata qė e kanė parė llavėn duke dalė prej fundit tė oqeanit nė filma dokumentar kanė qenė dėshmitarė tė njė gjėje me tė vėrtetė mahnitėse. Mirėpo, pamjet nė Ditėn e Gjykimit, do tė jenė shumė tė ndryshme, sepse ato do tė jenė gjithėpėrfshirėse dhe shumė mė tė llahtarshme. Oqeanet do tė digjen dhe njė mur i pashmangshėm zjarri do tė gllabėrojė njerėzit. Atė Ditė, tė gjitha oqeanet do tė ndizen flakė.
Siē thot Allahu nė Kur'an:
Dhe kur detet tė vlojnė si zjarr i flakėruar, (Sure Tekvir: 6)
Si rezultat i kėsaj, gjithė jeta ujore, si edhe e gjithė jeta tokėsore, nė Tokė do tė marr fund. Oqeanet qė rėndom qetėsojnė dhe freskojnė, papritur do tė pėrhapin njė nxehtėsi tė pabesueshme. Nė vend tė valėve gjigante do tė ketė valė zjarri dhe oksigjeni do tė zėvendėsohet nga tymi. Pamja e oqeaneve qė digjen egėrsisht, duke vluar dhe duke nxjerrur jashtė ēfarė mbajnė nė brendi, do tė dominojė njė pjesė tė madhe tė botės dhe do tė sjellė shkatėrrim tė pafund.
Oqeanet do tė nxjerrin jashtė ēfarė mbajnė nė brendi
Pėrveē gjithė asaj qė pėrmendėm mė lartė, oqeanet do tė rriten gjithashtu, siē pėrmendet nė ajetin vijues:
Dhe kur oqeanet tė vėrshojnė dhe pėrmbysin. (Sure Infitar: 3)
Me vullnetin e Allahut, fatkeqėsitė do tė vijnė edhe prej oqeaneve. Pasiqė Allahu ėshtė i Gjithėfuqishėm dhe Krijuesi i Tokės dhe gjithēka pėrmban ajo, gjithė ēka Ai duhet tė bėjė ėshtė qė tė jap urdhėrin "Bėhu!", dhe ēkado qė Ai dėshiron bėhet. Rrethanat e mundshme (vetėm Allahu i di ato tė vėrtetat) qė do tė shpien te kėto ngjarje shėrbejnė pėr t'na pėrkujtuar dhe pėr tė pasur frikėrespekt ndaj Allahut pėrderisa afrohemi mė pranė Tij.
Disa prej ngjarjeve tė mundshme kanė tė bėjnė me ngritjen e oqeaneve. Siē e dimė, tėrmetet nė fundin e oqeanit shkaktojnė valė tė mėdha nė sipėrfaqe. Dridhjet qė pasojnė mund tė bėjnė qė valėt tė shkojnė me vrull drejt bregut me shpejtėsi deri nė 750 kilometra (466 milje) nė orė. Valėt qė fillojnė me mė pak se njė metėr (tre fut) lartėsi nė det tė hapur mund tė arrijnė 60 metra (200 fut) lartėsi kur tė arrijnė nė breg. Njė valė batice 25-35 metra (80-100 fut) e lartė e formuar nga njė tėrmet i fuqishėm nė Japoni nė vitin 1896, fshijti nga faqja e dheut qytetin Honshu, duke mbytur 25,000 njerėz.
Erupcionet vullkanike janė njė shkaktar tjetėr i valėve tė mėdha. Vala e baticės e formuar nga erupcioni i vullkanit nė Krakatoa nė vitin 1883 bėri qė Ishulli Krakatoa, qė ndodhej nė mes tė Javės dhe Sumatrės, tė fundosej papritur dhe tė shkaktojė njė valė batice qė goditi njėrin prej rripave mė sė denduri tė populluar tė vijės sė bregdetit tė Javės. Vala, e cila asgjėsoi 165 fshatra dhe mbyti 36,000 njerėz, ishte mė shumė se 35 metra (110 fut) e lartė kur arriti bregun. Ngjarje tė tilla demonstrojnė se tėrmetet nėnujore apo erupcionet vullkanike mund tė kenė ndikim tė kufizuar dhe tė shkaktojnė vėrshim dhe vdekje shumė mė larg vendit ku ndodhė. Nė Ditėn e Gjykimit, ēdo vend nė Tokė, qoftė nėntokėsor apo nėnujor do tė pėsojė dridhje. Dridhjet e fuqishme nė fund tė oqeanit do t'i zgjojnė oqeanet dhe do tė shkaktojnė valė tė baticės dhe vėrshim nė shkallė botėrore, diēka qė ne vėshtirė se mund ta pėrfytyrojmė.
Oqeanet do tė lartėsohen edhe pėr shkaqe tė tjera. Natyra e tyre e qetė varet prej ligjeve tė natyrės. Mirėpo, atė Ditė, kėto ligje do tė asgjėsohen, mu sikurse tė gjitha ligjet tjera mbi tė cilat mbėshteten barazpeshat e brishta tė qiejve, Tokės dhe njerėzve. Shtyllat e kėsaj barazpeshe tė pėrkryer, tė cilat tė gjitha u krijuan me vullnetin e Allahut, do tė asgjėsohen pėrnjėherė prap me vullnetin e Tij. Gjithashtu, ėshtė fare e mundshme qė nxehtėsia e nėndheshme do tė ngritė temperaturėn e atmosferės, duke shkrirė kėshtu akullin nė tė dyja polet dhe duke ngritur nivelet e ujit.
Ne poashtu e dijmė se rrėshqitjet e tokės mund tė shkaktojnė valė jashtėzakonisht tė larta nė liqe apo gji. Nė Ditėn e Gjykimit, as edhe njė mal s'do tė mbetet tė qėndrojė nė kėmbė dhe sipėrfaqja e Tokės do tė rrafshohet. Shkėmbijtė qė do tė rrokullisen prej maleve do tė mbushin shtratet e oqeaneve dhe do tė shkaktojnė vėrshime.
Me tė arritur tė kohės sė pėrcaktuar nga Allahu, ngjarje tė tilla qė ngjallin frikė do tė shpalosen njėra pas tjetrės: njė tingull shurdhues; bėrja pluhur e hi e maleve; llava qė gufon nėn kėmbėt e njerėzve; pluhuri, gazi dhe re tymi qė ia zėnė frymėn sipėrfaqės sė Tokės; dhe uji i nxehtė hungėrues qė derdhet mbi njerėz…njė pendim i papritur qė u ndodhė atyre qė nuk menduan pėr ekzistencėn e Allahut apo fuqinė e Tij gjersa ishin gjallė… njė mundim dėrrmues qė nėnshtron ēdokend pa dallim, qė shfaq pafuqinė e njerėzve, pavlefshmėrinė e ēdo gjėje qė ata konsideruan tė vlefshme gjersa ishin gjallė… Frika dhe llahtari i njerėzve do tė jetė i papėrshkrueshėm. Ata do tė vrapojnė nga njė vend nė tjetrin, duke kėrkuar mbrojtje dhe shpėtim, duke e ditur se nuk ka shpėtim.
QIEJT
Llahtari dhe shkatėrrimi i Ditės sė Gjykimit nuk kufizohet vetėm me ngjarjet qė ndodhin nė Tokė. Atė Ditė, tė gjitha qeniet si edhe gjithēka qė ne e konsiderojmė si tė zakonshme dhe tė njohur dhe qė e marrim si diēka tė sigurt do tė shkatėrrohet. Ajo ėshtė poashtu dita e fundit e gjithėsisė, madhėshtia e sė cilės ka sfiduar tė kuptuarit njerėzor gjatė historisė, bashkė me yjet tejet tė mėdha tė cilat ne filluam t'i kuptojmė vetėm nė shekullin e kaluar. Qielli, Hėna dhe Dielli, yjet dhe planetet, do tė shkatėrrohen, sipas asaj qė ka shpallur Allahu:
S'ka dyshim se ajo qė ju ėshtė premtuar do tė ndodhė pa tjetėr. Kur yjet tė shuhen, dhe kur qielli tė hapet, (Sure Murselat: 7-9)
Pėr ata qė mund tė ndiejnė se sa e mrekullueshme ėshtė ēdo gjė dhe kanė dėshirė tė kuptojnė ekzistencėn absolute tė Krijuesit, shumė argumente nė formėn e objekteve dhe ngjarjeve qė Ai ka krijuar qė kur filloi koha, i ēojnė ata drejt besimit nė Tė. Allahu krijoi yjet, planetet dhe tė gjitha objektet tjera nė gjithėsinė e pafund me anė tė njė urdhėri tė vetėm dhe i mbanė tė gjitha nė barazpeshė tė pėrkryer. Ky fillim dhe barazpeshė e ruan fshehtėsinė e saj dhe vazhdon tė preokupoj mendjet e njerėzve. Nė realitet, njerėzit qė kėrkojnė pėrgjigjet e gjejnė vetėm njė tė vėrtetė: Ekzistencėn e Allahut. Ngjarjet e Ditės sė Fundit do tė pasqyrojnė madhėshtinė e Krijuesit, sepse Allahu ka pėrgatitur njė mbarim unik dhe madhėshtor pėr qiejt, si edhe pėr gjithēka qė ekziston.
Qielli ka qenė gjithmonė si njė tavan pėr njerėzit, tė bindur se do tė ekzistojė dhe tė vazhdojė tė ekzistojė, njė tavan madhėshtor i ngritur dhe i mbajtur pa shtylla prej Allahut: njė ekran pėrrallor nė mes tė gjithėsisė sė pafund dhe tyre.
Ky tavan ka mbrojtur botėn tonė dhe banorėt e saj prej rreziqeve tė panumėrta (p.sh. nga rrezatimi ultravjollcė, meteoritet dhe temperaturat ngrirėse tė hapėsirės) pa dėshtuar me shekuj tė tėrė dhe mbetet njė domosdoshmėri absolute pėr vazhdimėsinė e jetės. Drita qė vie pėrmes errėsirės sė hapėsirės pėrhapet nė Tokė ashtu kėsisoji pėr shkak tė cilėsive tė atmosferės dhe ngroh dhe ndriēon planetin. Dhe, barazpesha e brishtė e pėrmbajtjes sė oksigjenit nė atmosferė ju mundėson njerėzimit tė marrin frymė dhe jetojnė. Mirėpo, atė Ditė qielli mė s'do tė kryej funksionet e tij, sepse ka arritur fundin e tij. Kur'ani shfaq kėto ngjarje, si nė vazhdim:
Ditėn kur qielli pėson njė tronditje tė fortė. (Sure Tur: 9)
Atė Ditė qielli do tė ēahet dhe premtimi i Tij do tė realizohet. (Sure Muzemmil: 18)
Dhe Qielli do tė ēahet, sepse ai atė Ditė do tė jetė i rraskapitur. (Sure Hakka: 16)
Ajri, aq jetik pėr jetėn, do tė humbas poashtu funksionin e tij, sepse ligjet qė vlejnė atė Ditė do tė jenė ndryshe prej ligjeve tė zakonshme. Atmosfera, e mbajtur nė mėnyrė aq tė brishtė nė njė barazpeshė tė qėndrueshme me anė tė ligjeve tė fizikės, thjesht do tė tretet dhe tė zhduket. Fundi i qiejve pėrshkruhet, si vijon:
Dita kur qielli bėhet si kallaji i shkrirė. (Sure Me'arixh: 8)
Atmosfera do tė tretet dhe do tė ndezet dhe njerėzit do ta shohin qiellin rėndom tė kaltėr si ngjyrė tė kuqe tė ndezur, tė ēarė, tė shkrirė dhe sikurse vaj:
E kur tė ēahet qielli e tė bėhet i kuq si vaji i shkrirė. (Sure Rahman: 37)
Dita e Gjykimit ėshtė ditė e pendimit tė madh pėr ata qė nuk e njohėn madhėshtinė dhe fuqinė e Allahut dhe qė ia kthyen shpinėn Atij me dashje. Ky pendim do tė jetė i pėrjetshėm, sepse s'do tė ketė mė kohė pėr tė menduar, mėsuar apo pėr shpėtim. Ēdo njeriu do t'i duhet tė kuptojė se Allahu, i Cili posedon pushtet dhe fuqi tė pakufishme, ėshtė shoku, ndihmėsi dhe mbrojtėsi i vetėm. Asnjė njeri s'do tė jetė nė gjendje ta mohojė apo tė kėmbėngul nė mohimin e Allahut dhe tė Ditės sė Gjykimit nė njė kohė tė tillė, siē e zbulon Kur'ani:
Ata nuk e ēmuan Allahun me madhėshtinė qė i takon Atij. Nė Ditėn e Ringjalljes e tėrė Toka ėshtė nė grushtin e Tij, e qiejt tė mbėshtjellur nė dorėn e Tij tė djathtė. Ai ėshtė i pastėr nga tė metat! Ai ėshtė i lartė nga ēka ata i shoqėrojnė! (Sure Zumer: 67)
Atė Ditė, tė gjitha rregullat e njohura do tė zhduken. Qiejt dhe Toka, tė cilat iu bindėn urdhėrit tė Allahut "binduni me dėshirė apo pa dėshirė" me "bindemi me dėshirė" nė krijimin e tyre, prap do t'i nėnshtrohen zotėruesit dhe krijuesit tė tyre tė vėrtetė: Allahut. Kur'ani shpall thirrjen e Allahut qiejve dhe Tokės:
Thuaj: "A ju jeni ata qė nuk i besoni Atij qė e krijoi Tokėn pėr dy ditė dhe Atij i pėrshkruani shok? E Ai ėshtė Zoti i botėve." Ai nė tė vuri male tė forta, qė ngriten mbi tė, ia shtoi tė mirat asaj dhe brenda katėr ditėve tė plota caktoi tė gjitha kushtet pėr tė jetuar nė tė, pėr ata qė pyesin (pėr kohėn e krijimit tė saj). Mandej iu kthye Qiellit (krijimit tė qiellit) e ai ishte tym dhe atij dhe Tokės i tha: "Binduni urdhėrit Tim me dėshirė apo pa dėshirė!" Ato tė dyja thanė: "Po i bindemi me dėshirė!" (Sure Fussilet: 9-11)
Njėra prej pohimeve mė me rėndėsi tė materialistėve ėshtė se materia u formua vetvetiu. Veē kėsaj, e gjithė bukuria qė ata shohin nė mjedisin ku jetojnė i pėrshkruhet natyrės. Hollėsitė qė mbeten apo mėnyra se si ky projektim inteligjent ka mundur tė burojė prej njė natyre tė pajetė, kur madje natyra vet nuk ekzistonte, shpėrfillen. Sipas kėtij pohimi tė paarsyeshėm, natyra krijoi gjithēka. Me fjalė tė tjera, mrekullia mahnitėse e harmonisė dhe barazpeshės ėshtė e pranishme nė dhe, gurė, ajėr dhe ujė. Por nė Ditėn e Gjykimit, njerėzit do tė shohin se ēfarė do tė bėhet me malet, shkėmbinjėt dhe dheun dhe mė nė fund do tė kuptojnė se natyra nuk posedon asnjė forcė nė vetvete, sepse edhepse mendohet tė jetė burimi nga i cili buron ēdo gjė e gjallė apo e pajetė, do tė jetė e paaftė ta shpėtoj vetveten. Allahu do tė demonstrojė se gjithēka ekziston vetėm me vullnetin dhe fuqinė e Tij dhe varet prej mbrojtjes dhe mbėshtetjes sė Tij. Shumicės sė njerėzve do t'u kujtohen mu nė atė moment, dhe prandaj do tė ndiejnė pendim tė madh, tė vėrtetat qė ata shpėrfillėn edhepse vet ndėrgjegjet e tyre i pranuan ato. Allahu zbulon ngjarjet e Ditės sė Gjykimit, si vijon:
Kur tė pėlcet qielli, e t'i bindet urdhėrit tė Zotit tė vet, ashtu si i takon! Dhe kur Toka tė shtrihet nė gjerėsinė e saj dhe tė nxjerr ēka ka brenda e tė ēlirohet, dhe t'i bindet Zotit tė saj, ashtu i takon! O ti njeri! Vėrtet ti pėrpiqesh me njė pėrpjekje tė madhe qė ēon te Zoti yt, e Atė do ta gjesh. (Sure Inshikak: 1-6)
YJET, DIELLI DHE HĖNA
Pėrkundėr errėsirės sė ftohtė tė hapėsirės, Toka ka njė atmosferė qė rregullon dritėn e Diellit dhe njė temperaturė mesatare qė mbėshtetė jetėn. Me fjalė tė tjera, atmosfera, kulmi mbrojtės i planetit tonė, ka karakteristika shpėrndarėse tė dritės dhe nxehtėsisė qė lejojnė qė rrezet e diellit tė arrijnė, ngrohin dhe ndriēojnė botėn tonė. Si ēdo gjė tjetėr qė ekziston, nė Ditėn e Gjykimit qiejtė do tė ēahen dhe do tė humbasin funksionet e tyre, do tė shkrihen dhe tė rrjedhin. Shprehja "Kur dielli tė jetė mbėshtjellur dhe errėsuar" (Sure Tekvir: 1) i referohet kėsaj Dite. Nga kjo shprehje, kuptojmė se drita e Diellit nuk do t'i sjellė mė dobi botės.
Nė Ditėn e Gjykimit, Dielli dhe Hėna, dy burimet e dritės pėr Tokėn, do tė errėsohen njėra pas tjetrės. Zhdukja e atmosferės nuk ėshtė arsyeja e vetme se pse s'do tė ketė dritė nė Tokė atė Ditė, nė tė vėrtetė, Kur'ani zbulon se jo vetėm qė do tė asgjėsohen qiejt, Toka dhe gjithēka nė mes tyre, por se kjo ėshtė dita e fundit e tėrė gjithėsisė. Siē flasin vargjet e para tė Sures Tegabun thonė: Allahu ėshtė Ai i Cili krijon ēdo gjė tė plotėsuar dhe tė pėrkryer dhe Ai ka fuqi tė krijojė gjithēka qė dėshiron kur tė dėshiroj Ai. Ai e krijoi gjithėsinė, e cila pėrmban me miliarda yje nė secilėn prej miliarda galaktikave dhe Ai do ta asgjėsojė atė prap vetėm me anė tė dhėnies sė urdhėrit "Bėhu!" kur tė dėshirojė Ai.
Ėshtė krejtėsisht e pamundshme pėr mendjen njerėzore qė me tė vėrtetė ta kuptojė pafundėsinė e gjithėsisė misterioze. Megjithatė, ne mund tė pėrpiqemi qė tė llogarisim pėrmasėn e saj. Dielli ėshtė njėri prej 200 – 250 miliarda yjeve tė parashikuara nė galaktikėn tonė tė Udhės sė Qumėshtit. I konsideruar si njėri prej yjeve mė tė vogla, edhepse ėshtė 333,000 herė i madh sa Toka jonė, ndodhet 28,000 vite dritė larg nga qendra e Udhės sė Qumėshtit, e cila vet ėshtė 100,000 vite drite mespėrmes (njė vit drite ėshtė i barabartė me 9,460,800,000,000 kilometra apo 5,879,000,000,000 milje). Toka rrotullohet rreth boshtit tė saj me njė shpejtėsi prej 1,670 kilometra (1,040 milje) nė orė dhe peshon 6,000 kuintilionė tonė metrik (6 x 1021). Dielli lėvizė rreth qendrės sė galaktikės me njė shpejtėsi prej 792,000 kilometra (492,000 milje) nė orė dhe Udha e Qumėshtit rrotullohet nėpėr hapėsirė me njė shpejtėsi prej rreth 2.1 milion kilometra (1.3 milion milje) nė orė. Por nė Ditėn e Gjykimit, kjo gjithėsi mahnitėse do tė asgjėsohet dhe yjet me pėrmasa tė papėrshkrueshme do tė shuhen.
Ēdo pikė nė gjithėsi ėshtė njė argument tjetėr i ekzistencės, madhėshtisė dhe fuqisė sė Allahut. Ato kanė ekzistuar gjer mė tani vetėm me vullnetin dhe lejen e Tij dhe pėr aq kohė sa Ai ka pėrcaktuar pėr to. Padyshim se Allahu, i Cili krijon dhe mbėshtetė kėtė barazpeshė, mund ta asgjėsojė atė kurdo qė Ai dėshiron. Vdekja e gjithėsisė do tė shfaqet vetėm atėherė dhe kur Ai tė dėshirojė. Gjithēka qė mahniti njerėzit me madhėshtinė e saj do tė asgjėsohet, sepse tė gjitha planetet dhe yjet, Dielli dhe Hėna, do tė largohen prej orbitave tė tyre. Yjet do tė bien dhe ēdo gjė qė ekziston do tė vdes njė nga njė si nė vargun "Dhe kur yjet tė shkapėrderdhen." (Sure Infitar: 2)
Dielli ėshtė njė yll qė shpėrndan energji pandėrprerė. Shumė yje tjera janė shumė mė tė mėdha dhe pėrmbajnė shumė mė tepėr energji. Por nė Ditėn e Gjykimit, tė gjitha ato do tė humbasin fuqinė e tyre, do tė shuhen dhe bien siē rrėfen Kur'ani:
Dhe kur yjet tė kenė rėnė (e tė jenė shkapėrderdhur), (Sure Tekvir: 2)
Kur yjet tė shuhen. (Sure Murselat: 8)
Dielli, i cili ka qenė burimi i jetės dhe energjisė sė kėtij planeti pėrgjithmonė, do tė errėsohet, ashtu si edhe yjet qė i kanė zbukuruar qiejt. Dhe njerėzit edhe njėherė do tė kuptojnė se Allahu, zotėruesi i vėrtetė i tyre, mbajti orbitat e tyre dhe bėri qė ato tė shkėlqejnė deri nė atė Ditė, sepse ato ekzistuan vetėm me vullnetin e Tij.
Pėr mė tepėr, Ai nuk do ti ndihmojė mosbesimtarėt dhe asnjė forcė tjetėr nuk do tė jetė nė gjendje ta bėj kėtė. Madje edhe nėse pėrparimet teknologjike mundėsojnė udhėtimin tek kėndet mė tė largėt tė gjithėsisė, njerėzit nuk do tė jenė nė gjendje tė shmangin ndėshkimin e Allahut, sepse Dita e Gjykimit do tė mbėshtjellė tėrė gjithėsinė dhe gjithēka, duke iu bindur vullnetit tė Tij, do tė asgjėsohet. Kur'ani e pėrshkruan pafuqinė e njerėzimit atė Ditė, si vijon:
E tė zėhet (errėsohet) Hėna, dhe tė bashkohet Dielli e Hėna. Atė ditė njeriu do tė thotė: "Nga tė iket!" Jo me tė vėrtetė! Nuk ka strehim. Atė ditė vetėm te Zoti yt ėshtė caku! Atė ditė njeriu do tė njihet me atė qė ēoi para dhe me atė qė la prapa. (Sure Kijame: 8-13)
VAZHDON...