ZEKATI MBI BIMËT DHE FRUTAT

Zoti na e ka bërë detyrë zekatin për të mbjellat dhe frutat, kur thotë:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنْ الأَرْضِ ...

“O ju që besuat! Jepni nga më e mira e asaj që e fituat dhe nga ajo që u dhamë prej tokës”. (El-Bekare, 267)

Zekati quhet shpenzim (nafakah). Duke dhënë arsyen e pagesës së zekatit mbi prodhimin, Allahu i Madhëruar thotë: “…. hani frutat e tyre kur të piqen dhe ditën e korrjes (të vjeljes) së frutave jepni atë pjesë që është obligim (të varfërve e nevojtarëve) dhe mos e teproni…”. Në shpjegimin e fjalës “hak” në ajetin pararendës, Ibën Abasi thotë që me fjalën “hak” nënkuptohet si detyrimi i zekatit, ashtu dhe 1/10 (el-ushr) dhe ½ e të dhjetës.

Zekati mbi të mbjellat dhe frutat në kohën e Profetit (a.s.)

Gjatë kohës së Profetit (a.s.) zekati paguhej për grurin, elbin, hurmat dhe rrushin e thatë. Ebu Burdah transmeton nga Ebu Musa dhe Muadhi, se kur i Dërguari i Allahut i dërgoi në Jemen t’u mësonin jemenasve Islamin, ai i urdhëroi ata të merrnin zekatin, përveç katër llojeve: grurin, elbin, hurmat dhe rrushin e thatë.[1] Ky hadith transmetohet nga Darakutni, Hakimi, Tabaraniu dhe Bejhakiu. Madje Bejhakiu, kur flet për statutin e transmetimit të këtij hadithi thotë se zinxhiri i tij është muttasil (i pandërprerë) dhe transmetuesit janë të besueshëm.

A duhet konsideruar sadakaja e detyrueshme apo jo?

Ibën El Mundhiri dhe Ibën Abdulberri thonë se dijetarët janë të mendimit se sadakaja është e detyrueshme për artikujt e tillë si gruri, elbi, hurmat dhe rrushi i thatë. Ky mendim i ka rrënjët në thënien e Ibën Maxhes, se Pejgamberi (a.s.) e bëri rregull zekatin e grurit, elbit, hurmave, rrushit të thatë dhe misrit.[2] Një prej transmetuesve në zinxhirin e këtij hadithi është Muhamed ibën Ubejdullah El Arzemi, të cilin dijetarët e shohin si të lënë anash dhe si i tillë transmetimi i tij nuk merret parasysh.

Bimët dhe frutat për të cilat nuk merret zekat

Zekati nuk merret për perimet ose frutat, me përjashtim të rrushit dhe hurmave të freskëta. Ata’ ibën Es Saibi transmeton se Abdullah ibën El Mugire dëshironte të merrte sadaka për perimet e Musa ibën Talhas. Ky i fundit kundërshtoi duke thënë: “Nuk ke të drejtë ta bësh këtë. I Dërguari i Zotit ka thënë se nuk ka sadaka për perimet”.[3] Ky hadith transmetohet nga Darakutni, Hakimi dhe El Athrami në librin e tij “Es-Sunen”. Ky hadith është mursel.

Musa ibën Talha thotë: “Pesë gjëra që trajtoheshin për zekat përmendeshin nga i Dërguari i Allahut: elbi, gruri, sulti (një lloj drithi pa lëvore), rrushi i thatë dhe hurmat. Çfarëdolloj gjëje tjetër që prodhon toka, nuk hyn në 1/10 (el-ushr)". Ai (Musa ibën Talha) gjithashtu thotë se Muadhi nuk mblodhi sadaka për perimet”.[4]

Bejhakiu thotë për statutin e këtyre transmetimeve se të gjitha këto hadithe janë të llojit mursel, por të përcjella nga burime të ndryshme. Megjithatë, ata konfirmojnë njëri-tjetrin. Ky hadith përmban thënien e Aliut, Umerit dhe Aishes për këtë temë.

El Athrami tregon se një nga guvernatorët e kalifit Umer i shkroi atij rreth plantacioneve të rrushit, përfshi pjeshkë dhe shegë që prodhonin dyfishin e vjeljeve të rrushit. Ai iu përgjigj: “Nuk ka 1/10 (el-ushr) për to”. Ata janë artikuj që nuk trashëgohen.[5] Tirmidhiu bie dakord me këtë dhe thotë: “Në bazë të këtij parimi veprojnë dijetarët” .[6]

Këtë e mbështet gjithashtu edhe El Kurtubi, i cili është i mendimit se zekati nuk merret për prodhimet e tokës që përdoren si ushqim i vazhdueshëm dhe për perimet. Në Taif rriteshin shegë, pjeshkë dhe agrume dhe nuk ka ndonjë konfirmim që Profeti (a.s.) dhe kalifët pas tij të mblidhnin zekat për to.

Ibën El Kajimi sqaron se nuk ishte praktikë e Profetit (a.s.) të mblidhte zekat për kuajt, skllevërit, mushkat, gomerët dhe për perimet: pjeprin, kastravecat dhe frutat që nuk mund të ruhen ose të maten me rendiment. Përjashtim bënin rrushi dhe hurmat e freskëta. Për këto dy lloje, zekati mblidhej në tërësi, pa dallime në ishin të thata apo jo.

Mendimi i juristëve

Nuk ka dallime mendimesh mes juristëve për detyrimin e zekatit për të mbjellat dhe

frutat, por ata kanë mendime të ndryshme për llojin e bimëve dhe frutave për të cilat jepet zekat. Më poshtë do trajtojmë spektrin e gjerë të mendimeve për këtë temë.

Hasan El Basriu dhe Shabiu thonë se zekati është i detyrueshëm mbi çdo lloj që është theksuar me tekst. Këtu bëjnë pjesë gruri, elbi, misri, hurmat dhe rrushi i thatë. Për të tjerat nuk ka tekst që flasin për zekatin e tyre. Sheukani e ka konsideruar këtë si mendimin e vërtetë.

Ebu Hanife mbron idenë se zekati është i detyrueshëm mbi çdo produkt të tokës, përfshi edhe perimet, duke përjashtuar çfarë nuk është mbjellë dhe kultivuar me dëshirë siç është: druri i zjarrit, bambuja, bari dhe pemët që nuk nxjerrin fruta. Mendimi i tij bazohet mbi kuptimin e përgjithshëm të thënies së Profetit: “Për çfarë ujit qielli (shiu), jepet 1/10”.[7]

Kuptimi është i përgjithshëm dhe i përfshin të gjitha llojet e prodhimeve të kultivueshme që mbillen për të rritur pjellorinë e tokës dhe për këtë i referohet praktikave bujqësore të ngjashme me rritjen e drithërave.

Ebu Jusufi dhe Muhamedi mbështesin mendimin se zekati paguhet për çdo produkt të tokës, me kusht që të zgjasë gjithë vitin pa shumë kujdesje dhe trajtime. Kjo përfshin prodhimet e matura me rendiment, siç janë drithërat ose me masë siç janë pambuku dhe sheqeri. Nëse produkti nuk zgjat për një vit të plotë, siç janë llojet e kastravecit, shalqirit etj., për ato nuk ka zekat.

Maliku është i mendimit që zekati paguhet për atë që prodhohet në tokë dhe qëndron, thahet e mbillet nga njerëzit. Kjo përfshin prodhimet e tokës të përdorura si ushqim që qëndrojnë gjatë si gruri dhe elbi ose që nuk përdoren si ushqim si luledielli dhe farat e susamit. Sipas tij nuk paguhet zekat për perimet dhe frutat si fiku, shegët dhe mollët. Shafiu mbron idenë se zekati paguhet mbi çdo prodhim, frutat e të cilit përdoren si ushqim i rregullt, i cili mund të ruhet dhe mbillet nga njerëzit siç janë drithërat.

Neveviu është i mendimit se nuk ka zekat për pemët e tjera, përveç palmës (hurmës) dhe hardhisë dhe se nuk paguhet zekat për drithërat, përveç atyre që përdoren për ushqim dhe mund të ruhen. Po ashtu, ai thotë se nuk ka zekat për perimet. Nga ana tjetër, Ahmedi mendon se zekati është për çdo gjë që Allahu nxjerr nga toka, siç janë drithërat dhe frutat. Ato mund të jenë të thara, të ruajtura, të matura dhe të mbjella nga njerëzit, qofshin ushqime që qëndrojnë gjatë si gruri, fasulet, bizelet, thjerrëzat dhe drithra të tjera si këto ose erëzat dhe barërat si bari i gjumit, fara e lirit, fara e dy llojeve të kastravecit, farat e susamit etj.

Sipas Ahmedit, zekati paguhet për frutat e thara si hurmat, rrushi thatë, fiqtë, kajsitë, bajamet dhe lajthitë, nëse ato u përshtaten veçorive të përmendura më sipër. Zekati nuk paguhet për frutat e freskëta si pjeshkët, dardhat, mollët, kajsitë dhe fiqtë. Në të njëjtën mënyrë zekati nuk është i detyrueshëm për perimet, si dy llojet e kastravecit, shalqiri, patëllxhani, rrepa dhe karrota.

Zekati për ullinjtë

Imam Neveviu thotë: “Përsa i përket ullinjve, mendimi ynë (i shafive) është se

nuk ka zekat për to”. Ky është mendimi i Hasan ibën Salih, Ibën Ebu Lejlës dhe Ebu Ubejdes.

Dijetarët si Zuhri, El Lejthi, Euzai, Maliku, El Theuri, Ebu Hanife dhe Ebu Thauri janë të mendimit se ullinjtë përfshihen në zekat. Zuhri, El Lejthi dhe Euzai janë të mendimit se duhet përcaktuar sasia e tij me hamendje dhe më pas mblidhet zekati i tij në formën e vajit të ullirit. Ndërsa Maliku thotë: “Nuk ka nevojë të llogaritet sasia e tij me hamendje; merr të dhjetën që vjen prej ullinjve të shtypur, derisa të arrish peshën 5 evsuk”.[8]

Origjina e mendimeve të ndryshme rreth zekatit për bimët dhe frutat

Ibn Rushdi na informon rreth ndryshimeve për pagesën e zekatit, përsa i përket bimëve dhe frutave duke thënë: “Ndryshimi i mendimeve qëndron në faktin se disa juristë e kufizojnë pagesën e zekatit vetëm për ato artikuj, për të cilat kemi rënë dakord në përgjithësi, ndërsa të tjerë shkojnë më tej duke përfshirë gjithashtu edhe frutat e thara. Thelbi i çështjes është se çfarë i klasifikon katër artikujt e ngrënshëm (gruri, elbi, hurma dhe rrushi i thatë) për zekat? A janë ato temë e zekatit, pasi janë të tilla apo për shkak të rëndësisë së tyre të veçantë që kanë për jetën? Ata që pajtohen me pikëpamjen e parë, e kufizojnë zekatin për katër artikujt e ngrënshëm, ndërsa ata që pajtohen me pikëpamjen e dytë e zgjerojnë detyrimin për të gjitha prodhimet e tokës, përveç barit, drurit të zjarrit dhe bambusë”.

Ka një konsensus për përjashtimin e këtyre të fundit nga zekati, megjithatë kur është fjala për një analogji të bazuar mbi një qëndrim të përgjithshëm, të dy grupet janë të lëkundur. Profeti (a.s.) ka përdorur një mënyrë përgjithësimi, kur ka thënë: “Për çfarë ujitet nga qielli jepet 1/10 dhe për çfarë është vaditur jepet gjysma e një të dhjetës”.[9]

Allahu i Madhëruar thotë në Kuran:

وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشَاتٍ وَغَيْرَ مَعْرُوشَاتٍ وَالنَّخْلَ وَالزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ ...

“është Ai që ka krijuar kopshte, thurima të larta dhe të shtruara, hurma dhe bimë, me shije të ndryshme, ullinj e shegë, të ngjashme dhe të ndryshme. Hani frutat e tyre kurdo që të prodhojnë dhe jepni atë që është detyrë në ditën e vjeljes së tyre! Por mos e teproni, se Allahu nuk i do ata që e teprojnë!”. (El-En’am, 141)

Duke folur në mënyrë analogjike, zekati synon t’i kundërvihet varfërisë dhe kjo nuk mund të arrihet përmes zekatit për prodhimin tokësor që është i ngrënshëm dhe jetësor, por për prodhimet shtesë.

Kufizimi i një thënieje të përgjithshme me këtë lloj logjike indirekte e zhvlerëson zekatin mbi të gjitha produktet e tokës, përveç atyre që janë jetike. Ata që ndjekin rëndësinë e përgjithshme të thënies së Profetit (a.s.), u shtojnë diçka më tepër katër artikujve përgjithësisht të njohur. Sigurisht, bëjnë përjashtim ata artikuj, për të cilët ka një konsensus. Përsëri ata që bien dakord me prodhimet jetike të tokës, shpesh ndahen në mendime, nëse mund të konsiderohen jetësore apo jo ato prodhime. A mund të jetë të menduarit analogjik baza, mbi të cilën ata bien dakord ose jo? Një shembull i një mosmarrëveshjeje të tillë është ajo e Malikut dhe Shafiut, përsa i përket ullinjve. Maliku mbron idenë se zekati për ullinjtë është i detyrueshëm, ndërsa Shafiu është kundër këtij mendimi, sipas një mendimi të tij të fundit të shprehur në Egjipt. Arsyeja e mospranimit të tij është dyshimi nëse ullinjtë mund të konsiderohen apo jo si ushqim vital për jetën.

Nisabi për bimët dhe frutat

Shumica e dijetarëve thonë se nuk ka zekat për bimët dhe frutat, derisa ato të arrijnë sasinë 5 evsuk. Për më tepër kjo aplikohet vetëm pasi hiqet byku, kashta dhe lëvorja. Nëse nuk është pastruar nga lëvoret, atëherë sasia e nisabit të zekatit duhet të jetë 10 evsuk. Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Nuk ka sadaka (zekat) për atë që është më pak se pesë evsuk”.[10] Transmetohet nga Ahmedi dhe Bejhakiu me një zinxhir të besueshëm transmetimi.

Ebu Seid El Hudri transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Nuk ka sadaka për çfarëdolloj sasie të hurmave ose drithërave më pak se pesë evsuk”.[11]

Një evsuk me konsensus është i barabartë me 60 sa’a (masë kubike që varion në përmasa. Më lartë, në hadith, është përmendur se një sa’a është e barabartë me 3 kg).[12] Ky hadith mendohet të jetë me zinxhir të shkëputur (munkat’i).

Ebu Hanife dhe Muxhahidi janë të mendimit se zekati është një detyrë për çdo sasi, të vogël ose të madhe në përputhje me thënien e Profetit (a.s.): “Për çka ujit qielli jepet një e dhjeta”.

Kjo, pasi prodhimi i tokës dëmtohet me kalimin e kohës dhe nuk mund të ruhet për një vit të tërë. Në këtë rast, një prodhim i tillë nuk e arrin nisabin në një periudhë njëvjeçare.

Ibën El Kajimi, duke diskutuar rreth kësaj çështjeje, ka thënë: “Tradita profetike është shumë e qartë në përcaktimin e të dhjetës së nisabit me pesë evsuk dhe kjo shpjegohet në hadithin: “Nga ajo që ujit qielli jepet një e dhjeta dhe nga ajo që ujitet (me enë, kovë, etj.) jepet gjysma e të dhjetës”.[13]

Kjo aplikohet si për sasi të vogla, ashtu edhe për të mëdha, ndryshe nga sasia specifike e përmendur në një hadith tjetër. Në aplikimin e tij, një thënie e përgjithshme është aq e rëndësishme, po edhe sa një thënie specifike. Duhet të ketë një përballim midis të dyjave dhe të aplikohet ajo që është më e përshtatshmja. Ky është rregulli që duhet ndjekur”.

Është thënë që të dy hadithet pararendës duhen ndjekur. Në thelbin e tyre, hadithet nuk bien në kundërshtim me njëri-tjetrin dhe asnjëri nuk e shfuqizon tjetrin. I Dërguari i Allahut ka thënë: “Nga ajo që ujit qielli jepet një e dhjeta…” Kjo thënie bën dallimin ndërmjet dy kategorive: atë për të cilën jepet një e dhjeta dhe atë për të cilën detyrohet ½ e të dhjetës. Për këtë ai bëri dallimin midis dy kategorive, vetëm përsa i përket sasisë së detyrueshme. Nuk është përmendur asnjë sasi nisabi në këtë hadith. Megjithatë ai e ka trajtuar hapur në një hadith tjetër, i cili nuk mund të injorohet si diçka e përgjithshme ose që mendohet për të qenë e tillë dhe jo tjetërsoj.

Kjo është e ngjashme me thëniet e tjera me rëndësi të përgjithshme që janë shpjeguar në këtë tekst. Ibën Kudame nxjerr përfundimin: “Është rënë dakord me thënien e Profetit (a.s.) se nuk ka sadaka (zekat) për çdo gjë më pak se 5 evsuk. Ky hadith është specifik dhe për këtë merr përparësi dhe sqaron thëniet e mëparshme të një rëndësie të përgjithshme. Kjo është e njëjtë me thënien e tij, që zekati është i detyrueshëm për të gjitha devetë që kullosin lirshëm, e cila sqarohet nga thënia tjetër e tij mbi të njëjtën temë: “Nuk ka sadaka (zekat) për çdo gjë më pak se 5 Dheude[14]”.[15]

Thënia tjetër e tij: “Sadakaja për argjendin është ¼ e të dhjetës”[16] specifikohet nga një thënie e mëvonshme: “Nuk ka sadaka për sasi më pak se 5 evak”.[17] Për këtë është e mundur të kesh pasuri që klasifikohen për zekat, por mbi të cilat nuk paguhet taksë.

Kur është fjala për prodhimin e tokës, zotërimi i një pasurie për një vit nuk mund të përdoret si kriter, pasi rritja e tyre plotësohet në kohën e të vjelave dhe jo gjatë kohëzgjatjes së tyre për një vit.

Megjithatë, zotërimi i pasurisë llogaritet për mallra veç nga prodhimi i tokës, përderisa përgjithësisht pranohet që deri në fund të vitit ato duhet të jenë rritur plotësisht. Parimi për të plotësuar nisabin për ndonjë pronë të caktuar, bazohet në të kuptuarit që nisabi është një sasi e mjaftueshme për t’u trajtuar si temë e zekatit. Kjo shpjegohet duke përmendur faktin se sadakaja është e detyrueshme për të pasurit, kur është plotësuar nisabi që rrjedh nga posedimet e tyre. Për produktin që nuk mund të matet, por klasifikohet për zekat përdoret njësia matëse sa’a. Një sa’a është një masë e barabartë me 1 e 1/3 e kupës. Për këtë një nisab është i barabartë me 50 kajla.[18]

Për prodhimin që nuk mund të matet, Ibën Kudame thotë: “Nisabi i pambukut, shafranit dhe artikujve të tillë duhet të matet deri në 1.600 paund irakienë. Në këtë mënyrë pesha e tij është e vlefshme.

Ebu Jusufi është i mendimit se, nëse prodhimi nuk mund të matet, zekati për të nuk mund të mblidhet kur vlera e tij arrin nisabin në standartin më të ulët të masës. Kështu, zekati nuk mblidhet për pambukun, derisa vlera e tij të arrijë 5 evsuk të një artikulli me vlerë më të ulët të matur si për shembull elbi etj. Kjo, pasi është e pamundur për të matur artikullin në vetvete, përveçse me çmimin më të ulët të dy nisabëve. Sipas Muhamed ibën El Hasanit, prodhimi duhet të arrijë pesëfish të vlerës më të madhe të llojit të tij për t’u përfshirë në zekat. Kështu, zekati nuk paguhet për pambukun, kur ai arrin pesë kintarë,[19] sepse vlerësimi me evsuk është bazuar mbi vlerësimin se vlera e pambukut është më e lartë se vlerësimi në llojin e tij.

Tarifa e zekatit

Tarifa e zekatit ndryshon sipas metodës së ujitjes.

Nëse toka është ujitur në mënyrë natyrale, pa përdorur mjete artificiale, atëherë zekati që paguhet për të është një e dhjeta e prodhimit. Nëse është ujitur me mjete mekanike ose me ujë të siguruar në mënyra të tjera, atëherë zekati që paguhet është gjysma e të dhjetës. Muadhi transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Për çfarë ujit qielli apo ujitet vetvetiu ose me një kanal ujitës (natyral), një e dhjeta është detyrë, ndërsa për çfarë ujitet nëpërmjet pusit ose një vije uji, jepet ½ e të dhjetës”.[20] Transmeton Bejhakiu dhe Hakimi, i cili e konsideron hadith të vërtetë.

Ibën Umeri tregon se Profeti (a.s.) ka thënë: “Për çfarë ujit qielli ose nëpërmjet ndonjë burimi, një e dhjeta është detyrë, ndërsa për çfarë ujitet nëpërmjet pusit ose një vije uji, jepet ½ e të dhjetës”.[21] Ky hadith transmetohet nga Buhariu dhe të tjerë.

Në rast se toka është ujitur në sasi të barabartë si në mënyrë natyrale, ashtu edhe në atë artificiale, atëherë zekati që do të paguhet do të jetë ¾ e të dhjetës.

Ibën Kudame ka thënë se nuk njihte mendime të ndryshme rreth kësaj. Nëse një mënyrë ujitjeje përdoret më shumë se një tjetër, atëherë ajo do të ishte faktori përcaktues për të llogaritur zekatin. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Ahmedit, El Thaurit dhe Shafiut (në njërin nga dy mendimet e tij). Të gjitha shpenzimet që përfshihen në të korrat, pastrimin, transportin, ruajtjen, shirjen etj., duhet të përballohen nga pasuria e pronarit dhe nuk duhet të llogariten në pagesën e zekatit. Ibën Abasi dhe Ibën Umeri janë të mendimit se çfarëdo që është marrë borxh me qëllim mbjellje, korrje, për punimin e tokës, etj., duhet që fillimisht të hiqen mënjanë. Kjo është e qartë në thëniet e mëposhtme të transmetuara nga Xhabir ibën Zejdi, se Ibën Abasi dhe Ibën Umeri i kanë thënë një burri, i cili kishte marrë borxh për kultivimin e tokës për familjen e tij, se ai në radhë të parë duhet të paguante borxhet e tij e më pas të paguante zekat për pjesën e mbetur. Jahja ibën Adem e transmeton këtë në librin “El Haraxh”.

Ibën Hazmi transmeton nga Ata’ se në fillim duhet të reduktohen të gjitha shpenzimet, e nëse zekati është i detyrueshëm për pjesën e mbetur, vetëm atëherë duhet paguar.

Zekati për tokën, për të cilën paguhet taksë

Toka që është caktuar për të paguar taksë, ndahet në dy kategori:

• 1-Toka e të dhjetës: tokë e njerëzve që e kanë pranuar Islamin me dëshirë; ose që janë çliruar dhe toka e tyre u është ndarë çliruesve; ose toka e kthyer në pjellore dhe e kultivuar nga muslimanët.
  
• 2-Toka për të cilën paguhet taksë (haraç); tokë e marrë me forcë dhe lënë te pronarët e saj të vërtetë me kusht që ata të paguajnë taksën e kërkuar për tokën.

Zekati, ashtu siç paguhet për tokën e të dhjetës, po ashtu paguhet për të dyja llojet e tokave. Në rast se banorët e mëvonshëm pranojnë Islamin, ose kur muslimani e blen tokën është i detyruar të paguajë taksën e tokës. Në atë rast, si e dhjeta dhe haraçi bëhen të detyrueshme dhe asnjëra prej tyre nuk mohon vënien në praktikë të tjetrës.

Ibën El Mundhiri thotë: “Ky është mendimi i shumicës së dijetarëve, përfshi këtu Umer ibën Abdulazizin, Rabian, Zuhrin, Jahja El Ensarin, Malikun, Euzain, El Thaurin, El Hasan ibën Salih, Ibën Ebu Lejlën, El Lejthin, Ibën El Mubarakun, Ahmedin, Is’hakun, Ebu Ubejden dhe Daudin. Mendimi i tyre bazohet në Kuran, Sunet dhe në përvojën e intelektit të dijetarëve që e kanë ndërtuar në bazë të logjikës analoge.

Vargu kuranor që i referohet kësaj është thënia e Allahut të Madhëruar:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنْ الأَرْضِ...

“O ju që besuat! Jepni nga më e mira e asaj që fituat dhe nga ajo që u dhamë prej tokës” (El-Bekare, 267)

Ndarja e prodhimit të tokës me të varfërin është detyrë për të dyja llojet e tokave. Tradita profetike, të cilës i referohemi thotë: “Për çka ujit qielli jepet një e dhjeta”. Ky hadith, në kuptimin e tij të përgjithshëm i përfshin të dyja llojet e tokave të mësipërme.

Sipas logjikës analoge, si zekati, ashtu edhe haraçi janë një lloj detyrimi, secila e bazuar në arsye të ndryshme dhe asnjëra prej tyre nuk e eleminon tjetrën. Kjo është e ngjashme me rastin e muhrimit (që ka veshur ihramin[22] në haxh apo umra), i cili vret një gjah që është pronë e dikujt tjetër. Përderisa e dhjeta është një detyrim me tekst, nuk mund të mohohet nga haraçi, i cili është bërë i detyrueshëm me anë të ixhdtihadit[23]. Ebu Hanife thotë se një e dhjeta nuk paguhet për tokën e haraçit. Sipas tij, haraçi është detyrë vetëm atëherë kur toka është e pushtuar, ndërsa njëri nga kushtet kryesore të detyrimit të një të dhjetës është që toka nuk duhet të jetë e këtij lloji.

Argumentet e mendimit të Ebu Hanifes

Imam Ebu Hanife sjell këto fakte për mendimin e tij:

Sipas Ibën Mesudit, Profeti (a.s.) ka thënë: “As haraçi dhe as e dhjeta nuk paguhen njëkohësisht për tokën e një muslimani”. Megjithatë ky hadith konsiderohet i dobët, sipas konsensusit të dijetarëve. Jahja ibën Anbasa e transmeton atë nga Ebu Hanife nga Hamadi, ai nga Ibrahim Nahai, ai nga Alkamah, ai nga Ibën Mesudi dhe ai nga Profeti (a.s.). Bejhakiu, pasi ka hetuar zinxhirin e këtij transmetimi, ka thënë në “Ma’rifetu Es-Sunen ue El Athar” se hadithi i përmendur ka ardhur nëpërmjet Ebu Hanifes, ai nga Hamadi, ai nga Ibrahimi nën përgjegjësinë e tij. Kështu, Jahja e transmeton atë në formë merfu’. Jahja ibën Ansabah është i njohur për transmetime të dobëta, ngase ai transmeton nga njerëz të sigurt hadithe të trilluara. Kjo thuhet edhe nga Ebu Ahmed ibën Adij El Hafidh, siç na informon rreth tij Ebu Said El Malini. Po kështu, Kemal ibën Humami[24], një prej imamëve hanefi, e konsideron këtë hadith të dobët.

Ahmedi, Muslimi dhe Ebu Daudi transmetojnë nga Ebu Hurejra se Profeti (a.s.) ka thënë: “Iraku nuk do të paguajë kafizin[25] e tij dhe dirhemët; Shami nuk do të paguajë madin dhe dinarët e tij dhe Egjipti erdabët dhe dinarët e tij. Kështu, ju do të ktheheni në pikën ku ishit nisur”[26].[27] Ai e ka përsëritur këtë tre herë dhe Ebu Hurejra e ka dëgjuar personalisht. Ky hadith nuk përbën ndonjë fakt se zekati nuk duhet të paguhet për tokën e haraçit. Dijetarët e interpretojnë kuptimin e tij se kthimi i këtyre vendeve në fenë islame do të eleminojë taksat e tokës. Gjithashtu mund të jetë një aludim (hamendje) për sprovat që mund të shfaqen në kohët e fundit dhe që do të çojnë në neglizhencën e plotësimit të detyrimit të zekatit, xhizjes e të tjerave nga ana e tyre.

Imam Neveviu thotë: “Nëse ky hadith do të thotë se çfarë thonë ata (hanefitë), atëherë kjo do të thotë se zekati nuk mund të jetë i detyrueshëm për derhemët,

dinarët dhe tregtinë. Këtë nuk e thotë askush” . Transmetohet në kohën kur një njeri me famë i Bahrelmulkut përqafoi Islamin, Umer ibën El Hatabi tha: “Jepini atij tokë dhe merrni nga ai taksën e saj”. Ky është një qëndrim i qartë për çështjen e marrjes së haraçit, pa kërkuar pagimin e të dhjetës. Ky rast tregon se haraçi nuk anullohet për ndonjë person që përqafon Islamin dhe as nuk çon në heqjen e të dhjetës. Ai e përmend këtu haraçin si një mënyrë për të treguar që ai nuk anulohet me përqafimin e Islamin, si në rastin e xhizjes.

Për sa i përket të dhjetës, dihet se ka të bëjë me një musliman të lirë, kështu që nuk ka nevojë ta përmendim. Gjithashtu, ai nuk e përmendi zekatin për bagëtitë. Kjo mbron pagesën e zekatit për argjendin, floririn dhe sendet e tjera me vlerë. Ndoshta njeriu me famë nuk zotëronte ndonjë gjë, për të cilën duhej të merrej e dhjeta.

Thuhet se tradita e udhëheqësve dhe imamëve nuk ishte që të bashkonin mes haraçit dhe të dhjetës. Ibën El Mundhiri e kundërshton këtë, pasi Umer ibën Abdulazizi i ka kombinuar të dyja. Gjithashtu, thuhet se haraçi është e kundërta e të dhjetës. Kjo do të thotë se haraçi është detyrim si dënim, ndërkohë që e dhjeta është një veprim adhurimi. Për këtë, këto të dyja nuk mund të kombinohen (në të njëjtën kohë) dhe të përftohen njëkohësisht nga i njëjti person. Kjo gjë qëndronte në fillim (kur tokat pushtoheshin), por nuk ka qenë e vlefshme për më tej. Megjithatë, jo të gjitha format e haraçit bazohen në forcë dhe pushtim, përderisa disa nga format e tij janë të institucionalizuara pa forcë si për shembull në rastin e haraçit të tokave fqinje ose në rastin e tokave të reja të përftuara, të gjallëruara nga ujitja nëpërmjet ndonjë vije uji.

Po ashtu, thuhet se arsyeja për të cilën është bërë i detyrueshëm haraçi dhe e dhjeta është e njëjtë dhe është toka potencialisht dhe aktualisht prodhuese. Kjo mund të shpjegohet duke kujtuar se, nëse ajo është tokë moçalishte pa përfitime, nuk paguhet as haraç dhe as e dhjetë për të. Kjo, pasi një çështje nuk mund të kërkojë dy detyrime të të njëjtit lloji. Kjo është e ngjashme me rastin e atij njeriu që posedon për një vit deve që kullosin lirshëm me qëllim për tregti. Për një person të tillë nuk kërkohet të paguajë dy lloje zekatesh; si për posedim ashtu edhe për tregti. Pra, nuk është kështu, pasi e dhjeta paguhet për prodhimet e tokës dhe haraçi për vetë tokën, pavarësisht nëse është e mbjellë apo jo.

Për sa i përket pranimit të bashkimit të çështjes, Kemal ibën Humami shpjegon se asgjë nuk e ndalon lidhjen e dy detyrimeve për një arsye të njëjtë që është toka.

Zekati për tokën e marrë me qera

Shumica e dijetarëve janë të mendimit se, çdokush që merr me qera një pjesë toke dhe e kultivon atë, është ai që duhet të paguajë zekat dhe jo pronari i tokës. Ebu Hanife ka mendimin se zekati është i detyrueshëm për vetë pronarin e tokës.

Ibën Rushdi mbron mendimin se: “Ndryshimi i tyre qëndron në faktin se e dhjeta paguhet për tokën apo për prodhimin e saj”.

Në mënyrë të qartë, zekati, siç sugjeron mendimi i tyre, paguhet për të dyja. Ndryshimi është vetëm tek përparësia, duke konsideruar faktin se, si prodhimi, ashtu edhe toka i përkasin të njëjtit pronar. Shumica e dijetarëve thonë se zekati është detyrë për farërat. Ebu Hanife mbron idenë që thelbi i detyrimit është toka.

Ibën Kudame pajtohet me mendimin e shumicës dhe thotë: “Detyrimi qëndron tek prodhimi dhe paguhet nga pronari i tij në rastin e vlerës së destinuar për tregti. Gjithashtu kjo është e ngjashme me të dhjetën që paguhet për prodhimin e tokës së përftuar. Mendimi i tyre (hanefive) nuk është autentik, pasi nëse zekati duhet të mblidhet për vlerën e tokës, atëherë ai duhet të ketë qenë i detyrueshëm edhe nëse toka nuk do të kultivohej, si në rastin e taksës së tokës. Madje dhe jomuslimanët nuk përjashtohen nga pagesa e saj. Për këtë rast, haraçi duhet të vlerësohet për vetë tokën dhe jo për vlerën e prodhimit të saj, që do të thotë se do të konsiderohet pjesë e shpenzimeve të pasurive të jobesimtarëve të përftuara nga muslimanët pa luftë dhe jo shpenzime të zekatit”.

Vlera e nisabit për palmën dhe hardhitë, e matur me hamendje dhe jo me masë

Sapo piqen palmat (hurmat) dhe hardhitë, prodhimi i tyre është gati për t’u marrë. Vlerësimi i nisabit të tyre bëhet pa marrë parasysh peshën e tyre aktuale. Procesi merret përsipër nga një person i ditur dhe i besueshëm, i cili vlerëson sasinë e rrushit të freskët dhe hurmave për zekat, duke qenë ende në pemë, sikur të ishin hurma të thara dhe rrush i thatë. Sasia e zekatit paguhet kur frutet janë tharë.

Ebu Humeid Es-Saidi transmeton: “Shkuam në një ekspeditë në Tebuk me Profetin (a.s.). Kur arritëm në Vadi El Kura[28] pamë një grua në kopështin e saj. Profeti (a.s.) tha: “Vlerësoheni (zekatin e kopështit të saj)!” Pastaj Pejgamberi (a.s.) e vlerësoi 10 evsuk dhe i tha asaj: “Llogarite sa do të nxjerrësh për zekat nga prodhimi yt!”[29] Transmeton Buhariu.

Kjo është një praktikë e të Dërguarit të Allahut, shokëve të tij dhe dijetarëve të tjerë, të cilët e kanë zbatuar atë. Ky është dhe mendimi i shumicës.[30]

Hanefitë e kundërshtojnë këtë mendim, pasi ata e konsiderojnë hamendjen të pasigurt dhe rrjedhimisht të pavlefshme për të caktuar sasinë që duhet të merret për zekat. Por Suneti i Profetit (a.s.) është orientimi më i mirë, pasi hamendja nuk është kuturi, po është një përpjekje serioze për të vlerësuar prodhimin. Është e njëjta gjë me të vlerësuarit e sasisë së prodhimit të humbur (për shkak të kalbjes apo ngrënies nga krimbat dhe insektet). Baza për një formë të tillë vlerësimi qëndron mbi zakonin që njerëzit hanë fruta të freskëta dhe si të tilla është e nevojshme për të llogaritur sasinë për zekat përpara se të hahen ose të vilen.

Në këtë mënyrë pronarët janë të lejuar të veprojnë si të duan dhe në të njëjtën kohë kanë të sigurt sasinë e zekatit. Ai që e çmon këtë duhet të mos marrë parasysh një të tretën ose një të katërtën e prodhimit, si lehtësim për pronën e pronarëve, derisa të afërmit dhe komshinjtë e tyre kanë nevojë të hanë një pjesë të këtij prodhimi. Gjithashtu, prodhimi ekspozohet ndaj rreziqeve të tilla si zogjtë, era, kalimtarët, prishja etj. Çdo vlerësim i sasisë së zekatit për të gjithë prodhimin, pa përjashtuar një të tretën ose një të katërtën e tij (për arsyet e sipërpërmendura), do të kishte cënuar interesat e pastra të pronarëve.

Sehël ibën Ebu Hathame transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Në çdo rast kur përdorni hamendjen, vlerësoni zekatin dhe shpërfillni një të tretën. Nëse nuk e bëni, atëherë lini (të paktën) një të katërtën”.[31] Ky hadith është transmetuar nga Ahmedi dhe autorët e “Es-Sunan”, përveç Ibën Maxhes. Gjithashtu, ai transmetohet edhe nga Hakimi dhe Ibën Hibani, të cilët e vërtetojnë atë.

Duke komentuar mbi statutin e transmetimit të hadithit të mësipërm, Tirmidhiu thotë: “Hadithi që transmetohet nga Sehli është kthyer në ligj dhe ndiqet nga shumica e dijetarëve”.

Beshir ibën Jesar thotë: “Kur Umer ibën Hatabi caktoi Ebu Hathame El Ensarin për të vlerësuar pronën e muslimanëve i tha atij: “Gjithmonë kur të shohësh se njerëzit kanë lënë disa hurma të pambledhura për vjeshtë, mos e vlerëso zekatin për to dhe lëri për njerëzit që t’i hanë”.[32]

Makhuli tregon: “Gjithmonë kur Profeti (a.s.) caktonte një njeri për vlerësim, i thoshte: “Ji i butë me njerëzit, pasi disa nga pronat e tyre (pemët) mund të jenë djerrë, disa pa shumë prodhim, disa për ushqim për ta”.[33]

Këtë e transmeton Ebu Ubejd, i cili shpjegon se nuk jepet zekat për pemën e ulët të hurmës që quhet es-sabilah se kalimtarët mund t’i këpusin lehtë frutat e saj. Po ashtu, pema e ngrënshme është një pemë palme el akilah, veçanërisht e caktuar për të ngrënë nga familja dhe për këdo që është i lidhur me atë familje.

Ngrënia prej drithërave dhe të mbjellave

Pronarit i lejohet të hajë nga drithërat dhe atë që ai e përdor për ushqim para vjeljes nuk do të përfshihet në sasinë e caktuar për zekat. Kjo gjë është shndërruar në një zakon që aplikohet prej kohësh dhe ajo që hahet në këtë formë është sasi e pakët.

Sidoqoftë, vetëm një sasi e vogël përdoret për konsum si në rastin e një pronari të një peme me fruta, i cili ha disa nga frutat e saj. Kështu, zekati do të vlerësohet mbi shumën aktuale, pasi ai ta vjelë atë dhe të qërojë farat. E pyetën Ahmedin për ngrënien e farikut (grurit të gjelbër të gatuar) dhe ai u përgjigj se, nuk ka asnjë dëmtim, nëse pronari ha nga çfarë ka nevojë. Ky është mendimi i Shafiut, El Lajthit dhe Ibën Hazmit.

Megjithatë, Maliku dhe Ebu Hanife janë të mendimit se duhet të llogaritet edhe ajo që pronari konsumon nga të mbjellat dhe frutat, përpara se ato të vilen.

Përzierja e drithërave dhe frutave

Dijetarët bien dakord që lloje të ndryshme frutash mund të përzihen, edhe nëse cilësia e tyre është e ndryshme. Lloje të ndryshme rrushi të thatë mund të përzihen bashkë e po ashtu edhe lloje të ndryshme drithërash.[34] Ata, gjithashtu, bien dakord se tregtia dhe vlera e saj e fituar mund të bashkohen. Shafiu nuk e lejon përzierjen e mallrave dhe valutës gjatë blerjes, përveç me llojin e blerë, pasi nisabi llogaritet për të. Dijetarët nuk lejojnë bashkimin e kategorive të caktuara me të tjera për të arritur nisabin, me përjashtim të drithërave dhe frutave. Kjo është arsyeja, pse një kategori kafshësh nuk mund të bashkohet me një tjetër. Për shembull, devetë nuk mund t’u shtohen lopëve për të plotësuar nisabin dhe as frutat e freskëta nuk mund t’u shtohen frutave të thara, e as hurmave nuk mund t’u shtohet rrushi i thatë.

Dijetarët kanë mendime të ndryshme në lidhje me bashkimin e llojeve të ndryshme të drithërave. Mendimi më i saktë dhe më i mirë është ai se dy kategori nuk mund të kombinohen për të llogaritur nisabin, prandaj ai duhet llogaritur për çdo kategori më vete. Kjo, pasi ekzistojnë kategori dhe lloje të ndryshme. Për këtë, elbi nuk mund t’i shtohet grurit dhe anasjelltas. E njëjta gjë vlen edhe për hurmat dhe rrushin e thatë apo qiqrat dhe thjerrëzat. Ky është mendimi i Ebu Hanifes, Shafiut dhe Ahmedit (sipas njërit prej transmetimeve të tij). Shumica e dijetarëve të hershëm e mbrojnë këtë mendim.

Ibën El Mundhir thotë se të gjithë dijetarët bien dakord se devetë nuk mund të kombinohen me lopët ose delet, apo lopët me delet dhe po ashtu as hurmat me rrushin e thatë. Për këtë arsye nuk mund të ketë përzierje të llojeve të ndryshme të prodhimeve dhe kafshëve. Ata që e lejojnë një gjë të tillë e bëjnë pa pasur ndonjë argument të vërtetë për atë që kanë thënë.

Kur detyrohet zekati për bimët dhe frutat?

Zekati është i detyruar për të mbjellat, kur drithërat janë pjekur dhe janë gati për t’u mbledhur dhe për frutat kur ato piqen. Tregues do të ishte ngjyra e tyre e kuqe dhe shkëlqimi, ndërsa për rrushin tregues për pjekjen e tij do të ishte ëmbëlsia e tij.[35]

Nxjerrja e zekatit është detyrë vetëm pasi drithërat të jenë pastruar nga byku ose frutat pasi të jenë tharë. Nëse fermeri e ka shitur frutin e tij, pasi është pjekur, zekatin e tyre e paguan ai dhe jo blerësi. Kjo, pasi detyrimi për të paguar zekat është bërë detyrë kur prodhimi ka qenë ende në pronësi të vetë pronarit.

Zekati paguhet nga pjesa cilësore e mallrave

Allahu i Madhëruar urdhëron paguesit e zekatit ta paguajnë atë nga pjesa e mirë e pronës së tyre dhe jo nga ajo e keqe. Në lidhje me këtë, Zoti i Lartësuar thotë:

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنْ الأَرْضِ وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاَّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ

“O ju besimtarë! Jepni nga më e mira e asaj që e fituat dhe nga ajo që u dhamë prej tokës e mos nxitoni ta jepni atë më të pavlefshmen nga ajo, e që ju nuk do ta pranonit për vete vetëm symbyllurazi. Ta dini mirë se Allahu s’ka nevojë për ju e Ai është i Madhëruar”. (El-Bekare, 267)

Ebu Daudi, Nesaiu dhe të tjerë transmetojnë nga Sehël ibën Hanif dhe ai nga babai i tij se: “I dërguari i Allahut e ndaloi pagimin e zekatit për dy lloje hurmash të quajtura xhurur dhe habik (hurma të një lloji shumë të dobët)”.[36]

Në atë kohë njerëzit kishin zakon të linin mënjanë pjesën më të keqe të frutave për sadaka, por një gjë e tillë më vonë u ndalua nga Allahu, kur thotë: “...e mos nxitoni ta jepni atë më të pavlefshmen nga ajo, që ju nuk do ta pranonit për vete...”. Gjatë përmendjes së këtij ajeti, El Berra thotë: “Ky ajet është shpallur në lidhje me ne ensarët, pasi ne zotëronim hurma. Një njeri sillte nga pema e tij në varësi të asaj që kishte pasur, një apo dy grumbuj dhe i varte në xhami. Pastaj njerëzit e varfër prej muhaxhirëve që nuk kishin ushqim shkonin atje dhe e godisnin grumbullin me thuprat e tyre. Hurmat jeshile dhe të papjekura binin dhe ata i hanin. Kishte dhe njerëz që nuk rendnin drejt së mirës. Dikush sillte një grumbull hurmash të cilësisë së ulët ose të këqija apo një grumbull të hapur (përpara se të piqen) dhe i varnin në xhami. Në këtë kohë Allahu shpalli ajetin: “O ju besimtarë! Jepni nga më e mira e asaj që e fituat dhe nga ajo që u dhamë prej tokës e mos nxitoni ta jepni atë më të pavlefshmen nga ajo...”

El Berra thotë se, nëse ndonjëri merr ndonjë dhuratë të njëjtë me atë që jep, ai do ta pranonte atë me një kënaqësi të shtirur duke u turpëruar. Pastaj El Bara’a vazhdon: “Kështu, më vonë secili prej nesh ofronte pjesën më të mirë të mallit që kishte”.[37] Transmetohet nga Tirmidhiu dhe thotë se hadithi është i sigurt (hasen sahih garijb).

Sheukani në përmbledhjen e tij për këtë temë thotë: “Kjo do të thotë që pronarit nuk i lejohet të ndajë veç pjesën e keqe nga ajo e mira, për të cilën detyrohet zekati. Kjo, veçanërisht për hurmat dhe në mënyrë analoge për kategoritë e tjera për të cilat paguhet zekat. Për më tepër, mbledhësve të zekatit nuk u lejohet të grumbullojnë pjesën e keqe të lënë mënjanë”.

Zekati për mjaltin

Shumica e dijetarëve janë të memdimit se nuk ka zekat për mjaltin. Buhariu ka thënë se nuk ekziston ndonjë hadith i vërtetë që flet për zekatin e mjaltit.

Shafiu shpjegon: “Për mendimin tim nuk ka zekat për të, pasi nuk ka prova të qarta nga hadithet apo traditat për një veprim të tillë, kështu që ai (mjalti) është përjashtuar nga zekati.

Ibën El Mundhiri pohon: “Nuk ka ndonjë argument dhe as konsensus dijetarësh që të mbështesë idenë se duhet paguar zekat për mjaltin. Nuk ka zekat për mjaltin dhe ky është mendimi i shumicës së dijetarëve”.

Hanefitë dhe Ahmedi janë të mendimit se zekati paguhet për mjaltin, megjithëse kjo gjë nuk vërtetohet nga ndonjë hadith, përveç disa transmetimeve që mbështesin njëri-tjetrin. Arsyetimi i tyre është se, përderisa ai prodhohet nga lulet dhe pemët dhe peshohet e ruhet si llojet e tjera të prodhimeve, atëherë zekati është i detyrueshëm për të. Gjithashtu, thuhet se zekati është i detyrueshëm për të, përderisa kostoja e prodhimit të tij është më e ulët se ajo e rritjes së frutave dhe bimëve. Ebu Hanife e bëri kusht që kur të mblidhet zekati i mjaltit, të mblidhet nga mjalti i prodhuar në një tokë që paguan taksën e të dhjetës. Megjithatë, ai nuk ka përcaktuar ndonjë nisab për të. Nëse është kështu, atëherë arsyeja të çon se e dhjeta duhet të paguhet për çdo sasi, qoftë shumë apo pak. Nga ana tjetër, imam Ahmedi përcaktoi nisabin që duhet të përftohej prej 10 afrak. Një afrak është i barabartë me 16 paund irakienë. Nuk ka ndonjë ndryshim se në ç’lloj toke prodhohet (tokë haraçi apo të dhjete).

Ebu Jusufi kundërshton duke thënë se nisabi i tij është 10 paund, ndërsa Muhamedi thotë se nisabi duhet të jetë sa 5 afrak. Një afrak është i barabartë me 36 paund.

ZEKATI PËR KAFSHËT

Ekzistojnë hadithe autentike që tregojnë hapur se zekati është i detyrueshëm për devetë, gjedhin dhe delet. Ky fakt gëzon një konsensus të plotë. Megjithatë, duhet të plotësohen disa kushte:

• 1- Kafshët që përfshihen në zekat duhet të plotësojnë nisabin e tyre.
  
• 2- Duhet të zotërohen për një vit të plotë.
  
• 3- Duhet të kenë kullotur vetë, që do të thotë të kenë kullotur pjesën më të madhe të vitit në kullota të disponueshme.[1]

Shumica e dijetarëve bien dakord me kushtin e fundit. Megjithatë Maliku dhe El Lejthi thonë se zekati është i detyrueshëm për kafshët, qoftë për ato që kanë kullotur dhe për ato që janë ushqyer me ushqim të gatshëm, është përdorur për të mbajtur ngarkesë apo jo.

Megjithatë, hadithet e transmetuara janë të qarta në kufizimin e zekatit vetëm për gjënë e gjallë që kullot e lirë. Kjo gjë sugjeron se nuk ka zekat për gjënë e gjallë të rritur me ushqime të gatshme. Është gjithmonë më e sigurt ta bazosh një mendim mbi fakte, sesa mbi hamendje të përgjithshme. Kjo bëhet për të mënjanuar keqkuptimet e mundshme të qëllimit të Profetit (a.s.).

Ibën Abdulberri thotë se nuk njeh ndonjë jurist që të ketë ndjekur Malikun ose El Lejthin përsa i përket kësaj teme.

Zekati për devetë

Nuk ka zekat për devetë, nëse ato nuk e arrijnë numrin pesë. Zekati për to jepet vetëm atëherë, kur ato arrijnë në pesë krerë, kullosin lirisht në mjedise të hapura dhe zotërohen nga dikush për një periudhë kohore njëvjeçare. Kur janë 5 deve, zekati i tyre është një dele[2]. Kur janë 10, zekati i tyre është dy dele. Kështu, sa herë që numri tyre rritet me pesë, zekati për to është një dele më shumë. Në 25 deve nxirret një deve femër që ka mbushur një vit dhe ka hyrë në vitin e dytë e nëse nuk ka, jepet një deve mashkull dyvjeçar dhe ka hyrë në të tretin. Në qoftë se janë 36 deve, nxirret një deve femër në qumësht. Në qoftë se numri arrin në 46, nxirret një deve që ka mbushur tre vjet dhe ka hyrë në të katërtin. Në qoftë se numri arrin në 61, nxirret për zekat një deve që ka mbushur katër vjeç dhe ka hyrë në të pestin. Në qoftë se numri arrin 76, nxirren dy deve femra në qumësht. Nëse numri arrin në 91 dhe deri në 120, nxirren dy deve që kanë mbushur tre vjeç dhe kanë hyrë për katër. Në qoftë se numri kalon nga 121 deve e sipër, atëherë nxirret për çdo 40 prej tyre një deve femër në qumësht e në çdo 50 prej tyre nxirret një deve që ka mbushur tre vjet dhe ka hyrë për katër.

Për sa i përket atyre që duhet të jenë në një moshë të caktuar dhe ajo nuk gjendet ndër to (devetë), atëherë nxirret ajo që ndodhet më e vogël në moshë se ajo që kërkohet, duke shtuar dy dele ose 20 derhem, duke marrë parasysh se ai mund ta paguajë këtë shumë. Nëse personi ka vetëm 4 deve, ai nuk është i detyruar të paguajë ndonjë gjë, vetëm në rast se ka dëshirë.[3]

Këto janë rregullat përsa i përket zekatit për devetë që janë aplikuar nga Ebu Bekr Es-Sidiku dhe askush nga shokët e tij nuk kishte mendim të kundërt me të në lidhje me këtë çështje.

Zuhri transmeton nga Selimi e ai nga babai i tij: “I Dërguari i Allahut i kishte të shkruara rregullat e sadakasë, por nuk mundi t’ia dërgonte mëkëmbësve të tij. Pas vdekjes së tij, Ebu Bekri (r.a.) i shpërndau ato dhe i aplikoi. Një praktikë të tillë e ndoqi edhe kalifi Umer dhe dëshironte që ta ndiqnin dhe pasardhësit e tjerë”.[4]

Zekati për gjedhin[5]

Kusht për të dhënë zekat për gjedhin, ashtu si edhe për devenë, është plotësimi i kriterit të numrit dhe periudhës së caktuar. Nisabi për lopët është 30 krerë dhe ajo që është e detyruar të nxirret për zekat nga këta 30 krerë është një viç motak njëvjeçar. Në qoftë se numri arrin në 40, atëherë nxirret një mëshqerrë që ka mbushur dy vjet[6] e kjo gjë aplikohet deri në 59 krerë. Nëse numri arrin në 60, atëherë nxirren për zekat dy viça motakë. Nëse numri arrin 70, nxirret për zekat një viç motak, bashkë me një mëshqerrë që ka mbushur dy vjet. Nëse numri arrin në 80, atëherë nxirren për zekat dy mëshqerra që kanë mbushur dy vjet. Në qoftë se numri arrin në 90, nxirren për zekat tre viça motakë. Nëse numri arrin në 100, nxirren për zekat dy viça motakë dhe një mëshqerrë që ka mbushur dy vjet. Nëse numri arrin në 110, nxirren për zekat dy mëshqerra që kanë mbushur dy vjet dhe një viç motak. Në qoftë se numri arrin në 120, atëherë nxirren për zekat tre mëshqerra që kanë mbushur dy vjet ose katër viça motakë.

Kështu, nëse numri rritet, në çdo 30 krerë nxirret një viç motak dhe në çdo 40,nxirret një mëshqerrë, siç e cituam më sipër.

Zekati për bagëtitë e imëta[7]

Tek bagëtitë e imëta hyjnë dhentë dhe dhitë. Kusht për të dhënë zekat për to është të plotësojnë nisabin dhe periudhën e caktuar. Nisabi për bagëtitë e imëta është për 40 krerë një dele. Kjo gjë aplikohet deri nëse ato arrijnë 120. Në qoftë se numri arrin 121, për to nxirren dy dele. Kjo gjë aplikohet deri nëse numri arrin 200 krerë. Në qoftë se numri arrin 201 dhe deri në 300 krerë, për to nxirren tre dele. Nëse numri i bagëtive të imëta i kalon 300 krerët, atëherë për çdo 100 prej tyre nxirret një dele. Dijetarët e lejojnë marrjen e deshëve për zekat, nëse të gjitha bagëtitë e nisabit janë meshkuj. Nëse bagëtitë janë të përziera meshkuj dhe femra, hanefitë e lejojnë nxjerrjen e meshkujve për zekat, ndërkohë që të tjerët specifikojnë bagëtitë femra.[8]

Ç’është avkasi ? - Përkufizimi i tij

Avkas është fjalë arabe dhe shumësi i fjalës vaks. Një vaks[9] është çfarëdolloj sasie ose numri që qëndron midis një mase më të ulët të urdhëruar (për zekat) dhe asaj më të lartë (për shembull 25-36 deve). Dijetarët bien dakord që një vaks i tillë është i përjashtuar nga zekati. Konfirmohet nga Profeti (a.s.) se ka thënë rreth sadakasë për devetë: “Kur numri i deveve arrin 25 (jepet për zekat) një deve e re femër që ka mbushur një vit dhe ka hyrë në të dytin. Kur ato arrijnë numrin 36-45, atëherë zekati për to është një deve femër e re dyvjeçare që ka hyrë në të tretin”.[10]

Përsa i përket sadakasë së gjedhit, ai ka thënë: “Kur gjedhi arrin numrin 30-40, zekati është një viç motak një vjeç ose një mëshqerrë që ka hyrë në vitin e dytë. Kur arrin numri 40, jepet një lopë dyvjeçare që ka hyrë në të tretin”.[11]

Ndërsa përsa i përket sadakasë së bagëtive të imëta, Profeti (a.s.) ka thënë: “Kur numri i deleve që kanë kullotur lirisht është midis 42-120, zekati i tyre është një dele”.[12]

Duke u nisur nga faktet e mësipërme, ajo që qëndron midis 25-36 deveve është konsideruar vaks, që do të thotë se nuk ka zekat për to. Në të njëjtën mënyrë çfarëdo numri të gjedhëve që qëndron midis 30-40, konsiderohet vaks. Kjo aplikohet gjithashtu edhe për delet.

Çfarë nuk duhet të përfshihet në zekat?

Kur pronat e dikujt llogariten për zekat, duhen marrë parasysh të drejtat e tij si pronar. Gjërat më të mira prej mallrave të ndryshme nuk merren për zekat, derisa këtë ta pranojë vetë pronari me dëshirë. Gjithashtu, duhen marrë parasysh të drejtat e të varfërve. Një kafshë me mangësi nuk merret për zekat, vetëm në rast se të gjitha kafshët e disponueshme janë të mangëta. Zekati është i detyrueshëm nga mesatarja e asaj prone. Këtë mendim e mbështesin faktet e mëposhtme: Ebu Bekri (r.a.) ka thënë: “Nuk merren për sadaka ato që janë të vjetra[13], ato që janë me mangësi[14] dhe cjeptë”.[15]

Sufjan ibën Abdullah Thekafiu tregon se Umeri (r.a.) e ndaloi mbledhësin e zekatit të mblidhte për zekat delet shterpë, ato që mbahen në shtëpi për qumësht, ato që janë të mbarsura dhe dashi që mbahet për mbarështimin e kopesë.[16]

Abdullah ibën Muavije El Gadiri transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Kushdo që i plotëson këto tre kushte, do të shijojë besimin (imanin): Ai që e adhuron Zotin një dhe beson se nuk ka zot tjetër përveç Tij dhe e jep me zemër zekatin e pronës së tij çdo vit dhe nuk ofron bagëti të vjetra, shterpa, të sëmura, të zgjebosura, ato që janë më të këqijat dhe ato që s’japin qumësht. Ju duhet të jepni një prej mesit të bagëtive tuaja. Me të vërtetë, Allahu nuk ju kërkon të jepni më të mirën e as nuk ju urdhëron të jepni më të keqen”.[17] Transmetohet nga Ebu Daudi dhe Tabaraniu me një zinxhir të mirë transmetimi.

Zekati për kafshët e tjera

Zekati nuk aplikohet për kafshë të tjera përveç gjedhit dhe bagëtive të imëta. Për

këtë nuk ka zekat për kuajt, mushkat ose gomerët. Zekati për ta jepet vetëm në atë rast, kur ato përdoren për tregti.

Aliu (r.a.) transmeton se Profeti (a.s.) ka thënë: “Njeriu nuk e ka për detyrë të japë sadaka për kalin dhe robin e tij”.[18] Transmetohet nga Ebu Daudi dhe Ahmedi me një zinxhir të mirë transmetimi.

Po ashtu, nuk qëndron që Profeti (a.s.) të ketë marrë sadaka për mushkat dhe gomerët.

Ebu Hurejra transmeton se Profeti (a.s.) u pyet nëse ka zekat për gomerët dhe ai u përgjigj: “Asgjë nuk është përmendur (në shpallje), përveç versetit kuranor:

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَه(وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه

“Kush ka punuar ndonjë të mirë sa grimca, do ta gjejë dhe kush ka punuar ndonjë të keqe sa grimca, ka për ta gjetur”.[19] (Ez-Zelzele, 7-8)

Kjo transmetohet nga Ahmedi dhe detajet e tij tashmë janë përmendur.

Harithete ibën Mudarrib transmeton se ai kishte bërë haxhin me kalif Umerin (r.a.) dhe tek ai kishte shkuar paria e Sirisë. Këta të fundit i kishin thënë Umerit (r.a.): “O prijës i besimtarëve! Ne kemi mbledhur disa robër dhe kafshë, kështu që merr sadaka nga pasuria jonë të na pastrosh”. Nërsa prijësi i besimtarëve u ishte përgjigjur: “Dy pararendësit e mi[20] nuk e kanë bërë më parë këtë, por prisni njëherë t’i pyes muslimanët për këtë”.[21] Ky është transmetim i El Hajthemit, i cili citon se atë e ka treguar Ahmedi dhe po ashtu Tabaraniu në librin e tij “El Kebir”. Transmetuesit e këtij hadithi konsiderohen të besueshëm.

Zuhri transmeton nga Selman ibën Jesar se populli i Sirisë i tha Ebu Ubejde ibën Xherrahit: “Merr sadaka për kuajt dhe robërit tanë!”. Ai refuzoi e më pas i shkroi Umerit (r.a.), i cili refuzoi gjithashtu. Ata folën me të përsëri dhe ai i shkroi Umerit (r.a.) sërish. Umeri (r.a.), pasi vuri re këmbënguljen e letërshkruesit, iu përgjigj: “Nëse e dëshirojnë këtë, merre prej tyre dhe ktheje përsëri tek ata (të varfërit e tyre) dhe robërit e tyre”.[22] Kjo ngjarje transmetohet nga Maliku dhe Bejhakiu.

Zekati për devetë e reja, viçat e njomë dhe qengjat

Kur një person disponon nisabin e deveve, lopëve dhe deleve dhe gjatë të njëjtit vit ata pjellin të vegjël dhe shtohen, atëherë zekati është i detyrueshëm në fund të vitit, si për numrin e llogaritur më parë, ashtu edhe për pasardhësit e tyre. Shumica e dijetarëve janë të mendimit se zekati i tyre konsiderohet si zekat i pasurisë së përgjithshme. Maliku dhe Shafiu transmetojnë nga Sufjan ibën Abdullah Thekafiu se Umer ibën El Hatabi ka thënë: “Numëroji bagëtitë e sapolindura që mbahen në krah nga bariu dhe mos i llogarit për zekat. Po kështu nuk llogariten për zekat as delet shterpë, të sëmura, ato që mbahen në shtëpi për qumësht, ato që janë të mbarsura dhe dashi që mbahet për mbarështimin e kopesë. Zekati mblidhet nga cilësia mesatare e pasurisë”.[23]

Ebu Hanife, Shafiu dhe Ebu Thauri janë të mendimit se bagëtia e posalindur nuk llogaritet në pagesën e zekatit, vetëm në rast se kafshët e rritura përbëjnë një nisab. Gjithashtu, Ebu Hanife ka thënë që qengji mund të shtohet për të plotësuar një nisab, qoftë të lindur nga e njëjta bagëti ose jo. Ato do të llogariten për zekat në fund të vitit. Shafiu përcakton kushtin që kafsha e re duhet të lindë nga nisabi përpara përmbushjes së tij. Sipas Ebu Hanifes, Daudit, Sha’biut dhe Ahmedit nuk ka zekat për kafshët e reja.

Ahmedi, Ebu Daudi, Darakutni, Nesaiu dhe Bejhakiu transmetojnë se Suvejd ibën Gafle ka thënë: “Mbledhësi i zekatit i Pejgamberit (a.s.) erdhi tek ne dhe e dëgjova të thoshte: “Në pozitën time si zyrtar, nuk merret zekat për kafshën që është me qumësht gjiri”. Në zinxhirin e transmetuesve të këtij hadithi është Hilal ibën Habab, të cilin shumë e kanë cilësuar të besueshëm, por disa të tjerë nuk e kanë konsideruar të tillë.

Sipas mendimit të Malikut dhe Ahmedit kafshët e reja, ashtu si edhe të rriturat, përfshihen në zekat. Shafiu dhe Ebu Jusufi mbrojnë idenë që të paktën një kafshë e re prej kafshëve të tjera të reja është e detyrueshme (për zekat).

Kombinimi ose ndarja e kafshëve të reja nga të vjetrat

• 1- Suvejd ibën Gafle ka thënë se: “Mbledhësi i zekatit i Pejgamberit (a.s.) erdhi tek ne dhe e dëgjova të thoshte: “Ne nuk mbledhim zekat për kafshët që janë me qumësht, as i ndajmë midis tyre të reja dhe të vjetra dhe as i kombinojmë bashkë”. Një burrë shkoi tek ai me një deve që kishte një gungë të madhe[24] dhe ai nuk e pranoi atë për zekat.[25] Transmeton Ahmedi, Ebu Daudi dhe Nesaiu.
  
• 2- Enesi citon një letër që ia kishte dërguar Ebu Bekri (r.a.), ku, ndër të tjera, i shkruante: “Këto janë sadaka të detyruara, të cilat i Dërguari i Allahut i bëri obligim për muslimanët. Nuk është e nevojshme të grumbulloni (të reja dhe të vjetra) ose t’i ndani ato për të përftuar sasinë e saktë të sadakasë. Kur zekati është caktuar për dy gjëra bashkë, atëherë ne duhet ta ndajmë në mënyrë të barabartë ndërmjet tyre”.[26] Transmeton Buhariu.[27]

Maliku në librin e tij “El Mua’ta” thotë: “Kjo shpjegohet kur gjenden tre ortakë dhe secili prej tyre disponon 40 krerë bagëti, për të cilat paguan zekat. Nëse ata i bashkojnë bagëtitë bashkë, zekati i tyre do të jetë vetëm një dele. Marrim një shembull tjetër. Dy ortakë kanë 201 bagëti. Zekati për to është tre bagëti. Nëse ata e ndajnë tufën në mes tyre, atëherë zekati i tyre do të jetë nga një dele për secilin”.

Shafiu mbron idenë se ky pohim i adresohet si pronarit, ashtu edhe mbledhësit të zekatit. Secili urdhërohet të mos shtojë ose ndajë nga pasuria që posedon, për të përftuar një zekat më të ulët apo më të lartë. Përderisa pronari nga natyra e tij do të preferonte një zekat më të ulët për pasurinë e tij, ai sipas kësaj çështjeje do t’i kombinonte dhe do t’i ndante pasuritë e tij. E njëjta gjë vlen edhe për mbledhësin e zekatit, i cili mund të dojë të mbledhë sa më shumë zekat që të jetë e mundur. Duke përdorur frazën “khashjetus-sadaka” frikë e sadakasë, Profeti (a.s.) nënkupton se ajo mund të ulej dhe rritej, përderisa të dyja alternativat janë të mundshme. Kjo tregon se ai nuk preferonte njërën zgjedhje në vend të tjetrës. Kështu, ai i mundësoi të dyja alternativat.

Sipas hanefive, kjo në një farë mënyre është një ndalesë për ndarjen e pasurisë së dikujt nga mbledhësi i zekatit, kështu që sadakaja e tij të mos rritet. Për shembull, nëse një njeri posedon 120 dele dhe ato ndahen në tre tufa nga 40 secila, zekati do të ishte tre dele. Një tjetër shembull: Nëse kemi ndonjë rast, kur dikush e bashkon pasurinë me një tjetër mundet që sadakaja të rritet. Për këtë, nëse dikush zotëron 101 dele dhe një tjetër ka po të njëjtin numër, atëherë mbledhësi i zekatit nëse i bashkon të dyja tufat, do të siguronte tre dele si pagesë për zekat, ndërkohë që sasia reale e detyrueshme për zekat është vetëm dy.

A ka ndikim kombinimi i kafshëve?

Hanefitë janë të mendimit se, përderisa përcaktimi i zekatit është i përzier, kombinimi i kafshëve nuk ka efekt. Nuk ka rëndësi nëse një kombinim i tillë bëhet ndërmjet ortakëve apo nëse ka dalë si përfundim për shkak të fqinjësisë. Nuk do të ketë zekat për bashkimin e pronave të ortakëve, vetëm në rast se secili prej tyre arrin një nisab. Për më tepër, ato duhet të kenë një bari të përbashkët, një vathë të përbashkët dhe një racë të përbashkët. Po ashtu, pronarët duhet të shprehin qëllimin për t’u bashkuar në pronësi. Pasuria e secilit duhet të njihet, përndryshe ata do të konsiderohen si ortakë. Në këtë rast, secili individ duhet të jetë i përgjegjshëm për nxjerrjen e zekatit dhe duhet të jetë i njohur me rregullat e tij. Përzierja ndikon vetëm në gjënë e gjallë. Çfarë merret si zekat do të shpërndahet ndërmjet ortakëve në përputhje me pjesën e gjithësecilit.

Sipas shafive çdo pjesë e kombinimit ndikon në zekat dhe në këtë mënyrë zekati bëhet detyrë për t’u paguar për dy ose më shumë pjesë të pasurisë së bashkuar.

Kjo mund të ketë efekt mbi sasinë e detyruar të zekatit. Për shembull, nëse një burrë apo dy burra që posedojnë secili nga 20 dele dhe i bashkojnë dhentë e tyre, zekati i tyre në këtë rast është një dele, por nëse nuk i bashkojnë, atëherë nuk ka zekat për asnjërin. Nga ana tjetër, bashkimi i 101 dhenve me të njëjtin numër rezulton për një zekat prej një dele e gjysmë për secilin. Megjithatë, nëse tufat e dhenve do të llogariteshin veçmas, atëherë zekati i detyruar për secilën tufë do të ishte vetëm një dele. Në rastin e tre bashkimeve, ku secili prej tyre ka 40 dele e në rast se i bashkojnë ato, zekati i detyruar është një dele, që do të thotë se zekati i detyrueshëm për çdo ortak është 1/3 e një deleje. Megjithatë, nëse këtë çështje e trajtojmë veçmas, secili duhet të paguajë nga një dele. Për më tepër, duke vijuar në këtë temë, shafitë kushtëzojnë disa gjëra të tjera, si më poshtë:

• 1- Ortakët duhet ta përshkruajnë financiarisht se do të paguajnë zekatin.
  
• 2- Pausria e tyre duhet të arrijë nisabin.
  
• 3- Zekati i tij është i detyrueshëm në fund të vitit.
  
• 4- Asnjë nga pasuritë nuk veçohet nga të tjerat si vatha e pushimit, hapësira për kullotje, ujitja, barinjtë, vendi ku ato milen etj.
  
• 5- Tufat e të njëjtit lloji mbarështohen nga i njëjti dash.

Ahmedi bie dakord me Shafiun, përveç faktit se ai i kufizoi efektet e bashkimit tek kafshët e kullotës dhe nuk i merr në konsideratë pasuritë e tjera.

ZEKATI PËR THESARET E FSHEHURA DHE MINERALET E ÇMUARA

Termi rikaz nga ana etimologjike rrjedh nga fjala “rakaza”, që në gjuhën arabe do të thotë “diçka e fshehur”. Allahu i Madhëruar thotë:

وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ أَوْ تَسْمَعُ لَهُمْ رِكْزًا

“A po vëreni ndonjë prej tyre, ose a po dëgjon zërin e ulët të tyre (nuk u ndihet zëri)?” (Merjem, 98). Në këtë kontekst, kjo i referohet asaj çfarë ruhej, groposej dhe fshihej në kohën e injorancës (periudha paraislame)[28].

Maliku dhe shumë dijetarë të tjerë janë të mendimit që rikaz do të thotë objekt i groposur, siç bënin arabët përpara se të përqafonin Islamin. Që të quhet rikaz, objekti duhet të gjendet pa përpjekje, vështirësi dhe shpenzime. Nëse nuk plotësohen këto kushte, atëherë ai nuk konsiderohet rikaz.

Ebu Hanife është i mendimit që rikaz është emri i një subjekti të fshehur nga Krijuesi ose nga krijesa e Tij, njeriu.

Vlerësimi i mineraleve dhe kushteve të tyre për zekat

Termi ma’din (mineral) vjen nga fjala “adana” që do të thotë “të qëndrosh”, pra të qëndruarit e diçkaje në një vend.

Dijetarët kanë mendime të ndryshme për mineralet për të cilat jepet zekat.

Ahmedi ka mendimin se gjithçka e nxjerrë nga toka, që formohet brenda saj, apo e groposur nga njeriu dhe ka vlerë si (ari, argjendi, hekuri, bakri, çeliku, zafirët, agatet, katrani, kristali, arseniku, nafta, squfuri etj.) është detyrim të jepet zekat për to. Megjithatë, ai e kushtëzon faktin që mineralet e nxjerra duhet të arrijnë sasinë e nisabit, qoftë vetë ose me vlerën e tyre.

Ebu Hanife është i mendimit se zekati paguhet për çdo mineral që mund të merret siç është ose mund të shkrihet nga zjarri si: ari, argjendi, hekuri ose bakri. Përsa i përket lëngjeve si katrani ose mineraleve të ngurta që nuk mund të shkrihen nga zjarri si rubinët, për to nuk kushtëzohet nisabi. Në rastin e parë, administrimi i nisabit nuk është kusht prioritar. Për ato raste kur merret zekat, sasia është një e pesta e tij, sado qoftë ajo sasi, shumë apo pak.

Maliku dhe Shafiu janë të mendimit se zekati jepet vetëm për arin dhe argjendin jepet. Ashtu si Ahmedi, ata insistojnë se ari duhet të peshojë të paktën 20 mithkal (peshë e barabartë me 4. 68 gr) dhe argjendi të paktën të ketë vlerën e 200 derhemëve. Ata bien dakord me hanefitë që këto minerale nuk e kanë të nevojshme plotësimin e një viti për të paguar zekat. Zekati për to bëhet i detyrueshëm në çdo kohë që kjo sasi është e vlefshme.

Sipas dijetarëve të mësipërm, duhet të ndiqen procedurat e ngjashme me zekatin në përgjithësi në shpërndarjen e këtij lloji zekati. Për Ebu Hanifen kjo shpërndarje është e ngjashme me atë të plaçkës së luftës.

Legjitimiteti i zekatit për thesarin dhe mineralet

Qenia detyrim e zekatit për thesarin dhe mineralet tregohet në thënien e Ebu Hurejrës. Ai tregon se Profeti (a.s.) ka thënë: “Nuk ka kompensim për një të vrarë ose të plagosur nga një kafshë, për atë që bie në pus ose nga dëmtimi (vdekja) gjatë punës në minierë, por një e pesta e thesarit është e detyrueshme”.[29]

Ibën El Mundhir thotë se ai nuk njeh ndonjë që ta kundërshtojë këtë hadith, përveç El Hasanit që bën dallime midis asaj që është në tokën e luftës dhe asaj që ndodhet në tokën islame. Pikëpamja e tij mbron idenë se, nëse rikazi gjendet në tokën e luftës, atëherë është e detyrueshme që të jepet një e pesta e nëse gjendet në tokën islame do t’i nënshtrohet zekatit të rregullt.

Duke e shpjeguar frazën “Nuk ka kompensim për dëmtimin gjatë punës në minierë”, Ibën El Kajimi thotë se ka dy interpretime për këtë thënie:

Interpretimi i parë është se, gjithmonë kur dikush paguan dikë për të gërmuar një minierë dhe pastaj bie në të dhe vritet, nuk ka kompensim për të. Ky mendim mbrohet nga thënia e Profetit (a.s.): “Nuk ka kompensim për një të vrarë ose të plagosur nga një kafshë dhe për atë që bie në pus”.

Interpretimi i dytë është se nuk ka zekat për mineralet. Ky mendim mbrohet nga thënia e Profetit: “... por një e pesta e thesarit është e detyrueshme”. Kështu, ai bëri dallim midis mineraleve “ma’din” dhe thesarit “rikaz”. Ai e bëri të detyrueshëm zekatin për rikazin, pasi është një pasuri e fituar pa kosto apo përpjekje. Ai përjashtoi mineralet “ma’din” nga zekati, pasi ato kërkojnë shpenzime dhe përpjekje të mëdha për t’u nxjerrë mbi sipërfaqen e tokës.