Shitblerja ‘Ijna.
Ç’është shitblerja ‘Ijna? Kjo është kur një produkt i shitet personit për një çmim të shtyrë (d.m.th. me një çmim të ngritur për t’u paguar më vonë), pastaj i njëjti produkt blihet prapë prej tij me vlerën aktuale më pak se çmimi i shtyrë për të cilën ai i është dhënë. Dhe, kur të vijë koha në të cilën pagesa e shtyrë duhet të kryhet, ai e paguan kreditorin plotësisht. Kjo është ajo që njihet si shitblerja El-Ijna. Quhet ‘Ijna (derivat i ‘ejn – njëjtë) sepse produkti i njëjtë që qe shitur i kthehet prapë poseduesit të vet. Kjo është haram, sepse e mashtron dikë në kamatë (Riba). Në realitet, kjo është sikurse të shitni euro me çmim aktual për euro të shtyrë (d.m.th. që të jipen më vonë), e cila është më shumë se sasia e vërtetë. Dhe ju vetëm jeni duke e përdorur produktin si mjet apo mënyrë për fitimin e kësaj kamate. (Sqarim: Një tjetër shembull i kësaj është kur ju ia shitni dikujt një artikull që vlen 25 euro për 50 euro për shkak se ai do t’ju paguajë muajin tjetër, e jo tash. Por për ndonjë shkak, blerësit i mungojnë paratë dhe dëshiron t’ua shesë artikullin prapë juve, ashtu që ai vjen tek ju ditën tjetër dhe ju e bëni atë që t’ua shesë atë me çmimin aktual në treg, i cili ende është 25 euro. Pra kur vjen data, muajin tjetër, në të cilën ju u pajtuat që ai t’ua paguajë 50 euro, ai ua paguan paratë. Pra, të gjitha së bashku ju i fitoni 25 euro ndaras nga artikulli, gjë që konsiderohet kamatë). Kjo është obligim për juve nëse ju ka borxh ndokush, sepse ju ia keni shitur një produkt për çmim të shtyrë që ta lini t’ia shesë atë dikujt tjetër, apo ta lini të sillet lirisht në këtë çështje – nese ai do, mund ta mbajë atë apo nëse ai do, ai mund t’ia shesë atë dikujt tjetër, nëse ka nevojë për para. Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam) ka thënë: “Kur të mirreni me shitblerjen ‘ijna dhe të mbaheni për bishtat e lopëve, dhe të jeni të kënaqur me agrikulturën, Allahu do ta zbresë poshtërimin mbi ju. Ai nuk do ta largon atë prej jush derisa ju t’i ktheheni Fesë suaj.” (Transmetuar nga Ebu Daud dhe kjo ka dëshmi përkrahëse)

En-Nexhesh.
Ajo që mendohet me en-Nexhesh është kur ju e ekspozoni ndonjë produkt për shitje në një ankand publik. Pastaj vjen ndonjë person dhe ofron çmim më të lartë për artikullin, por jo me qëllim që ta blejë atë, më saktë, ai vetëm dëshiron që ta ngrisë çmimin për konsumatorët duke pasur qëllimin t’i mashtrojë blerësit. Kjo është njëjtë qoftë kur ai pajtohet me shitësin të bëjë këtë, qoftë kur e bën këtë vetë. Kushdo që ofron çmim për ndonjë produkt dhe nuk e ka për qëllim që ta blejë atë, por më saktë, ai vetëm do që ta ngrisë çmimin e tij për konsumatorët, atëherë ky person është Naxhish, i cili e ka kundërshtuar ndalesën e të Dërguarit të Allahut (sallallahu alejhi ue selam). Bërja e kësaj është Haram, siç ka thënë Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam): “Dhe mos bëni Nexhesh me njëri–tjetrin”. Personi i cili nuk e dëshiron apo nuk ka nevojë për artikullin, ai s’duhet të merr pjesë në auksion dhe të ofrojë çmim për të. Në vend të kësaj, ai duhet t’i lë konsumatorët, të cilët vërtet e dëshirojnë artikullin, që të pajtohen rreth çmimit. Ndoshta personi don që ta ndihmojë shitësin, dhe simpatia ndaj shitësit e kaplon atë. Ashtu që ai e ngrit çmimin e artikullit me qëllim që ta ndihmojë shitësin – sipas perceptimit të tij. Apo ndoshta, shitësi mund të pajtohet me një grup të shoqëruesve të tij që të formojë grumbull rreth artikullit me qëllim që ta tërheq vëmendjen e njerëzve. Këto akte konsiderohen të jenë prej Nexheshit dhe janë haram, sepse këto janë mënyra për mashtrimin e Muslimanëve dhe mënyrë e marrjes së parave të tyre padrejtësisht. Po ashtu, dijetarët e Fikhut kanë deklaruar qartazi se ajo që bie nën Nexhesh është kur shitësi i thotë konsumatorit: “Unë e kam ble këtë artikull me këtë çmim”, duke gënjyer për çmimin, ashtu që blerësi të mashtrohet dhe të blejë artikullin me një vlerë të ngritur. Apo kjo është kur shitësi thotë: “Ky produkt më është dhënë me këtë çmim” apo thotë: “Unë e kam pranuar atë për kaq”, duke gënjyer në lidhje me çmimin. Ai vetëm do që t’i mashtrojë konsumatorët që ta ngrit çmimin për ta arritur këtë çmim të rrejshëm, të cilin ai pohon se e ka shpenzuar për artikullin. Kjo është prej Nexhesh, të cilin i Dërguari i Allahut (sallallahu alejhi ue selam) e ka ndaluar. Kjo është tradhëti dhe mashtrim i Muslimanëve, dhe kjo është rrenë dhe jobesnikëri, për të cilën ai do të mirret në përgjegjësi para Allahut. Pra, ajo që është obligative për shitësin, është ajo se ai duhet ta thotë të vërtetën nëse blerësi e pyet atë se sa e ka blerë ai artikullin. Ai duhet ta thotë të vërtetën e jo të thotë se e ka marrë për kaq para, duke gënjyer për çmimin. Ajo çka po ashtu bie në definicionin e En-Nexhesh është nëse njerëzit e tregut apo pronarët e dyqanit pajtohen të mos e ndryshojnë çmimin me njëri tjetrin kur të prezentohet ndonjë artikull për shitje, me qëllim që ta detyrojnë pronarin ta shesë atë me çmimi më të lirë. Prandaj, ata të gjithë janë pjesëmarrës në këtë akt, i cili është haram. Dhe kjo është En-Nexhesh. Kjo po ashtu është formë e marrjes së parave të njerëzve padrejtësisht.

Kur Muslimani udhëheq ndonjë shitje krahas shitjes së vëllait të tij. Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam) ka thënë: “Dhe asnjeri prej jush nuk duhet të bëjë ndonjë shitje krahas shitjes së vëllait të tij (Musliman).” Si bëhet kjo? Kjo bëhet, për shembull, kur një person i cili dëshiron të blejë ndonjë produkt të caktuar vjen dhe e blen atë prej njërit nga biznismenët, i cili i jep atij zgjidhje që të finalizojë marrëveshjen në dy apo tri ditë apo më shumë. Në këtë rast, s’është e lejuar për ndonjë tjetër biznismen të vijë dhe të ndërhyjë, duke i thënë blerësit: “Lëre këtë produkt. Unë do të ta jap të njëjtin produkt, madje edhe më të mirë se ky, për një çmim më të ulët.” Kjo është Haram sepse ai është duke udhëhequr një shitje krahas shitjes së vëllait të tij. Prandaj, përderisa ai ia shet atij artikullin dhe i jep atij zgjidhjen (që ta finalizojë marrëveshjen më vonë), lereni ta arrijë atë dhe mos ndërhyni në marrëveshje. Pra, nëse ai e anulon marrëveshjen për shkak të zgjedhjes së tij (d.m.th. duke mos qenë i detyruar apo i ndikuar), atëherë s’ka asgjë që të parandalon që t’ia shesish (tash) atij artikullin tënd. (Në anën tjetër) udhëheqja e blerjes krahas blerjes së tij, po ashtu është Haram. Pra, nëse Muslimani vjen dhe e blen një produkt nga njëri prej biznismenëve për një çmim fiks, dhe pastaj i jepet zgjidhje për një periudhë kohore (që ta finalizojë marrëveshjen), s’është e lejuar për një tjetër blerës që të ndërhyjë duke shkuar te biznismeni apo shitësi, duke i thënë: “Unë do ta blejë produktin tuaj prej juve për një çmim më të lartë se ai personi që e ka blerë nga ju.” Kjo është haram, sepse këto lloje të shitblerjeve u shkaktojnë dëme Muslimanëve dhe i shkelin drejtat e tyre, dhe vendosin urrejtje në zemrat e tyre (ndaj njëri-tjetrit). Kjo është pasi që Muslimanit i bëhet e njohur se ju keni ndërhy në shitblerjen e tij dhe ju keni qenë shkak për prishjen e marrëveshjes që ishte në mes atyre dyve, ai do të mbushet me urrejtje, keqdashje dhe neveri. Apo ndoshta ai mundet edhe të bëjë lutje kundër teje, sepse ju i keni bërë padrejtësi atij. Dhe Allahu thotë: “Dhe punoni me njëri-tjetrin në devotshmëri dhe frikë nga Allahu, e mos punoni me njëri-tjetrin në mëkat dhe shkelje (të dispozitave). (El-Ma’ide: 2)

Shitja Mashtruese,
e cila është kur ju e mashtroni vëllain tuaj Musliman duke shitur produktin i cili ka defekte dhe ju dini për këto defekte, megjithkëtë ju nuk e informoni atë për këto. Pra, ky lloj i shitblerjes s’është i lejuar dhe është mashtrim, hile dhe gabim. Është e obligueshme për shitësin që t’ia sqarojë këto defekte shitësit dhe ta njoftojë atë për këto. Por, nëse ai dështon që ta informojë atë për këto, atëherë kjo është prej mashtrimeve të cilin i Dërguari i Allahut (sallallahu laejhi ue selam) e ka ndaluar në thënien e tij: “Dy persona të cilët udhëheqin ndonjë tregti janë në gjendje të mirësisë përderisa ata të mos ndahen prej njëri–tjetrit. Nëse ata të dytë janë të ndershëm dhe të hapur me njëri-tjetrin, ata janë të bekuar në tregtinë e tyre. Por, nëse ata gënjejnë dhe fshehin (të vërtetën) prej njëri-tjetrit, bekimi i tregtisë së tyre fshihet.” Pra, është obligim për ne, O rob i Allahut, që të jemi të sinqertë. I Dërguari i Allahut (sallallahu alejhi ue selam) ka thënë: “Feja është sinqeritet, feja është sinqeritet, feja është sinqeritet.” Ata (Shoqëruesit) thanë: “Ndaj kujt, O i dërguar i Allahut?” Ai tha: “Ndaj Allahut, Librit të Tij, të Dërguarit të Tij, udhëheqësve Muslimanë dhe Muslimanëve të rëndomtë.” Pra, Muslimanët duhet të jenë të sinqertë. Ajo çka mendohet kur personi është i sinqertë ndaj diçkaje është ajo kur ai është i lirë dhe i pafajshëm nga gjëra të caktuara. Pra të qenit i sinqertë do të thotë të qenit i pastër nga mashtrimi (shembull). Një herë, i Dërguari i Allahut (sallallahu alejhi ue selam) kaloi pranë një personi i cili shitte ushqim në treg, dhe ushqimin e kishte të grumbulluar. Pejgamberi (sallallahu alejhi ue selam) e vendosi dorën e tij bujare brenda grumbullit të ushqimit dhe gjeti disa pjesë të lagështa në fund të grumbullit. Ashtu që ai tha: “Çfarë është kjo, O posedues i ushqimit?” Ai tha: “Qielli ka ndikuar në të” – d.m.th. shiu ka ndikuar që të bëhet e lagësht. I Dërguari i Allahut (sallallahu alejhi ue selam) tha: “A s’do ta bësh që kjo të duket, ashtu që njerëzit ta shohin? Kushdo që na mashtron, nuk është prej nesh.” Ky hadith konsiderohet njëra prej parimeve fundamentale në udhëheqjen e transaksioneve të biznesit në mes Muslimanëve. Nuk është e lejuar për një Musliman që t’i fshehë të metat (e artikullit). Nëse artikulli i tij ka ndonjë defekt, atëherë ai duhet ta bëjë atë të dukshme, ashtu që blerësi ta shohë atë dhe të jetë i vetëdijshëm për të, dhe që ai të marrë artikullin me çmim i cili është i arsyeshëm për atë defekt. Ai s’bën ta marrë artikullin me çmimin i cili do të ishte me vend sikur të ishte pa gabime, sepse atëherë shitësi do të ishte mashtrues dhe hilexhi, bazuar në thënien e të Dërguarit të Allahut: “A s’do ta bësh që kjo të duket, ashtu që njerëzit ta shohin? Kushdo që na mashtron, nuk është prej nesh.” Pra, O robër të Allahut! Sa shumë mashtrimet i shihni në kohën e tashme? Sa herë shihni njerëz duke i vendosur artikujt e prishur në fund të enëve dhe kutive, ndërsa artikujt e shëndoshë i vendosin në maje – qofshin ato perime apo artikuj ushqimor? Ata qëllimisht i vendosin artikujt e prishur në fund derisa në maje i vendosin të paprishurat. Ky është mashtrim, i cili bëhet qëllimisht. Lusim Allahun që të na falë ne dhe juve, dhe që Ai të na bën furnizimin (rizkun) dhe përfitimet tona Hallall. Dhe ne e lusim Atë që të na furnizojë neve prej Mirësisë së pakufijshme të Tij. O Allah, na e bën të mjaftueshme atë të cilën e ke bërë Hallall mbi atë të cilën e ke bërë Haram, dhe (na e bën të mjaftueshme) Mirësinë Tënde mbi atë të të tjerëve krahas Teje. Dhe na fal, na mëshiro dhe na e prano pendimin. Vërtet, Ti je Ai që e pranon pendimin, Mëshiruesi. Dhe paqja e bekimet qofshin mbi të Dërguarin e Allahut.

MARRËVESHJA NË KULTIVIMIN E TOKËS


Ç'është marrëveshja në kultivim.
Në kuptimin gjuhësor është të kultivosh tokën dhe të marrësh një pjesë të fitimit.
Këtu është për qëllim me kultivimin, "el Muzareah": T’i japësh tokën dikujt për ta punuar e mbjellë, me kusht që fitimi të ndahet përgjysëm ose afër saj.

Gjykimi për të
Transmeton Nafi se Abdullah bin Umer i ka thënë: "I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) bëri marrëveshje me çifutët e Hajberit që t'i japin atij gjysmën e prodhimeve bujqësore dhe të pemëve."59
Kajs bin Muslim transmeton nga Ebi Xheafer se ka thënë: “Të gjithë muhaxhirët në Medine kultivonin tokën dhe merrnin gjysmën e fitimit apo një të tretën e tij. Këtë e ka bërë edhe Aliu, Sead bin Malik, Abdullah bin Mesudi, Umer bin Abdulaziz, El Kasim, Urueh dhe familja e Ebu Bekrit, Umerit dhe e Aliut." Përmblodhi Buhariu

Kujt i takojnë shpenzimet.
Nuk ka problem që shpenzimet e tokës t'i paguajë pronari i tokës ose punëtori, ose të dy së bashku.60
Buhariu thotë: "Umeri i merrte në punë njerëzit me kusht që nëse farën e sillte ai, atëherë do të marrë gjysmën e fitimit dhe nëse e sillnin ata, atëherë do të marrin kaq e aq." Buhariu thotë se: ka thënë Haseni (Allahu qoftë i kënaqur me të!) ka thënë: “Nuk ka problem që toka të jetë e njërit prej atyre dyve dhe shpenzimet e atë që del t'i ndajnë të dy”.
--------------------------------------------------------------------------
59.Mutefekun alejhi.
60.Dhe sigurisht që fitimi do të ndahet pasi të jenë ndarë shpenzimet e tokës dhe t'i jenë dhënë atij që i ka shpenzuar.
--------------------------------------------------------------------------

Çfarë nuk lejohet në këtë lloj tregtie.
Nuk lejohet kultivimi me kusht që një pjesë e tokës të jetë për pronarin dhe tjetra për punëtorin.
Gjithashtu, nuk lejohet për pronarin e tokës të thotë se unë do të marr nga fitimi një numër të caktuar kuintalësh.
Transmeton Handhaletu bin Kajs nga Rafi bin Hadixh se ka thënë: “Më kanë treguar dy xhaxhallarët e mi se ata punonin tokën në kohën e të Dërguarit (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) dhe merrnin prodhimin e anës së kanalit apo një pjesë të cilën ua ndante pronari. Atëherë i Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) i ndaloi nga kjo gjë”. I thashë Rafiut: “Po nëse kjo bëhet me dinar e dirhem, a lejohet?" Tha: "Nuk ka problem të paguhen me dinar e dirhem (të holla)”.
Lejthi ka thënë: "Ajo që ndalohej prej kësaj tregtie, ishte ajo në të cilën po të shihte ai që e kupton të lejuarën dhe të ndaluarën, nuk do ta lejonte atë., për shkak të rrezikshmërisë që ka (sepse nuk i dihet nëse do të ketë fitim apo jo, madje mund të ketë humbje nëse prodhimin e zë sëmundja apo ndonjë gjë tjetër)."
Transmetohet gjithashtu, nga Handhale se ka thënë: “Pyeta Rafi bin Hadixh për të punuar në tokën e dikujt me të holla dhe më tha: "Nuk ka problem për këtë, …nëse është diçka e ditur dhe e siguruar (për të cilën kanë rënë në një mendje), nuk ka problem në të."

MARRËVESHJA NË PËRKUJDESJEN E PEMËVE

Ç'është marrëveshja në përkujdesjen e pemëve.
Ajo është të ngarkojë një pronar dikë që të kujdeset për një numër të caktuar të pemëve të tij, me kusht që t'i japë atij gjysmën e frutave apo afër gjysmës.

Gjykimi për të:
Ibën Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) i vuri kusht çifutëve të Hajberit që t'i paguajnë muslimanëve gjysmën e të korrave dhe gjysmën e frutave të pemëve." Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se ensarët i thanë të Dërguarit (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!): “Ndaji pemët e hurmave mes nesh dhe mes muhaxhirëve!” Ai tha: “Jo. Atëherë hiqni ju shpenzimet e shërbimit dhe i ndajmë frutat e tyre”. Thanë: “Dëgjuam dhe u bindën."

NGJALLJA E TOKËS SË VDEKUR

Ç'është toka e vdekur.
Toka e vdekur është ajo tokë e pabanuar (djerrë). Banimi është krahasuar me jetën, ndërsa djerra me vdekjen.
Ngjallja e tokës së vdekur është që të shkojë dikush te një copë tokë, të cilës nuk i njihet ndonjë pronar dhe ta ngjallë atë me pastrim, mbjellje, vaditje apo ndërtim, duke e bërë kështu pronë të tij.

Nxitja e Islamit për ngjalljen e tokave.
Aishja (Allahu qoftë i kënaqur prej saj!) transmeton se i Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Kush ngjall një tokë e cila nuk i përket askujt, atëherë ajo bëhet pronë e tij."66
Urvatu thotë: “Kështu gjykoi Umeri në kohën e hilafetit të tij”.
Xhabiri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Kush ngjall një tokë të vdekur, ajo është e tij."67
Transmeton gjithashtu, Xhabiri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) se i Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Kush e rrethon një tokë (me gardh a diçka tjetër), ajo është e tij."68

--------------------------------------------------------------------------
66.Mutefekun alejhi.
67.Mutefekun alejhi.
68.Buhariu.
69.Tirmidhiu (sahih).
--------------------------------------------------------------------------

QIRAJA

Ç'është qiraja.
Qiraja është sundimi i dobisë (p.sh: strehimi është dobia e banesës) së diçkaje kudrejt një pagese.

Gjykimi për qiranë:
Allahu i Lartësuar thotë:
"Nëse ato i japin qumësht fëmijëve tuaj, atëherë jepuni atyre shpërblimin (qiranë) e tyre."69
"Njëra prej atyre dyjave tha: “O babai ynë! Punësoje atë me qira, sepse ai është më i miri që ke punësuar, është i fortë dhe besnik."70
"Ata gjetën aty një mur që donte të rrëzohej dhe ai e ngriti atë. Shoku i tij i tha (Musai i tha Hidrit): “Nëse do, mund të merrje shpërblim për të."71
Aishja (Allahu qoftë i kënaqur prej saj!) transmeton se i Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) dhe Ebu Bekri morën me qira një burrë prej fisit dejl pastaj një prej fisit Abd bin Udej, të cilët ishin udhëzues dhe njohës të mirë të shtegjeve (kjo ka qenë në hixhran e të Dërguarit (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të! për në Medine)."72
--------------------------------------------------------------------------
69.Ebu Daud(sahih).
70.Talak:6.
71.Kasas:26.
72.Kehf:77.
--------------------------------------------------------------------------

Gjërat në të cilat lejohet qiraja.
Çdo gjë prej së cilës ka dobi dhe struktura e saj qëndron e pa prekur, lejohet qiraja nëse nuk ka ndonjë pengesë nga sheriati në lidhje me të.
Është kusht që gjëja e marrë me qira të jetë e njohur, gjithashtu vlera e qirasë të jetë e njohur, koha e qirasë dhe lloji i punës.
Allahu i Lartësuar tregon për të moshuarin e Medjenit kur i tha Musait (Paqja e Allahut qoftë mbi të)!:
"Unë dëshiroj të të jap njërën nga dy bijat e mia (për martesë) dhe (mehri i tyre është) të më shërbesh tetë vjet, nëse i plotëson dhjetë, atëherë do të të isha mirënjohës."73
Transmetohet nga Handhale bin Kajs se ka thënë: “Pyeta Rafi bin Hadixh për të punuar në tokën e dikujt me të holla74 dhe më tha: "Nuk ka problem për këtë, …nëse është diçka e ditur dhe e siguruar, nuk ka problem në të."75

Qiraja(paga) e punëtorit.
Ibën Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Jepjani hakun punëtorit para se t'i thahet djersa!"76

Gjynahu i atij që nuk ia jep hakun punëtorit.
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Allahu i Lartësuar thotë: “Unë jam armik i tre personave në Ditën e Kiametit: një personi që jep për hirin Tim pastaj tradhëton; një personi që shet një njeri të lirë dhe e ha çmimin e tij, dhe një personi që merr në punë një punëtor dhe pasi ai ia kryen punën, ky nuk ia jep të drejtën (hakun) e tij."77

Gjërat në të cilat nuk lejohet qiraja.
Allahu i Lartësuar thotë:
"Dhe mos i detyroni robëreshat për prostitucion nëse ato dëshirojnë dlirësinë, me qëllim që të përfitoni diçka nga pasuritë e kësaj bote.

--------------------------------------------------------------------------
73.Kasas:27.
74.Siç ndodh përgjithësisht sot nëpër firmat të cilat kanë blerë toka dhe punësojnë punëtorë me pagesë për mbjelljen dhe kultivimin e tyre
75.Muslim, Ebu Daud, Nesai.
76.Ibën Maxhe (sahih).
77.Buhariu (hasen).
-------------------------------------------------------------------------