Hisham Talebe
Miraxhi i Muhammedit, alejhis selam nė librat e fshehura tė Ehli Kitabėve
Sa herė qė vjen muaji Rexheb[1], ndodhia e Israsė dhe Miraxhit tė Pejgamberit, alejhis selam sikur na freskon shpirtrat dhe na jep forcė pėr jetė dhe vullnet pėr punė. Sa bukur ėshtė tė flasėsh pėr cilėsitė e Pejgamberit, alejhis selam nė librat dhe shkresat e Ithtarėve tė librit (ēifutėt dhe tė krishterėt), e nė veēanti nė kėtė kohėn tonė kur injorantė perėndimorė kanė marrė guximin tė ngritėn kundėr Pejgamberit, alejhis selam dhe kanė shfaqur mendjemadhėsi ndaj fesė dhe librit me tė cilin ai u dėrgua. Kėta injoruan faktin se Pejgamberi, alejhis selam ėshtė pėrmendur nė librat e tyre me emėr, dukje, shoqėri, mrekulli, pėrmendje e qartė dhe e padyshimtė. Nė librat e tyre kanunore[2], me tė cilat adhurohet, dhe nė ato jo kanunore, (qė nuk mbėshtetėn nė to), nė ato tė dukshme e tė fshehta, tė njohura (botuara) e dorėshkrime, tė cilat ende nuk i kanė parė njerėzit vetėm se disa nga studiues tė paktė tė kėsaj fushe studimi.
Objekt studimi nė kėtė punim do tė jetė Miraxhi i Pejgamberit, alejhis selam. Disa libra tė pabotuara (tė fshehura) tė Ithtarėve tė Librit kanė pėrmendur Miraxhin e pejgamberit tė kohės sė fundit shumė qartė, gjė tė cilėn tė krishterėt nuk e kanė pretenduar pėr Isain, alejhis selam, tė cilin e konsiderojnė si pejgamberi i kohės sė fundit. Do tė shohim se detajet e kėsaj ndodhie nė kėto libra pėrshtaten me atė qė u tha pėrkitazi me Muhammedin, alejhis selam nė Kuran dhe Sunnet. Vendi prej ku Muhammedi, alejhis selam u ngrit nė qiell
Tė fillojmė sė pari me kėtė mrekulli nė Kuran dhe Sunnet. Thotė Allahu i Madhėruar:
ęóįóŽóĻś ŃóĀóåõ äóŅśįóÉš ĆõĪśŃóģ (13) ŚöäśĻó ÓöĻśŃóÉö Ēįśćõ䜏óåóģ (14) ŚöäśĻóåóĒ ĢóäųóÉõ ĒįśćóĆśęóģ
13. Atė (Xhibrilin) e ka parė edhe herėn tjetėr. 14. (E ka parė) tek Sidretul Munteha. 15. Qė pranė saj ėshtė xhennetul Me'va (kopsht strehimi i...)[3].
Dijetarėt janė pajtuar se ajetet sipėr flasin pėr Miraxhin e Muhammedit, alejhis selam dhe pamjen e melekut Xhibril nė formėn e tij flurore nė qiellin e shtatė.
Transmeton Buhariu nga Enes b. Maliku: Profeti (paqja e Allahut dhe bekimi i Allahut qofshin mbi tė!) me Xhebrailin u ngjitėn pėr nė qiellin e kėsaj bote. Xhebraili kėrkoi tė hapej dera...Pastaj Xhebraili me Profetin Muhamed (paqja e Allahut dhe bekimi i Allahut qofshin mbi tė!) u ngjitėn nė qiellin e shtatė. Mė pas, Profeti (paqja e Allahut dhe bekimi i Allahut qofshin mbi tė!) u ngjit tek Sidretul Munteha (Pema e Vetmuar)...Pastaj, Profeti (paqja e Allahut dhe bekimi i Allahut qofshin mbi tė!) u ngjit drejt Allahut tė Madhėruar. U afrua tek Ai dy kutė a mė shumė. Dhe, Allahu i shpalli robit tė Vet. I caktoi detyrė atij dhe Ymetit tė tij pesėdhjetė namaze....
Nė Tevratin - Biblėn aktuale, nė pjesėn kur flitet pėr cilėsitė e pejgamberit tė kohės sė fundit, nėnvizohet se ai pėrveē tjerash edhe do tė ngritėt nė qiell dhe do ta takojė Allahun e Madhėruar. Kjo ėshtė transmetuar ne dy paragrafė.
1. Unė po shikoja kėshtu nė vegimin e natės: dhe ja, nė retė e qiellit, po vinte dikush si Biri i njeriut! (profeti i pritur) Arriti deri tek i Tejetlashti i motit (Allahu i Madhėruar) dhe qe paraqitur para tij. 14 Ai i dha pushtetin, nderin e mbretėrinė. Tė gjithė popujt, fiset e gjuhėt u shtruan nėn shėrbimin e tij: pushteti i tij pushtet i amshuar qė kurrė sdo tė merret, mbretėria e tij kurrė nuk do tė prishet.[4]
Kėtė paragraf e komentojnė tė krishterėt, sipas besimit tė tyre, si udhėtim simbolik tė humanizmit (aspektit njerėzor) tė Isait nė etapat e kėsaj jete derisa u vendos nė qiell si Zot. Sipas tyre, me kėtė aspekt njerėzor, Isai ėshtė pejgamberi i kohės sė fundit. Komentatori i Biblės pranė shtėpisė botuese Darul Meshruk ishte shumė kureshtar kur tha pėr Miraxhin Udhėtim simbolik e nuk pretendoi absolutisht Miraxh pėr Isain, alejhis selam edhe pse ai tek ata konsiderohet si pejgamberi i kohės sė fundit.
Ungjillėt nuk pėrmendin kėtė etapė tė pretenduar (tė kalimit tė Isait, alejhis selam nga njerėzorja nė hyjni), gjė qė rrėnon komentet e tyre. Pjesa ku pėrmendet se pejgamberi i pritur, i nderuari me kėtė pėrgėzim, do tė afrohet tek Zoti, na pėrkujton hadithin e Pejgamberit Muhammed, alejhis selam, tė cituar sipėr,: ...Pastaj, Profeti (paqja e Allahut dhe bekimi i Allahut qofshin mbi tė!) u ngjit drejt Allahut tė Madhėruar. U afrua tek Ai dy kutė a mė shumė....
2. Kėndojini Perėndisė, kėndojini lavde emrit tė tij; pėrgatitini rrugėn atij qė kalon me kalė nė shkretėtirė; emri i tij ėshtė Zoti; ngazėlloni para tij. 5. Perėndia nė banesėn e tij tė shenjtė ėshtė babai i jetimėve dhe mbrojtėsi i tė vejave[5].
Fjala shkretėtirė nuk ėshtė versionin origjinal ngase nė botime tė ndryshme janė dhėnė fjalė tjera, si: re[6], qiell[7], shkretėtirė[8], dhe nga pėrvoja jonė me Biblėn, mėsojmė se kjo fjalė ėshtė e paqartė. Pėshtjellimi ka ardhur si rezultat i pėrkthimit, i cili kthehet tek fjala ēifute Arafat qė, fjalė pėr fjalė, do tė thotė: Ngritje nė qiell. Kjo fjalė, me kėtė formė, tek ēifutėt emėrton edhe qiellin e shtatė[9].
Nuk di pėrse fjala nuk ėshtė lėnė siē ka qenė qė kėshtu do ta kishte evituar kėtė kundėrshtim tė madh nė pėrkthim, e sidomos kur dihet se emrat nuk pėrkthehen. Ndoshta shkak ėshtė se kjo fjalė drejtpėrdrejtė emėrton vendin e shenjtė tek myslimanėt, nė tė cilin qėndrojnė nė Mekke gjatė haxhit.
Kush ėshtė pejgamberi i pritur qė qėndron mbi kėtė vend (Arafat)?
Kush ėshtė babai i jetimėve dhe kujdestari i vejushave siē potencohet nė pjesėn e mbetur tė pėrgėzimit pėr pejgamberin e kohės sė fundit?
Ai ėshtė Muhammedi, pejgamberi qė u nderua me Miraxh dhe qė eci nė Arafat, baba i jetimėve dhe kujdestar i tė vejave.
Sa i pėrket babait tė jetimėve, nė Kuran dhe askund tjetėr, gjejmė:
ęóįóĒ ŹóŽśŃóČõęĒ ćóĒįó ĒįśķóŹöķćö ÅöįųóĒ ČöĒįųóŹöķ åöķó ĆóĶśÓóäõ ĶóŹųóģ ķóČśįõŪó ĆóŌõĻųóåõ
Mos iu afroni pasurisė sė jetimit derisa ai tė arrijė pjekurinė, (mund t'i afroheni) vetėm nė mėnyrė mė tė mirė...[10].
ßóįųóĒ Čóįś įóĒ ŹõßśŃöćõęäó ĒįśķóŹöķćó (17) ęóįóĒ ŹóĶóĒÖųõęäó Śóįóģ ŲóŚóĒćö ĒįśćöÓśßöķäö
Jo, nuk ėshtė ashtu! Por (punoni edhe mė zi) ju nuk pėrfillnit bonjakun, 18. Nuk cytni njėri-tjetrin pėr ta ushqyer tė varfėrin[11].
ŻóĆóćųóĒ ĒįśķóŹöķćó ŻóįóĒ ŹóŽśåóŃś
Pra, mos e pėrul jetimin![12].
ĆóŃóĆóķśŹó ĒįųóŠöķ ķõßóŠųöČõ ČöĒįĻųöķäö ŻóŠóįößó ĒįųóŠöķ ķóĻõŚųõ ĒįśķóŹöķćó
A e ke parė ti (a e sheh) atė, qė pėrgėnjeshtron pėrgjegjėsinė dhe llogarinė nė botėn tjetėr? 2. Po ai ėshtė qė e pėrzė nė mėnyrė tė vrazhdė bonjakun[13].
ęóķõŲśŚöćõęäó ĒįŲųóŚóĒćó Śóįóģ ĶõČųöåö ćöÓśßöķäšĒ ęóķóŹöķćšĒ ęóĆóÓöķŃšĒ
Ata janė qė pėr hir tė Tij u japin ushqim tė varfėrve, jetimėve dhe tė zėnėve robėr[14].
Ćóęś ÅöŲśŚóĒćń Żöķ ķóęśćņ Šöķ ćóÓśŪóČóÉņ (14) ķóŹöķćšĒ ŠóĒ ćóŽśŃóČóÉņ
Ose dhėnia e ushqimit nė kohėn kur mbretėron uria: 15. Ndonjė jetimi qė ėshtė i afėrt,[15].
Kėshtu pėr ta ėshtė folur nė mbi 20 vende nė Kuran. Ndėrsa pėrkitazi me kujdesin pėr tė vejat, ai vėrtetė ishte shembull dhe model pėr kėtė. Shiko mė parė fatin e tė vejės pas vdekjes sė burrit tė saj nė Bibėl. Kur vėllezėrit banojnė sė bashku dhe njėri prej tyre vdes e nuk lė fėmijė, gruaja e tė vdekurit tė mos martohet me njė tjetėr jashtė shtėpisė, por le ta marrė pėr grua vėllai i tė vdekurit qė tė mos i shuhet fara vėllait tė vet[16].
Gjendja kėsisoj ishte edhe tek arabėt para Islamit. Tė vesė sė krishtere feja e saj, siē kishte deklaruar Pali, i preferon qė tė mos martohet pas vdekjes sė burrit. Kurse gjendja dhe statusi i saj nė fenė e Muhammedit, alejhis selam ndryshon rrėnjėsisht. Allahu i Madhėruar nė Kuran duke porositur pėr gratė e veja thotė:
ęóĒįųóŠöķäó ķõŹóęóŻųóęśäó ćöäśßõćś ęóķóŠóŃõęäó ĆóŅśęóĒĢšĒ ķóŹóŃóČųóÕśäó ČöĆó䜯õÓöåöäųó ĆóŃśČóŚóÉó ĆóŌśåõŃņ ęóŚóŌśŃšĒ ŻóÅöŠóĒ ČóįóŪśäó ĆóĢóįóåõäųó ŻóįóĒ ĢõäóĒĶó Śóįóķśßõćś ŻöķćóĒ ŻóŚóįśäó Żöķ Ćó䜯õÓöåöäųó ČöĒįśćóŚśŃõęŻö ęóĒįįųóåõ ČöćóĒ ŹóŚśćóįõęäó ĪóČöķŃń
E ata qė vdesin dhe lėnė gra pas vete, ato (gratė) presin katėr muaj e dhjetė ditė. E kur ta kryejnė ato afatin e tyre, nuk ėshtė mėkat pėr ju (familja kujdestare) pėr atė qė bėjnė ato nė mėnyrė tė njerėzishme me veten e tyre. All-llahu hollėsisht e di ēka veproni[17].
ķóĒ ĆóķųõåóĒ ĒįųóŠöķäó ĀóćóäõęĒ įóĒ ķóĶöįųõ įóßõćś Ćóäś ŹóŃöĖõęĒ ĒįäųöÓóĒĮó ßóŃśåšĒ
O ju qė besuat, nuk ėshtė lejuar pėr ju tė trashėgoni gratė (e tė vdekurve) nė mėnyrė tė dhunshme...[18].
ęóĒįųóŠöķäó ķõŹóęóŻųóęśäó ćöäśßõćś ęóķóŠóŃõęäó ĆóŅśęóĒĢšĒ ęóÕöķųóÉš įöĆóŅśęóĒĢöåöćś ćóŹóĒŚšĒ Åöįóģ ĒįśĶóęśįö ŪóķśŃó ÅöĪśŃóĒĢņ ŻóÅöäś ĪóŃóĢśäó ŻóįóĒ ĢõäóĒĶó Śóįóķśßõćś Żöķ ćóĒ ŻóŚóįśäó Żöķ Ćó䜯õÓöåöäųó ćöäś ćóŚśŃõęŻņ ęóĒįįųóåõ ŚóŅöķŅń Ķóßöķćń
Ata qė vdesin nga mesi i juaj dhe lėnė pas vete gra, le tė testamentojnė (lėnė porosi) pėr gratė e tyre, furnizimin pėr njė vjet, duke mos i nxjerrė prej shtėpisė. E nėse (me dėshirėn e vet) dalin, nuk ėshtė mėkat pėr ju pėr atė punė tė lejueshme qė bėjnė ato me vetveten. All-llahu ėshtė mė i fuqishmi, mė i dituri[19].
Kėshtu ėshtė e veja tani, tė cilėn Allahu i Madhėruar e bėri tė rilind me Islam. Mbaroi koha e padrejtėsisė ku gruaja nuk trashėgonte nga pasuria e burrit tė vdekur. Pritja e saj katėr muaj e dhjetė ditė nuk ėshtė qė ajo tė pikėllohet e vajtojė, jo, por ėshtė qė ajo tė pastrohet. Askujt nuk i lejohet qė tė venė ta nxjerr nga shtėpia e saj pa kaluar njė vit dhe pa ia siguruar jetesėn dhe qėndrimin nga trashėgimia e burrit tė saj tė vdekur. E veja ėshtė e lirė qė pas katėr muaj e dhjetė ditėve tė bėjė ēfarėdo tė dojė, kuptohet brenda kornizave tė edukatės dhe parimeve islame. Ajo konsultohet madje edhe nė ēėshtjen e ndarjes sė fėmijės nga gjidhėnia.
Kėto i gjetėm nė librat kanunije (Biblėn aktuale). Ndėrsa nė dorėshkrime tė reja dhe libra tė fshehur tek tė krishterėt APOCRYPHA[20], gjetėm tekst tė prerė qė flet pėr Miraxhin e pejgamberit tė kohės sė fundit, pėrshkrim qė pėrputhet me Miraxhin e Muhammedit, alejhis selam. Isaiah, pejgamber i ēifutėve, pėrmend ne librin e tij Udhėtimi (Isra) Isaiah: E kam parė si ėshtė ngjitur (Mesia, pejgamberi i kohės sė fundit tek tė krishterėt) nė qiellin e shtatė. Tė gjithė tė sinqertit dhe engjėjt e lėvdojnė. E kam parė tė jetė ulur nė tė djathte tė Xhamisė sė Madhe (faltores sė madhe).
Kush ėshtė ai pejgamber qė u ngrit deri nė qiellin e shtatė? A nuk ėshtė Pejgamberi Muhammed, paqja dhe shpėtimi i Allahut qofshin mbi tė?!
Burimi:
ćŚŃĒĢ ĒįäČķ Õįģ Ēįįå Śįķå ęÓįć Żķ ßŹČ Ćåį ĒįߏĒČ ĒįćĪŻķÉ
Pėrshtati nė shqip: Sedat Islami
Nga: kbi-vushtrri