Të folurit gjatë namazit



Në fillim, kur u obligua namazi, nuk ishin të ndaluara bisedat të cilat nuk kishin të bënin me namazin sikurse përshëndetja me selam, kthimi i saj, etj. Por më vonë, pasi kaloi një kohë nga obligimi i namazit, u ndaluan të gjitha bisedat që nuk kishin të bënin me të. Prandaj, juristët islamë, kur e shtjellojnë këtë problematikë, theksojnë se ekziston konsensus (ixhma), që nëse flasim në namaz qëllimisht, atëherë namazi prishet dhe nuk pranohet .

Por, nëse ndodh të flasim në namaz nga harresa ose nëse dalim nga namazi duke menduar se e kemi përfunduar atë dhe flasim, atëherë a konsiderohet namazi i prishur apo jo? Fukahatë në këtë çështje kanë dy mendime.

Mendimet e fukahave në këtë:

1. Shumica e dijetarëve (medhhebi Maliki, Shafi dhe Hanbeli) janë të mendimit se, nëse flasim në namaz nga harresa, ose nëse flasim duke menduar se e kemi përfunduar atë dhe japim selam para kohe, namazi nuk prishet .

2. Fukahatë e medhhebit Hanefi janë të mendimit se, namazi konsiderohet i prishur, pa marrë parasysh a kemi folur në namaz qëllimisht ose nga harresa dhe ne duhet ta përsërisim atë nga fillimi .

Argumentet e të dy palëve:

Argument bazë i mendimit të parë është hadithi që është i njohur te juristët islamë si “Hadithi i Dhuljedejnit (Dorëgjatit)”.

Transmetohet nga Ebu Hurejra se Resulullahu, salallahu alejhi ve selem, me një rast, fali njërin nga dy namazet e pasditës (drekën ose ikindinë) dhe pas dy rekateve dha selam (derisa namazi ishte katër rekatësh), pastaj u ul në xhami para njerëzve, ku ndër ata që u falën, ishte Ebu Bekri dhe Omeri, por ngurruan të flasin dhe pyesin. Njerëzit filluan të dalin nga xhamia, duke u pyetur: a u shkurtua namazi? Një njeri, që i Dërguari i Allahut e quante Dhuljedejn, pyeti: “O i Dërguar i Allahut, a u shkurtua namazi apo harrove?” Resulullahu, salallahu alejhi ue selem, u përgjigj: “As nuk u shkurtua as nuk kam harruar.” Ai tha: “Jo, ke harruar.” I Dërguari pyeti se a është duke e thënë të vërteten Dhuljedjeni. Ata që ishin të pranishëm iu përgjigjën se po. Muhamedi, salallahu alejhi ve selem, i plotësoi dy rekatet të cilat nuk i kishte falur, dha selam, pastaj i bëri dy sexhde si ato të mëparshmet dhe prapë dha selam. (Shënon: Buhariu dhe Muslimi)

Argumentimi me këtë hadith është mjaft i qartë, Muhamedi, bekimi dhe paqja qofshin mbi të, e plotësoi namazin me dy rekate të tjera, pasi kishte dhënë selam para se ta përfundonte atë nga harresa dhe ai kishte folur ndërmjet kësaj. Ekzistojnë edhe disa hadithe tjera që e vërtetojnë se Muhamedi, salallahu alejhi ve selem ka dhënë selam nga harresa para kohe dhe ka folur pastaj e ka vazhduar namazin aty ku e ka ndërprerë, pasi i është tërhequr vërejta.

Pastaj ata argumentojnë edhe me hadithin e Muavije b. Hakemit. Ku thotë: “Derisa falesha me të Dërguarin e Allahut, njëri nga të pranishmit (në namaz) teshtiu dhe unë i thashë: “Jerhamukellah (Allahu të mëshiroftë)”. Njerëzit filluan të më shikojnë duke zgurdulluar sytë (në shenjë qortimi për këtë vepër). Unë u thashë: “اfarë keni që më shikoni?” Ata filluan t`i mëshojnë me duar kofshëve dhe kur vërejta se më qortojnë pse kam folur, heshta. Pasi përfundoi Profeti, bekimi dhe paqja e Allahut qofshin mbi të, namazin, vallahi nuk kam parë mësues më të mirë se ai, as më para as më pas. Ai as nuk më qortoi, as nuk më rrahu, as nuk më fyeu, por më tha: “Ky është namaz dhe nuk lejohet në të diç nga bisedat e njerëzve, namazi është për tesbih (lavdërim për Allahun), për tekbir (madhërim i Allahut) dhe lexim i Kur’anit.” (Shënon Muslimi, Ahmedi, Nesaiu, Ebu Davudi).

Me këtë argumentohet se Muavije b. Hakemi ka folur në namaz nga mosdija për ndalimin e saj. Kurse Resulullahu nuk e urdhëroi ta përsërisë namazin për këtë. E njëjta vlen edhe nëse njeriu flet nga harresa ose nga mendimi se ai ka përfunduar namazin, ndërkohë që, në realitet, nuk e ka përfunduar. Pra, dijetarët argumentojnë më këtë hadith duke bërë analogji (kijas) mos njohjen e dispozitës me harresën .

Kurse argument i mendimit të dytë, i atyre që thonë se namazi prishet nëse flasim nga harresa, është hadithi i Abdullah b. Mesudit i cili thotë: “Në fillim e përshëndetnim (i jepnim selam) Resulullahun, salallahu alejhi ve selem, duke qenë në namaz dhe ai na e kthente atë. Pasi u kthyem nga Nexhashiu (nga Etiopia), (me një rast) i dhashë selam (duke qenë ai në namaz), e ai nuk ma ktheu, pastaj unë i thashë: “O i Dërguar i Allahut (më herët) të jepnim selamin dhe ti na e ktheje atë duke qenë në namaz”. Ai tha: “Me të vërtetë në namaz ka preokupime tjera” (Shënon Buhariu, Muslimi dhe të tjerët).

Dhe, argument tjetër gjithashtu, është hadithi i Zejd b. Erkam ku thotë: “Në fillim gjatë namazit ne flisnim, njëri nga ne i fliste shokut të tij që e kishte afër në namaz. Kur zbriti ajeti “…dhe ndaj Allahut të jeni respektues (në namaze)” (Bekare 237). U urdhëruam të heshtim dhe u ndaluam nga biseda.” (Shënon Muslimi).

Këto dy hadithe janë argument se biseda e prish namazin dhe juristët islamë, të cilët i përmendin këto hadithe si argument, sqarojnë se dispozita që nxirret nga këto është e përgjithshme qoftë qëllimisht apo nga harresa dhe ata nuk bëjnë dallim ndërmjet këtyre rasteve.


Sqarim rreth argumenteve të dy palëve

Fukahatë, të cilët kanë thënë se namazi prishet në përgjithësi qoftë nëse flasim qëllimisht ose nga harresa, u janë përgjigjur argumenteve të mendimit tjetër se ato hadithe me të cilat kanë argumentuar ata janë të hershme dhe janë të anuluara (mensuh), me hadithet tjera (që këta argumentojnë me to), pasi në fillim ishte e lejuar biseda në namaz pastaj u ndalua. Prandaj, ata thonë se hadithi i Dhuljedejnit dhe ai i Muavijes (të cilat u përmendën më lart) kanë ndodhur para se të ndalohet biseda në namaz, pastaj kjo u ndalua më vonë dhe ato konsiderohen të anuluara (deroguara).

Mirëpo, ajo që llogaritet e saktë këtu është se këto hadithe, hadithi i Dhuljedejnit dhe Muavije Ibën Hakemit, janë më të vonshme se hadithi i Abdullah b. Mesudit dhe Zejd b. Erkamit (me të cilat kanë argumentuar ata që thonë se namazi prishet nëse flasim në të, qoftë qëllimisht ose nga harresa). Hadithi i Dhuljedejnit dhe i Muavijes janë pas hixhretit, kurse hadithi i Abdullah b. Mesudit padyshim ka qenë para hixhretit pasi të gjithë pajtohen në mendimin se Ibën Mesudi është kthyer nga Abesinia (Etiopia) para hixhretit. Gjithashtu edhe hadithi i Zejd b. Erkamit është i hershëm. Këto dy hadithe (i Abdullah b. Mesudit dhe ai i Zejd b. Erkamit) tregojnë se në fillim kur është obliguar namazi, nuk ishte e ndaluar biseda, që duke u falur të flasësh me atë që e ke afër, kthimi i selamit, etj., e më pas këto ndalohen. Por kjo ndalesë ka ndodhur pa dyshim para hixhretit, ashtu si aludohet qartë kjo nga hadithi i Ibën Mesudit. Për këtë është i paqëndrueshëm pretendimi se ky hadith (i Ibën Mesudit) të jetë anulues (nasih) i hadithit të Dhuljedejnit, pasi ngjarja që tregohet në këtë hadith (të Dhuljedejnit) ka ndodhur në Medinë pas hixhretit. Për të qenë e mundur anulimi i një hadithi është e detyrueshme që ky anulim të bëhet me një citat që është më i vonshëm se i pari.

Prandaj edhe një herë e theksojmë se hadithi i Ibën Mesudit dhe Zejd b. Erkamit kanë të bëjnë nëse flasim qëllimisht në namaz, e jo nga harresa. Kurse hadithi i Dhuljedejnit dhe i Muavijës janë më të vonshëm dhe kanë të bëjnë nëse flasim nga pavetëdija, ose nga harresa. Me këtë formë të shpjegimit të haditheve vihet në dispozicion të punuarit me të gjitha hadithet pa e anuluar asnjërin nga ato dhe kjo në shkencën e Usuli Fikhut, pra, të punuarit me të gjitha hadithet që kanë të bëjnë me një çështje duke mos lwnw anash ndonjërin prej tyre, është më primare, sesa të anulohet ndonjëra nga ato.


اfarë duhet të veprojmë nëse flasim në namaz nga harresa

Pasi kuptuam qëndrimet e fukahave ne këtë dhe vlerësuam se qëndrimi më i avancuar dhe i qëndrueshëm në këtë është se nëse flasim me harresa, namazi nuk prishet dhe nuk është e nevojshme të përsëritet ai nga fillimi, atëherë na mbetet të sqarojmë se çfarë duhet të veprohet në atë rast.

Për të qenë më i lehtë kuptimi i kësaj problematike do të bëjmë ndarjen e çështjes në dy raste të mundshme, ku myslimani mund të flasë në namaz nga harresa:

a) Nëse duke u falur, nga harresa e shqipton ndonjë fjalë që nuk është pjesë e namazit ose edhe i flet dikujt pa qenë i vetëdijshëm se është në namaz.

b) Të japë selam ai që është duke u falur, para përfundimit të namazit, nga harresa (qoftë edhe para përfundimit të të gjitha rekateve) dhe të mendojë se e ka kompletuar namazin të tërin ashtu si është e kërkuar dhe fillon të flasë, t`i thotë lutjet, ta bëjë dhikrin, ose të bisedojë me dikë që e ka.

Për rastin e parë, themi: nëse kjo bëhet me qëllim, namazi prishet dhe është i papranuar, ashtu siç vërtetohet në hadithin e Zejd b. Erkamit që e transmeton Muslimi .

Por, nëse flasim nga harresa se jemi në namaz, ose na shpëton nga goja ndonjë fjalë pa qëllim, atëherë mendimi më i saktë është se namazi nuk prishet, por është i obliguar të bëjë sehvi sexhde pasi këto fjalë nuk kanë të bëjnë me namazin .

Për rastin e dytë (nëse jep selam para përfundimit të namazit dhe flet), themi gjithashtu se, nëse kjo bëhet me qëllim, atëherë namazi është i papranuar dhe duhet të përsëritet nga fillimi.

Kurse, nëse kjo ndodh nga harresa, p.sh. nëse jep selam në rekatin e dytë duke menduar se e ka përfunduar namazin, por realisht atij i kanë ngelur edhe një ose dy rekate për t`i falur (nëse është në namazin e drekës ose te akshamit). Atëherë shikojmë, nëse koha prej daljes nga namazi deri kur i kujtohet është e gjatë, ose ka dal nga xhamia dhe ka kaluar një kohë, ose e ka prishur abdesin, ai namaz është i papranuar dhe duhet ta përsërisë nga fillimi, pasi që nuk është e mundur ta plotësojë namazin të cilin e ka lënë të mangët dhe ka kaluar kohë shumë.

Nëse koha nuk është e gjatë, atëherë ai e plotëson namazin (edhe pse ai ka dhënë selam ose ka folur, qoftë edhe ka biseduar rreth ndonjë gjëje që nuk ka të bëjë me namazin), pastaj pasi e plotëson atë në fund të namazit bën sehvi sexhde dhe jep selam edhe njëherë. Argument për këtë është hadithi i lartpërmendur i Dhuljedejnit të cilin e shënon Buhariu. Në këtë hadith kuptohet mjaft qartë se Muhamedi, salallahu alejhi ve selem, ka dhënë selam nga harresa pasi ka falur vetëm dy rekate, pastaj e ka plotësuar atë edhe me dy rekate tjera për t'i bërë katër rekate pasi ishte namazi i drekës apo ikindisë. Muhamedi, sallallahu alejhi ve selem, ndërmjet këtyre rekateve ka folur, megjithatë ai nuk e filloi namazin nga fillimi, por rekateve të mëparshme ia bashkëngjiti të tjerat për ta plotësuar tërë namazin.


Alaudin Abazi,
23.4.2008

__________________


Allahu Teâlâ şöyle buyuruyor:

“Biz, Rasullerimizden hiç birini, ancak Allah’ın izniyle kendisine itaat edilmesinden başka bir şeyle göndermedik.” Nisa 64