Qiraja në leximin e Kuranit.
Abdurrahman bin Shibël el Ensari thotë: “Kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) të thotë:
"Lexoni Kuran dhe mos u ushqeni me të. Mos shtoni pasurinë me të, mos e harroni atë (duke ndenjur gjatë pa lexuar) dhe mos e teproni në të (duke zbukuruar zërin së tepërmi)!"81
Xhabir bin Abdullah thotë: “I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) doli tek ne, ishim duke lexuar Kuran e në mesin tonë ndodheshin beduinë dhe joarabë. Ai tha:
"Lexoni, se leximi juaj është i saktë! Do të vijnë pas jush njerëz që do ta teprojnë në leximin e tij (duke zbukuruar zërin dhe duke u përpjekur që të nxjerrin shkronjat në një mënyrë të tepruar, me qëllim që të mburren e të bëhen të njohur), do të kërkojnë shpërblimin e tij shpejt dhe nuk do ta vonojnë atë (do të kërkojnë shpërblimin (qiranë) e leximit në këtë botë dhe do t’i japin përparësi mbi shpërblimin e botës tjetër)."82
Ebu Seid el Hudri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se ka dëgjuar të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) të thotë:

"Mësojeni Kuranin dhe kërkojini Allahut me të xhenetin para se ta mësojnë atë njerëz që kërkojnë me të (mësimin e tij) dunjanë! Kuranin e mësojnë tre persona: një person që mburret me të (për të fituar emër), një që ushqehet me të dhe një që e lexon atë për Hir të Allahut."83

--------------------------------------------------------------------------
78.Nur:33.
79.Muslim (sahih).
80.Mutefekun alejhi.
81.Ahmed (sahih).
82.Ebu Daud (sahih).
-------------------------------------------------------------------------

SHOQËRITË TREGTARE

Ç'është shoqëria tregtare.
Shoqëria tregtare është një marrëveshje e cila bëhet ndërmjet dy personave apo më shumë, që të bashkohen me qëllim që të arrijnë të fitojnë në tregti. Kjo shoqëri mund të ndodhë edhe pa ndonjë marrëveshje, siç është rasti me trashëgiminë.

Gjykimi për shoqërinë tregtare.
Allahu i Lartësuar thotë:
"Dhe me të vërtetë, shumë bashkëpjesëtarë i bëjnë padrejtësi njëri-tjetrit përveç atyre të cilët besojnë dhe punojnë mirësi e drejtësi. E sa pak janë këta!"84
"Nëse ndonjë burrë apo grua nuk lë pas as paraardhës, por ka vëlla ose motër, secili prej tyre merr një të gjashtën (e trashëgimisë. Por nëse lë më shumë se dy, atëherë ata janë pjesëmarrës (ortakë) në një të tretën e trashëgimisë."85
Es Saib (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i ka thënë të Dërguarit (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!): "Ke pas qenë ortaku im në kohën e injorancës dhe ishe ortaku më i mirë (që gjendej)…"86


Shoqëria tregtare sipas sheriatit.
Imam Sheukani në "Sejli el xhirar", vëll. lll, f. 246-248 thotë:
"Shoqëria e rregullt në sheriat është ajo shoqëri që gjendet si rrjedhojë e pëlqimit të dy palëve apo më shumë, në mënyrë që çdonjëri prej tyre të fusë një sasi të caktuar të hollash dhe pastaj t'i fusin ato në tregti, me qëllim që të arrijnë të fitojnë dhe në fund ta ndajnë fitimin, në atë mënyrë që secili të marrë në raport me të hollat që futi në atë aktivitet biznesi. Nëse ata bienë dakord që ta ndajnë fitimin në mënyrë të barabartë pa marrë parasysh se nga sa lekë kanë futur, atëherë kjo është e lejuar, meqë ata e kanë pëlqyer një gjë të tillë qoftë edhe sikur të jetë pasuria që ka futur ndonjëri prej tyre shumë e vogël dhe pasuria e tjetrit e madhe. Nuk ka problem në sheriat për një gjë të tillë, përderisa ajo tregti të jetë me pëlqimin e të gjithë ortakëve dhe me dëshirën e tyre”.

--------------------------------------------------------------------------
83.Ibën Nasër (sahih).
84.Suretu Sad:24.
85.Suretu Nisa:12. Ajeti është argument për pohimin e ortakësisë dhe shoqërive të ndryshme përgjithësisht.
86.Ibën Maxheh (sahih).
--------------------------------------------------------------------------

AZHIOTAZHI (EL MUDARABE)

Ç'është azhiotazhi.
Azhiotazhi (el mudarabe) është marrë nga udhëtimi nëpër tokë, që do të thotë udhëtim me qëllim tregtie.
Allahu i Lartësuar thotë:
"…Dhe të tjerë udhëtojnë nëpër tokë duke kërkuar begatitë e Allahut…"
Në arabisht quhet Kirad (ndarje, shkëputje), sepse i zoti i pasurisë ndan një pjesë të pasurisë së tij për ta futur në tregti, si dhe një pjesë të fitimit me ortakun që bëri tregti me pasurinë e tij.
Me azhiotazhin këtu është për qëllim: "Marrëveshja ndërmjet dy palëve për të paguar njëra palë shumën që duhet për aktivitetin e caktuar palës tjetër, e cila do t'i punojë ato në atë aktivitet dhe fitimin do ta ndajnë sipas asaj që bien në një mendje që në fillim (njëra palë ka të hollat kurse tjetra përvojën dhe mundimin)"


Gjykimi për azhiotazhin.
Ibën Mundhir (Allahu qoftë i kënaqur me të!) thotë në librin tij "el Mexhmu'", f.124:
"Dijetarët janë bashkuar në mendimin se azhiotazhi me ar e argjend (të holla, para) është i lejuar. Janë bashkuar, gjithashtu, edhe në fjalën se punëtori ka të drejtë t'i vendosë kusht financuesit për të marrë një të tretën e fitimit, gjysmën e tij ose aq sa bien në një mendje që në fillim të marrëveshjes, me kusht që të jetë e ditur nga të dyja palët që në fillim."
Edhe shokët e të të Dërguarit (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) kanë punuar me azhiotazh.
Zejd ibën Eslem transmeton nga babai i tij se ka thënë: Abdullahi dhe Ubejdilahi, dy bijtë e Umer bin Hatabit (Allahu qoftë i kënaqur me të!), dolën me një ushtri për në Irak. Kur mbërritën, kaluan nga Ebu Musa el Eshari i cili ishte kryetar i Basras. Ai u uroi mirëseardhjen dhe pastaj u tha: “Nëse do të mund të bëja diçka për ju, do ta bëja. Ah, po, këtu kam prej pasurisë së Allahut (të hollat e zekatit të banorëve të Basras), të cilën desha t'ia dërgoj prijësit të besimtarëve. Unë po ua jap juve që të bleni prej mallit të Irakut dhe pastaj ta shisni në Medine. Pasi ta shisni mallin, jepini origjinën e të hollave prijësit të besimtarëve, ndërsa fitimin e keni ju të dy”. Ata thanë: “Do ta donim një gjë të tillë. Ashtu bëri dhe i shkroi Umer bin Hatabit (Allahu qoftë i kënaqur me të!) që të marrë të hollat (e zekatit) prej tyre. Pasi erdhën në Medine dhe fituan prej tregtisë, shkuan tek Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) për të paguar lekët e zekatit që u dha Ebu Musa.
-A i dha të gjithë ushtrisë kështu si juve? – pyeti Umeri.
-Jo.
-Domethënë ju dha meqë jeni bijtë e prijësit të besimtarëve! Dorëzojeni pasurinë e zekatit bashkë me fitimin!
Abdullahi nuk foli, kurse Ubejdilahi tha: “Nuk duhet ta bësh këtë, o prijësi i besimtarëve, sepse nëse kjo pasuri do të ishte pakësuar në tregti apo do të kishte humbur e gjitha, atëherë ne do ta kompensonim atë!
-Dorëzojeni! – tha Umeri.
Abdullahi përsëri heshti, kurse Ubejdilahi tha të njëjtën gjë.
Atëherë dikush prej të pranishmëve tek Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) tha:
-O prijësi i besimtarëve! Përse nuk e llogarit si azhiotazh?
-Si të tillë po e llogaris. Atëherë Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) mori origjinën e pasurisë (të hollat e zekatit) dhe gjysmën e të gjithë fitimit (për t'i vënë në arkën e pasurisë së muslimanëve) ndërsa Abdullahi me Ubejdilahin, dy bijtë e Umer bin Hatabit, morën gjysmën tjetër të fitimit."

Besnikëria e punëtorit.
Azhiotazhi është i lejuar në çdo formë, qoftë i kufizuar (nga i pasuri, si p.sh. të thotë që bëj këtë lloj tregtie apo mos e ngarko mallin në anije etj.) apo i pakufizuar (si p.sh.: të thotë që bëj çdo lloj tregtie që do) dhe punëtori nuk kompenson asgjë vetëm në rast se e prish diçka me dashje apo duke bërë diçka që ia ka ndaluar i zoti i pasurisë.
Ibën Mundhiri thotë: “Dijetarët janë bashkuar në mendimin se nëse i zoti i pasurisë e ndalon punëtorin të shesë mall pa lekë në dorë dhe ai shet, atëherë punëtori duhet ta kompesojë atë (nëse nuk ia kthejnë borxhin)”.
Hakim ibën Hizami (Allahu qoftë i kënaqur me të!), shok i të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) kur i jepte dikujt pasuri me qëllim azhiotazhi, i vendoste kusht që mos ta fuste atë para në mëlçi të njoma (ushqime që prishen), mos të kalonte me të detin dhe mos të kalonte nëpër barqet e luginave. Nëse bën ndonjë prej këtyre, atëherë do të kompesosh mallin tim."

PARAPAGIMI

Ç'është parapagimi (es selem).
Es Selem është shitja e diçkaje të përshkruar e të përcaktuar, e cila nuk është present, por që pritet të vijë duke paguar çmimin para dorëzimit të mallit.
Gjykimi për të:
Allahu i Lartësuar thotë:
"O ju që keni besuar! Kur të lidheni për një borxh për një kohë të caktuar, shkruajeni atë!"
Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me të!) thotë: "Betohem se parapagimin e siguruar për në një kohë të caktuar, Allahu e ka bërë të lejuar në Librin e Tij. Pastaj lexoi ajetin e mësipërm."
Gjithashtu, ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me të!) thotë:
"Kur i Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) erdhi në Medine, ata shisnin hurmat me paradhënie dy apo tre vjet para. Ai (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) tha:
"Kush parapaguan për diçka, atëherë të jetë pesha e caktuar, masa e caktuar dhe koha e caktuar!"
Parapagimi atij që nuk e posedon bazën e mallit (farën).
Nuk është kusht në es selem që i parapaguari për një mall të caktuar ta posedojë atë në çast.
Muhamed ibën ebi Muxhahid thotë: “Më dërgoi Abdullah ibën Shidad dhe Ebu Burde tek Abdullah ibën ebi Auf (Allahu qoftë i kënaqur me të!) dhe më thanë: “Pyete atë nëse parapaguanin shokët e të Dërguarit (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) në kohën e tij për grurin? Abdullahi tha: "Parapaguanim fise të Shamit për grur, elb dhe vaj, për sasi të caktuar dhe kohë të caktuar." I thashë: “A i paguanit vetëm atij që e kishte farën?” Tha: “Nuk pyesnim fare për këtë gjë. Pastaj më dërguan te Abdurrahman ibën Ebza dhe pasi e pyeta më tha: "Shokët e të të Dërguarit (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) parapaguanin në kohën e tij dhe nuk i pyesnim nëse kishin farë apo jo."

BORXHI

Dobia e borxhit.
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Kush i heq muslimanit një ankth e brengë në këtë botë, atij Allahu do t'i heqë një nga ankthet e Ditës së Gjykimit; kush ia lehtëson atij që është ngusht (duke ia falur borxhin ose duke ia larë atë, apo duke ia
shtyrë afatin), Allahu do t'ja lehtësojë atij në dynja dhe ahiret. Allahu është në ndihmën e robit të Tij derisa ai të jetë në ndihmën e vëllait të tij."94.
Ibën Mesudi (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Çdo musliman që i jep borxh vëllait të tij dy herë, i shkruhet sikur ka dhënë sadaka sa vlera e njërës herë."

Shtrëngimi në borxh.
Theubani, shërbëtori i të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Atij që i ndahet shpirti nga trupi dhe është i pastër nga tre gjëra, do të hyjë në xhenet: nga mendjemadhësia, fshehja e plaçkës së luftës, dhe borxhi."
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Shpirti i besimtarit qëndron i lidhur me borxhin e tij, deri sa t'i shlyhet."
Ibën Umeri (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Kush vdes duke pasur borxh një dinar apo një dirhem, do t'i shlyhet nga punët e tij të mira. Nuk do të ketë atje as dinar, as dirhem."
Transmeton Ebu Katade (Allahu qoftë i kënaqur me të!) se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) u ngrit dhe foli. U përmendi atyre se xhihadi në Rrugën e Allahut dhe besimi në Allahun, janë punët më të mira. Një burrë u ngrit dhe tha: “O i Dërguari i Allahut! Nëse unë vritem në Rrugën e Allahut, a më fshihen gjynahet? I Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) i tha atij: "Po, nëse ti vritesh në Rrugën e Allahut, duke duruar dhe kërkuar shpërblimin e Allahut, në ballë dhe jo në shpinë (nuk ke qenë duke dezertuar dhe kthyer shpinën armikut)." Pastaj tha i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!): “Si the?” Tha: “Thashë se nëse vritem në Rrugën e Allahut, a më fshihen gjynahet?” I Dërguari (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) tha: "Po, nëse vritesh në Rrugë të Allahut duke qenë se ke duruar dhe ke kërkuar shpërblimin nga Allahu, në ballë dhe jo në shpinë, përveç borxhit (d.m.th. borxhi nuk të falet). Xhibrili ma tha këtë gjë (tani)."
Ai që merr të hollat e njerëzve duke pasur për qëllim t'i kthejë ato apo t'i prishë.
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Ai që merr të hollat e njerëzve dhe ka për qëllim që t'i kthejë ato, Allahu ia shleftë ato (e ndihmoftë në kthimin e borxhit). Ai që i merr duke pasur për qëllim shpërdorimin e tyre, Allahu e shpërdoroftë atë!"
Shuajb ibën Amër thotë: “Na ka treguar Suhejb el Hajër se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Ai burrë që merr një borxh dhe ka për qëllim që mos ta kthejë atë, do ta takojë Allahun duke qenë hajdut."

Urdhëri për shlyerjen e borxhit.
Allahu i Lartësuar thotë:
"Sigurisht që, Allahu ju urdhëron t'ua ktheni prapë atyre që u takojnë gjërat e dhëna juve amanet për ruajtje në besim dhe që kur të gjykoni mes njerëzve, të gjykoni me drejtësi. Vërtet sa i shkëlqyer është mësimi që Allahu jua jep juve! Vërtet Allahu është gjithnjë Gjithëdëgjues, Gjithëshikues."

Mirësjellja në kërkimin e kthimit të borxhit.
Ibën Umeri dhe Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të dy ata!) transmetojnë se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Kush kërkon një të drejtë të tij (borxhin), ta kërkojë atë me butësi…"


Shtyrja e afatit të personit që ndodhet ekonomikisht keq
Allahu i Lartësuar thotë:
"Në qoftë se borxhliu është në vështirësi, atëherë i lini kohë atij derisa t'i lehtësohet mundësia për t'i kthyer detyrimet, por nëse ju ia falni në shenjë mirësie, kjo është shumë më mirë për ju, vetëm sikur ta dinit."
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!) tregon se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Një njeri gjithmonë u jepte borxh njerëzve dhe i thoshte shërbyesit të tij sa herë që e çonte për këtë punë te njerëzit: "Nëse borxhliu është i varfër, falja atij, që kështu të mund të na falë Allahu neve." Kështu, kur ai shkoi tek Allahu (ndërroi jetë), Allahu e fali atë."
Ebu el Jusr (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë: "Kush dëshiron që Allahu ta fusë në Hijen e Tij (në Ditën e Kiametit), atëherë le t'ia shtyjë afatin borxhliut i cili është ngushtë ose t'ia falë borxhin atij!"

Mosshlyrja e borxhit nga ai që ka mundësi, është padrejtësi.
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të!) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Shtyrja e shlyerjes së borxhit nga ai që ka mundësi, është padrejtësi."
Izolimi i atij që ka mundësi të shlyejë borxhin dhe nuk e shlyen
Transmeton Amër bin Sherijd nga babai i tij se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:
"Shtyrja e shlyerjes së borxhit nga ai që ka mundësi, e bën të lejuar hapjen e fjalës se ai ka bërë padrejtësi dhe dënimin e tij me izolim e kërcënim."
Çdo borxh që sjell fitim është kamatë.
Ebu Burdeh thotë: “Shkova në Medine dhe takova Abdullah bin Selam. Ai më tha: “Eja me mua në shtëpinë time që të të jap të pish me kupën në të cilën ka pirë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të!)
dhe të sjellë bashkë me të një sasi në të cilën ka një dhuratë. Ruaju asaj sasie dhe asaj që ka në të!" dhe të falesh në një xhami në të cilën ai është falur”. Shkova me të dhe më dha të pija dhe hurma për të ngrënë, pastaj u fala në xhaminë e tij. Më tha: “Ti je në një tokë, në të cilën është shfaqur kamata. Prej llojeve të kamatës është që njëri prej jush të marrë borxh për një afat të caktuar dhe kur të vijë afati të shlyejë borxhin.

Selam Alejkum

Shumë interesante këto shkëputje. Do të kisha dashur të dij se nga cili liber i keni nxjerrur dhe a ka mundësi qe t'mi dërgosh komplet (pa shkëputje)?

Alejkum selam

Allahu akbar

Standardet e Kontabilitetit dhe Ligjet e Tatimeve në Bankën Islame


Mustafa Hamat – Instituti për Banka dhe Financa Islame, Malejzi

Përktheu nga anglishtja: Drita Maliqi



Në Bankën Islame, marrëdhëniet depositor – bankë dallojnë, jo vetëm nga ajo që është në bankën konvencionale por gjithashtu edhe në kategori të ndryshme të depozituesit. Ndryshe nga banka konvencionale, ku marrëdhëniet depozituesi – banka është raporti debitor – kreditor, ky raport në Bankën Islame, mund të jetë ose ruajtje e sigurt (al-Wadiah) në rastin e llogarisë aktuale dhe llogarisë së kursimit ose, financim i besuar apo ndarja e fitimit (al-Mudarabah) , në rastin e depozitës fikse (llogaritë investuese). Si i tillë, sistemi më i përshtatshëm i kontabilitetit për bankat Islame, do të jetë një sistem i cili reflekton marrëdhëniet të ndryshme bankë-klientë.

Kontabiliteti i Fondeve

Fondet e disponueshme të bankave Islame për të investuar janë të menaxhuara në bazë të llojit dhe natyrës së marrëdhënieve kontraktuale. Në Bankën Islame, marrëdhëniet depozitues – bankë dallojnë jo vetëm nga ajo që është në bankën konvencionale por gjithashtu edhe në kategori të ndryshme të depozituesit.
Fondi i aksionerëve që pranohet prej akionerëve nga banka në bazë të al-Musharakah menaxhohet, veç e veç prej fondeve qe janë prej depozitorëve, ndonëse kur vjen deri te raporti financiar vjetor, të gjitha fondet përbëhen nën një drejtim – dhe kështu që kërkon kontabilitet (llogaritje) të veçantë.

Ndryshimi i Bazës Monetare

Përqindja bazë e depozitave të pranuara nga banka Islame janë të strukturuara në bazë të parimeve të al-Mudarabah. Ky parim përfshin shpërndarjen e fitimit në para ose periodikisht ose në fund të periudhës së Mudarabah. Kjo është sepse nëse të ardhurat e fituara duhet të bëhen në bazën shtesë, atëherë shpërndarja e fitimit do të kërkonte që bankat islame t`i procesojnë paratë nga burimet para likuidizimit që i është bërë llogarive të pranueshme. Ose, nëse llogaria tregon humbje, banka duhet t`i përdorë fondet e veta për të rikompenzuar depozitorin dhe një nga kushtet e kontratës së Mudarabah-së, urdhëron që humbja duhet të mbahet nga pronari i kapitalit.
Por, në bazë të shkollës juridike Shafite, fitimi që ishte i shpërndarë duhet të trajtohet si kthim i kapitalit, për t’iu larguar këtij problemi. Bankat Islame zakonisht aprovojnë më shumë bazën monetare sesa atë shtesë kur kemi të bëjmë me njohjen e të ardhurave.

Kushtet e Sheriatit

Dihet se çdo sistem i kontabilitetit që zbatohet nga Bankat Islame, duhet të refleton të gjitha kushtet e Sheriatit sa më afër që të jetë e mundur. Për shembull, transaskionet që drejtohen në bazë të parimeve të Sheriatit të al-Bai Bithaman Ajil përbëhen nga këta hapa vijues; banka blen shtëpi dhe paguan me para të gatshme; pastaj banka shet shtëpinë sa kushton, plus fitimi shtesë. Regjistrimet e kontabilitetit për këto ndërrime janë; banka blen shtepinë dhe e paguan me para të gatshme.

Debi Kostoja e shtëpisë dhe
Kredi Sasia në bankë –çeku

Bankat konvencionale – të cilat mobilizojnë depozitat në bazë të parimeve pa kamatë, duhet të menaxhojnë fondet ndaras, veç e veç. Të gjitha depozitat pa interes duhet të jenë investime pa kamatë ose investime të lejuara të Sheriatit.

Kur banka ia shet shtëpinë klientit me pagesë të mëvonshme, regjistrimi bazë është:
Debi Financimi Bai Bithaman Ajil (kosto plus profiti) dhe
/Kredi Kosto e shtëpisë (cost)
/Kredi Fitimi i pashpërndarë (profit margin – fitimi shtesë)

Siç u tregua në shembullin e mësipër, debitë dhe kreditë e kostos së shtëpisë anulohen pastaj. Sidoqoftë për të shpjeguar logjikën e transaksionit, regjistrimet të lidhura me koston apo shpenzimet e shtëpisë patjetër duhet të bëhen.
Aspekti vendimtar i këtij transaksioni është parimi i Sheriatit në kategorizimin e aktiveve dhe detyrimeve, të bazuara në parimet e Sheriatit të tilla në mes tjerash si Bai Bithaman Ajil, al-Murabahah dhe al-Mudarabah.

Kushtet për Sistemin e Kontabilitetit të dyfishtë

Bankat konvencionale – të cilat mobilizojnë depozitat në bazë të parimeve pa kamatë duhet të menaxhojnë fondet ndaras, veç e veç. Të gjitha depozitat pa interes duhet të jenë investime pa kamatë ose investime të lejuara të Sheriatit. Si e tillë ajo është urdhër që llogaritë e ndara mbahen për këto fonde, dhe idealisht si tërësi duhet të themelohet kontabilitet i ndarë apo i veçantë. Nuk ka ndonjë rregull direkt të Sheriatit në zhvleftësim, por për propozimin e kryerjes së shërbimeve të kujdesshme bankare, BIMB[1] kanë bërë këtë standard në raportin e tyre financiar.
Në fund të përiudhës kontabël, raportet e ndara të aktiveve dhe pasiveve (detyrimeve) dhe llogaria fitim/humbje për secilin fond janë të përgatitura. Agregimi i llogarive të fondit pa interes me llogaritë operative të bankës konvencionale do te bëhet vetem në raportin financiar vjetor. Nëse fondi pa interes është menaxhuar dhe llogaritur si fondet prej operacioneve të bankimit konvencional, ajo do të jetë shumë vështrirë për bankat të menaxhojnë investimet e tyre, nevojitet për t`i ndarë të ardhurat e përfituara nga dipozitimi pa interes nga depozitat te bazuara me interes. Në disa raste mund të rrit riskun e fondeve pa interes i përdorur për investime në aktive jo të pranueshme në Islam.
Pyetjet mund të shtohen në atë se si bankat do t`i alokojnë shpenzimet fikse; si dy sistemet ndajnë ndërtesën, pajisjet, personelin dhe shërbimet. Rreptësisht, të gjitha pajisjet duhet të ndahen, por çështja e tillë si praktikimi dhe faktori kosto duhet t`u kushtohet konsideratë e kujdejsshme. Nëqoftë se njëra është e pamundur dhe jo praktike për t’u ndarë, atëherë mund të konsiderohet alokimi në bazë të madhësisë së operacioneve. megjithatë do të ishtë më mirë që menaxhmenti i bankës t`i referohet ekpertëve të Sheriatit për udhëzim apo kontroll.

Aplikimi i Standardeve Ekzistuese të Kontabilitetit

Disa nga praktikat dhe standardet aktuale të cilat janë direkte relevante për Bankimin Islam janë:
i. Zbulimi/publikimi i politikave të kontabilitetit
ii. Informacioni të publikohet në raportin financiar
iii. Financimi me lizing
iv. Provizioni për borxhin e keq potencial

Zbulimi i politikave të kontabilitetit

Publikimi i Politikave domethënëse të Kontabilitetit është një standard i rëndësishëm, i paraqitur nga shumë trupa profesional për t`i ndihmuar në mundësimin e leximit të duhur të raporteve financiare. Implementimi i standardeve te ndryshme për disa çështje kontabiliteti rrisin efekte të shumta kontabiliteti. Këto standarde bëhen edhe më të rëndësishme kur këto politika prekim pozitën e parimeve të Sheriatit. Disa nga vendet ku politikat e kontabilitetit, zakonisht vendet ku politikat e kontabilitetit variojnë janë:
i. Konvertimi i valutës së huaj duke përfshirë predispozitën e shkëmbimit të humbjes ose fitimit
ii. Politika e vlerësimit në tërësi (të tilla si kosto historike, kosto e zëvendësimit etj)
iii. Lizingu, blerja, transakionet me këste dhe fitimi
iv. Amortizimi i aktiveve apo zhvlerësimi i aktiveve
v. Investimi: filialet, kompanitë e bashkuara dhe investime të tjera
vi. Metodat e caktimit të të ardhurave
vii. Mirëmbajtja, riparimi dhe përmirësimi.

Një vëzhgim që është bërë në standardet e kontabilitetit të dhjetë institucioneve Islame është konstatuar se në disa vende të zhvilluara, ku kanë operuar institucionet Islame, nuk ka pasur standarde të kontabilitetit të vendosura nga trupa të kontabilitetit. Kjo do të thotë se fokusimi i raportit financiar, ka qenë i lënur në vendimarrjen e menaxhmentit të institucioneve financiare, si rezultat se theksi i dhënë në publikim ka qenë shpeshherë minimal.
Sidoqoftë, këto konstatime nuk aplikohen në BIMN ose institucione tjera Islame që operojnë në Malejzi, kur të raportojë rezultatin e operacioneve të bankës dhe pozitën e saj financiare, banka duhet t`i konsultojë të dyja Kushtet e Sheriatit dhe Ninth Schedule of the Companies Act i vitit 1965, i cili kërkon që të ardhurat operative të fitimit dhe humbjes të jenë të njohura bashkë me të ardhurat e përcaktuara. Gjithashtu edhe amortizimi duhet të tregohet.
Llogaria e fitimit dhe humbjes, patjetër duhet ta paraqes në debi edhe vlerën e amortizimit në vlerën e aktiveve fikse, goodwill-i dhe aktive tjera jomateriale dhe investimet, por nuk kërkon metodën ose bazën e provizionit që të jetë e shprehur. Nuk ka rregull direkt në amortizim, por propozimi i kryerjes së shërbimeve cilësore, BIMB ka aprovuar këtë standard në raportin e tyre financiar.
Pra, u bë e qartë se si amortizimi është në debi kur depozitat e klientit janë në bazë të parimeve të Mudharabah dhe banka njofton klinetin se kostot operative mund të zbriten prej të ardhurave të Mudarabah-së, të debitohen në fitimin e pashpërndarë. Nuk ka ndonjë rregull Sheriati as në goodwill-in, përsa i përket Sheriatit, çka do që bankat paguajnë, sasia regjistrohet.

Publikimi i informatës

Të gjitha informatat e nevojshme për bërjen e raportit financiar të qartë dhe të kuptueshëm – duhet të jenë të njohura. Standardet e përgjithshme, që duhet të vëzhgohen janë të njohura, por në rastin e industrive të specializuara të tilla si bankimi dhe sigurimi, projekt grupet janë të lejuara të variojnë duke u bazuar në kushtet e secilës industri dhe Banka e Negaras.
Si rezultat, bankat Islame janë të lejuara të variojnë projekt grupet e aktiveve të tyre, detyrimeve dhe çështjen e fitimit dhe humbjes në bazë të kushteve të Sheriatit, Kompanive dhe Akteve të Bankimit Islam. Në përgjithësi, klasifikimi dhe grupimi i informatave, për propozim të njohjes së kushteve janë:
i. çështje të përgjithshme si metoda e alokimit të provizionit
ii. aktivet afatgjata
iii. aktivet aktuale
iv. detyrimet afatgjata
v. detyrimet aktuale
vi. detyrime të tjera dhe provizioni
vii. fondet e aksionerëve
viii. shitjet dhe të ardhurat tjera operative
ix. amortizimi
x. të hyrat nga investimet

*** Ky artikull original është prezentuar në Konferencën Interest-free Banking/Islamic Financial System. Autori është Drejtor në Institutin për Banka dhe Financa Islame, Malejzi (CEO of Islamic Banking and Finance Institute Malaysia)
Linku: http://www.financeinislam.com


--------------------------------------------------------------------------------

[1] BIMB - Bank Islam Malaysia Berhad

__________________
“Indeed Allah has purchased from the believers their souls and their wealth, in exchange for Paradise…”(Kur'an)